Tonacja destrukcja

Slide
previous arrow
next arrow
Na afiszu

Tonacja destrukcja

O „Balladynie” w reż. Moniki Myśliwiec w Operze Krakowskiej pisze Agnieszka Loranc.

Opublikowano: 2026-11-21
fot. Andrii Kotelnikow
Ocena recenzenta/tki: (9/10) – rewelacyjny

Najnowszą baletową premierę Opery Krakowskiej otwiera „Etiuda Rewolucyjna” Fryderyka Chopina. „Pierwszy akord odzywa się jak wystrzał. A potem już tylko toczy się […] masa brzmień wzburzonych i gniewnych” – pisał muzykolog Tadeusz Zieliński. To wystrzał, w którym można by dosłyszeć echo wciąż niezabliźnionych wydarzeń z 7 listopada na nieodległym krakowskim Rynku Głównym. „Balladyna” pozostaje więc opowieścią o tym, jak niepohamowana ambicja i żądza władzy prowadzą do moralnego upadku i nieodwracalnych krzywd. 

Balet nie odsłania jednak swojej mrocznej natury od razu. Pozwala początkowo uwierzyć w sielankowość przedstawionej rzeczywistości. Balladyna i Alina tańczące w żywiole mazurków przynależą jeszcze do świata, którego baśniowy porządek nie został zachwiany. Żwawe, wiejskie, miejscami niemal rubaszne nuty, od pierwszych taktów nasycone są energią. W ten temperament wpisują się sceny, w których siostry otoczone przez wirujący zespół baletowy oddają się zabawom i romansom.

Soliści krakowskiego baletu wyraziście kreują sylwetki postaci. Szczególnie interesujące są kreacje sióstr, które zdają się sytuować na przeciwległych biegunach. Fenomenalna Balladyna Mizuki Kurosawy jest kąśliwa, żywiołowa i niezwykle świadoma w ruchu, podczas gdy Alina Iyo Hataishi pozostaje eteryczna, delikatna, po prostu wzruszająca. Zupełnie innym temperamentem odznacza się duet Skierki (Teresa Żurowska) i Chochlika (Matheus Tertuliano). Działają z dziecięcą psotą, która rodzi się z buńczuczności gestów, zawadiackości i gibkich, niemal gimnastycznych póz.

Zespół baletowy staje się dopełnieniem baśniowego imaginarium, co znajduje swoje przedłużenie w kostiumach Joanny Jaśko-Sroki. Wygaszona początkowo kolorystyka kostiumów nabiera intensywności wraz z rozrastającymi się żądzami Balladyny. W drugim akcie świta przywdziewa kolorowe kreacje, stwarzając pozory, że oto życie nabiera barw. To jednak wizualny odpowiednik kakofonii, w jaką stopniowo popada świat dramatu. Kostiumografka oddziela wyraźnie światy przeplatające się w dramacie. Skrzące się czarne kreacje Goplany, Skierki i Chochlika wnoszą na scenę pierwiastek fantastyczny, ale i sugerują ich niejednoznaczną naturę jako sprawców intryg.

Jakub Roszkowski, odpowiedzialny za dramaturgię spektaklu, nie ulega pokusie wyłożenia wszystkich wątków dramatu Słowackiego. Zamiast mnożyć, wydobywa z literackiego pierwowzoru postaci, wyciągając esencję tego, co romantyczny poeta zawarł w słowach. Roszkowski nie pozwala zapomnieć o ofiarach zbrodni Balladyny, dając im niemal do ostatniej sceny sposobność niemego uczestnictwa w akcji. W ten sposób unaocznia między innymi tęsknotę rozpisaną na relację matki i zamordowanej siostry czy piętno zabójstwa Aliny. Czoła Balladyny nie szpeci krwawa plama, która u Słowackiego stanowi niezmywalne świadectwo popełnionej zbrodni. Tutaj to powracająca postać siostry w zakrwawionej białej sukni staje się znamieniem, którego Balladyna, mimo usilnych starań, nie jest w stanie się pozbyć.

Miks świata realnego, magicznego i metafizycznego buduje w bardzo oszczędny sposób Mirek Kaczmarek. Przestrzeń sceniczną tworzy w sposób wertykalny. Orkiestron zostaje delikatnie podniesiony, symbolicznie stając się zaświatami, z których Alina obserwuje coraz to straszniejsze czyny Balladyny. W samym centrum scenograf postanawia umieścić ruchome elementy, które będą umożliwiały realizację wymagających choreografii. Świat przedstawiony przez Kaczmarka komplementuje Katarzyna Łuszczyk odpowiedzialna za reżyserię świateł. Poświata tańczących zórz, wszelkie blaski i cienie to kolejne linie narracyjne. Efektownym zabiegiem jest wygaszenie sceny i wydobycie z mroku sylwetki Balladyny, która pod strumieniami wody spływających z podwieszonego zraszacza próbuje się obmyć z krwi. Skromność środków potęguje intymność tej sceny, skupiając uwagę na daremności gestu oczyszczenia.

