Bizarium Kolektyw sięga po twórczość Stanisława Wyspiańskiego, aby przyjrzeć się współczesnemu człowiekowi, jego potrzebie działania, poczuciu bezradności oraz poszukiwaniu wolności. Wydarzenie jest częścią interdyscyplinarnego projektu KLASYKA 3.0.
W niedzielę 22 listopada Szajna Galeria w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie stanie się przestrzenią eksperymentu artystycznego inspirowanego twórczością Stanisława Wyspiańskiego. Bizarium Kolektyw zaprezentuje „Wyspiański / stań się.”, wydarzenie łączące film krótkometrażowy, muzykę wykonywaną na żywo oraz działania performatywne. Zaplanowano dwa pokazy, o godzinie 18.00 i 20.00. Każdy potrwa około 40 minut.
Artyści wykorzystają przestrzenie teatru, aby stworzyć widowisko oparte na obrazie, ruchu, dźwięku i słowie. Inspiracją stał się dramat „Wyzwolenie” Stanisława Wyspiańskiego, a przede wszystkim zawarte w nim rozważania o odpowiedzialności człowieka za rzeczywistość, w której żyje.
Przywołane przez twórców słowa Konrada: „Musimy coś zrobić, co by od nas zależało, zważywszy, że dzieje się tak wiele, co nie zależy od nikogo”, wyznaczają zasadniczy temat przedsięwzięcia. Artyści zastanawiają się nad możliwością samodzielnego działania w świecie, którego mechanizmy coraz trudniej zrozumieć i kontrolować.
Wyspiański wobec współczesnego chaosu
Twórczość Stanisława Wyspiańskiego od ponad stu lat pozostaje ważnym materiałem dla kolejnych pokoleń reżyserów i artystów teatru. Autor „Wesela”, „Wyzwolenia” i „Akropolis” podejmował zagadnienia dotyczące zbiorowej świadomości, narodowych mitów, wolności oraz odpowiedzialności jednostki za wspólnotę. Jego dramaty wielokrotnie stawały się przedmiotem reinterpretacji, w których historyczne i polityczne konteksty ustępowały miejsca problemom współczesności.
Bizarium Kolektyw koncentruje się na doświadczeniu człowieka funkcjonującego w rzeczywistości pełnej sprzecznych informacji, gwałtownych przemian i wydarzeń pozostających poza jego wpływem. W centrum zainteresowania artystów znajduje się napięcie towarzyszące konieczności podejmowania decyzji, nawet wtedy, gdy ich konsekwencje pozostają niepewne.
W zapowiedzi wydarzenia pojawia się również motyw natury, rozumianej jako przestrzeń pozwalająca odzyskać spokój i dystans wobec codzienności. Przyroda fascynuje swoją niezależnością, ale zarazem przypomina o istnieniu sił, nad którymi człowiek nigdy nie uzyska pełnej kontroli.
Twórcy sprawdzają, czy kontakt z naturą może przynieść poczucie wyzwolenia. Podobne pytanie kierują pod adresem sztuki, traktowanej jako możliwość wyrażenia doświadczeń trudnych do opisania za pomocą tradycyjnej narracji.
W takim ujęciu „Wyzwolenie” Wyspiańskiego staje się inspiracją do rozważań o współczesnych postawach wobec rzeczywistości. Konrad, bohater dramatu, próbuje odnaleźć sposób działania zdolny przełamać zbiorową bezradność.
Dla artystów Bizarium Kolektyw jego słowa pozostają aktualne także w odniesieniu do dzisiejszych doświadczeń społecznych i osobistych.
Film, muzyka i performans
„Wyspiański / stań się.” został pomyślany jako wydarzenie wykorzystujące kilka równorzędnych środków artystycznych. Film krótkometrażowy, muzyka wykonywana na żywo oraz działania performatywne mają wspólnie budować opowieść, w której znaczenia powstają dzięki zestawieniu różnych form ekspresji.
Istotną rolę odegra ruch. Bizarium Kolektyw zapowiada wizualno-taneczne poszukiwania prowadzone w przestrzeniach Teatru im. Wandy Siemaszkowej. Ciało staje się w tej koncepcji jednym z narzędzi interpretacji tekstu Wyspiańskiego, pozwalającym wyrażać emocje i napięcia, które trudno zamknąć w słowach.
Wydarzenie wykorzystuje również performatywny potencjał języka. Fragmenty twórczości Wyspiańskiego mają funkcjonować w otoczeniu obrazu i dźwięku, tworząc współczesny komentarz do problemów podejmowanych przez dramatopisarza.