Imaginarium Słowackiego funkcjonuje w zetknięciu z romantyzmem Chopina, ale i malarską kwintesencją polskości – pejzażem Józefa Chełmońskiego. Twórcy nie traktują go jednak wyłącznie jako krajobrazu tęsknoty za tym, co rodzime. Zgodnie z romantycznym sposobem pojmowania świata natura nie pozostaje obojętna wobec poczynań człowieka. W wizualizacjach Natana Berkowicza pejzaż ulega kolejnym deformacjom i stopniowej degradacji. Obraz to spowija biel, to trawi ogień niczym prześwietloną kliszę fotograficzną. Innym razem tonie w czerwieni, by ostatecznie ustąpić miejsca zgliszczom. 

Na tych właśnie zgliszczach Balladyna ustanawia swoją władzę. Drugi akt baletu otwiera Polonez As-dur op. 53, zwany „Heroicznym”, którego monumentalność koresponduje z rosnącymi ambicjami Balladyny. W obliczu spustoszonego krajobrazu triumfalny ton kompozycji nabiera jednak przewrotnego znaczenia. Tym wymowniejsze staje się jego ustąpienie intymności Nokturnu cis-moll. Szczególnie gdy spojrzy się na to dzieło przez pryzmat historyczny. 23 września 1939 r., podczas bombardowania Warszawy, na antenie Polskiego Radia wybrzmiewał on w wykonaniu Władysława Szpilmana, dopóki odcięcie zasilania w mieście nie przerwało transmisji. Utwór zapisał się w zbiorowej pamięci jako ostatnie echo pokoju przed latami ciszy, grozy i niepewności. Trudno uwolnić się od tego skojarzenia, obserwując Balladynę tańczącą pośród ruin świata, do którego zniszczenia sama się przyczyniła. 

Narracje wizualne i choreografię Moniki Myśliwiec spaja muzyka Chopina w wykonaniu Yehudy Prokopowicza. Pianista, półfinalista XIX Konkursu Chopinowskiego, z dużą swobodą, ale i poszanowaniem porusza się po repertuarze kompozytora, tworząc przekorne dialogi między utworami. Zestawia kompozycje o ludowej proweniencji z tymi o silnym ładunku dramatycznym, które raz po raz ustępują miejsca lirycznym wyciszeniom. Powraca do wcześniej wykonywanych fragmentów, odnajdując dla nich nowe uzasadnienie w dramaturgii przedstawienia. Otwierająca pierwszy akt „Etiuda Rewolucyjna”, będąca niejako przedsmakiem nadchodzących wydarzeń, w drugim akcie oddaje dramatyzm kolejnych wyroków, które główna bohaterka nieświadomie wydała na samą siebie. Prokopowicz prowadzi muzyczną narrację na tyle sugestywnie, że zamykając oczy, można by odczytać emocjonalny ciężar toczących się na scenie wydarzeń.

„Balladyna” Moniki Myśliwiec to balet niezwykle dopracowany, imponujący zarówno poziomem wykonawczym, jak i precyzją, z jaką poszczególne tworzywa sceniczne wymieniają się energiami. O jego wartości świadczy jednak przede wszystkim mnogość piętrzących się sensów, które nie wyczerpują się wraz z ostatnimi taktami muzyki. To jedno z tych doświadczeń artystycznych, które zapadają głęboko w pamięć i jeszcze długo po opuszczeniu widowni proszą się o rozczytywanie.

Opera Krakowska

Kategorie:


Cytat Dnia

„Teatr Polonia serwuje ostatnio smakowite monodramy” 

Marek Zajdler o „Reniferku”, reż. Tomasz Gawron; NaszTeatr, 20.11.2026

Newsletter

Zamów newsletter z najciekawszymi informacjami ze świata teatru i najlepszymi tekstami portalu. Bądź na bieżąco! Newslettery dostają wyłącznie członkowie społeczności naszego portalu.

W związku z bezpłatną subskrypcją zgadzam się na otrzymywanie na podany adres email informacji handlowych. Usługa zostanie uruchomiona po kliknięciu w link aktywacyjny przesłany na podany adres email.
W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania newslettera i innych informacji.

Teatr dla Wszystkich © Copyright 2026
ISSN 3071-9453
Strona stworzona przez - LOKOINVEST.PL