Takie podejście odpowiada interdyscyplinarnemu charakterowi projektu KLASYKA 3.0, którego organizatorzy zachęcają do poszukiwania nowych sposobów prezentowania klasycznych utworów literackich. W przypadku Bizarium Kolektyw oznacza to odejście od tradycyjnej inscenizacji dramatu na rzecz wydarzenia angażującego różne dziedziny sztuki.
KLASYKA 3.0. Cztery województwa i wspólny projekt teatralny
Wydarzenie Bizarium Kolektyw stanowi część szerszego przedsięwzięcia realizowanego z inicjatywy Województwa Podkarpackiego. W grudniu 2024 roku przedstawiciele czterech województw: podkarpackiego, lubelskiego, małopolskiego i świętokrzyskiego podpisali list intencyjny dotyczący współpracy przy projekcie KLASYKA 3.0.
Jego podstawowym założeniem jest popularyzacja klasycznych dzieł literatury poprzez współczesne formy teatralne i medialne. Organizatorzy szczególną uwagę poświęcają młodemu pokoleniu odbiorców, poszukując języka artystycznego odpowiadającego ich doświadczeniom oraz sposobom uczestniczenia w kulturze.
Program obejmuje prezentacje spektakli, wydarzenia interdyscyplinarne, konkursy, wystawy oraz działania realizowane w mediach cyfrowych.
Ważnym elementem przedsięwzięcia jest współpraca teatrów z różnych regionów Polski i wymiana repertuarowa.
Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie przygotował na 2026 rok rozbudowany program, w którym znalazły się zarówno prezentacje przedstawień opartych na klasycznych tekstach, jak i wydarzenia poświęcone ich współczesnym interpretacjom.
We wrześniu rzeszowski teatr zaprezentował „Tango” Sławomira Mrożka w Teatrze im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem oraz w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Lublinie. W Wojewódzkim Domu Kultury odbył się również konkurs etiud teatralnych „Mrożek_ETD”, inspirowany twórczością autora „Emigrantów”.
Listopadowa część programu przyniosła kolejne prezentacje gościnne. W dniach 6 i 7 listopada na Dużej Scenie Teatru im. Wandy Siemaszkowej pokazano „Wahazara” przygotowanego przez zakopiański Teatr Witkacego.
Z kolei 19 listopada publiczność mogła obejrzeć „Poskromienie złośnicy” Williama Szekspira w wykonaniu zespołu Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie.
Na 22 listopada zaplanowano również prezentację „Kubusia Fatalisty i jego pana” Teatru im. Wandy Siemaszkowej na scenie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.
Wyspiański także na plakatach
Listopadowe wydarzenie Bizarium Kolektyw będzie jedną z dwóch propozycji programu KLASYKA 3.0 bezpośrednio poświęconych Stanisławowi Wyspiańskiemu.
Na 28 listopada Teatr im. Wandy Siemaszkowej zapowiedział otwarcie wystawy „Wyspiański/Vizual”, przygotowywanej we współpracy z Muzeum Plakatu w Wilanowie.
Ekspozycja zaprezentuje plakaty do sztuk Wyspiańskiego, przypominając o obecności jego twórczości w polskiej kulturze wizualnej. Plakat teatralny stanowi bowiem osobną formę interpretacji dramatu. Jego autorzy, posługując się obrazem, symbolem i typografią, proponują własne odczytania utworów literackich.
Zestawienie wydarzenia performatywnego z wystawą plakatów pokazuje różnorodność form, w jakich twórczość Wyspiańskiego może funkcjonować we współczesnej kulturze. W obu przypadkach punktem odniesienia pozostają dramaty autora „Wesela”, a ich interpretacja odbywa się za pomocą odmiennych środków artystycznych.
Program KLASYKA 3.0 potrwa do grudnia. Na 16 grudnia zaplanowano prezentację „Koriolana” Williama Szekspira w wykonaniu Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.
Przedsięwzięciu towarzyszy również cykl podcastów publikowanych na kanale internetowym Teatru im. Wandy Siemaszkowej.
Projekt KLASYKA 3.0 jest dofinansowany ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego.
Dwa pokazy w Szajna Galerii
„Wyspiański / stań się.” Bizarium Kolektyw będzie można zobaczyć w niedzielę 22 listopada 2026 roku o godzinie 18.00 i 20.00 w Szajna Galerii Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie.
Wydarzenie potrwa około 40 minut. Bilety są dostępne w internetowym systemie sprzedaży teatru.