Taniec, choreografia, performans 2026 – część 3

Slide
previous arrow
next arrow
Na afiszu

Taniec, choreografia, performans 2026 – część 3

Somatyka w tanecznej praktyce artystycznej

Opublikowano: 2026-11-21
zdjęcie ze spektaklu IN THE BRAIN, fot. Todd MacDonald

Praktyki somatyczne coraz wyraźniej kształtują język współczesnego tańca poprzez wewnętrzne odczuwanie oraz pracę z pamięcią i emocjami. Stają się sposobem myślenia o ruchu, obecności scenicznej i procesie twórczym.

Somatyka nie jest przy tym jedną, zamkniętą metodą. To szeroki obszar praktyk edukacyjnych, ruchowych i percepcyjnych. Ich znaczenie we współczesnej choreografii polega na poszerzeniu rozumienia ruchu: z technicznego działania staje się on również formą poznania, komunikacji i artystycznej ekspresji.

Praktyki somatyczne w choreografii

Współczesna praktyka somatyczna czerpie z wielu systemów edukacji ruchowej, rozwijanych zarówno w obszarze tańca, jak i pracy z ciałem. Do najważniejszych należą: Body-Mind Centering (BMC), Ruch Autentyczny (Authentic Movement), Analiza Ruchu Labana oraz Bartenieff Fundamentals, Technika Alexandra i Metoda Feldenkraisa, Improwizacja kontaktowa (Contact Improvisation).

Każda z tych metod oferuje odmienny sposób eksplorowania ciała. Łączy je jednak przekonanie, że świadome doświadczanie ruchu może prowadzić do nowych rozwiązań artystycznych, a także pogłębiać rozumienie własnej fizyczności.

Włączenie somatyki do pracy choreograficznej zmienia sposób przygotowania performera oraz samą strukturę procesu powstawania spektaklu. Materiał ruchowy może rozwijać się na podstawie improwizacji, obserwacji oddechu, badania napięć, eksperymentowania z ciężarem czy reagowania na bodźce płynące z otoczenia. Twórcy często poszukują kompozycji poprzez fizyczne doświadczenie.

Somatyczna uważność wpływa na obecność sceniczną. Performer, świadomy napięcia i relacji z przestrzenią, może budować kontakt z publicznością poprzez subtelność, bezruch i jakość fizycznej obecności. Widz otrzymuje możliwość obserwowania nie tyle wyuczonej formy, ile procesu zachodzącego w ciele.

Warto jednak podkreślić, że praktyka artystyczna inspirowana pracą z traumą czy regulacją układu nerwowego nie jest automatycznie terapią. Jej celem może być przede wszystkim stworzenie warunków do uważnego badania własnych reakcji i przełożenia ich na język performansu.

„Rezerwuary” Katarzyny Chmielewskiej

Jednym z przykładów wykorzystania myślenia somatycznego w polskiej choreografii jest spektakl „Rezerwuary” Katarzyny Chmielewskiej, którego premiera odbyła się 18 października 2026 roku w GAK Stacja Orunia w Gdańsku, w ramach programu „Przestrzenie Sztuki – Taniec”.

Inspiracją do pracy były historyczne podziemne zbiorniki wodne Gdańska. Ich architektura, funkcja i symbolika zostały przełożone na fizyczne doświadczenie ciała. Choreografia koncentruje się na ciężarze, napięciu, przepływie i rytmie, unikając dosłownego odtwarzania obrazów związanych z miejską infrastrukturą.

Ważnym tropem interpretacyjnym jest ciało rozumiane jako przestrzeń gromadzenia doświadczeń, emocji i pamięci. Pojawiają się pytania o to, co pozostaje w naszej fizyczności, jak doświadczenia wpływają na sposób poruszania się i czy ruch może stać się formą ich transformacji.

„Rezerwuary” rozwijają zainteresowania Chmielewskiej wpływem przestrzeni miejskiej na ludzką fizyczność, obecne również we wcześniejszym cyklu Skóra Miasta. Architektura nie pełni jedynie funkcji inspiracji wizualnej. Staje się impulsem do badania relacji między środowiskiem a organizmem, między tym, co zewnętrzne, a tym, co zapisuje się w indywidualnym doświadczeniu.

Duet Lebioda i choreografia środowiskowa

Ważnym kierunkiem rozwoju praktyk somatycznych jest poszerzanie pola choreografii o relacje człowieka z przyrodą i innymi organizmami. Przykładem takiego podejścia jest działalność Duetu Lebioda, tworzonego przez Katarzynę Pastuszak i Nat Chylińską.

W sierpniu 2026 roku artystki otrzymały Stypendium Kulturalne Miasta Gdańska na realizację wspólnego projektu badawczo-choreograficznego. Ich zainteresowania obejmują ekologię tańca, relacje międzygatunkowe oraz queerowe i feministyczne perspektywy cielesności. W pracy studyjnej i terenowej łączą inspiracje tańcem butō, improwizację kontaktową i praktyki somatycznego wsłuchiwania się w otoczenie.

Szczególne miejsce zajmuje tutaj przekraczanie granic między ludzkim ciałem a środowiskiem. Przyroda nie jest traktowana jako dekoracja czy tło dla działania performera, ale jako aktywny uczestnik procesu twórczego. Wilgotność gleby, obecność roślin i grzybów, zmienność temperatury czy struktura terenu mogą wpływać na sposób poruszania się i strukturę choreograficzną.

Wśród podejmowanych przez artystki działań znajdują się choreografia terenowa siteLab, performanse na styku sztuki i nauki, między innymi „Swamp Body Tides”, czytania performatywne „Badylara” oraz otwarte spacery badawcze. We wrześniu 2026 roku realizowany był również cykl leśnych spotkań ruchowo-badawczych pod hasłem „Co nas łączy z grzybami i roślinami?”.

Istotnym elementem tej praktyki jest odejście od traktowania człowieka jako odrębnego, autonomicznego podmiotu. Ciało jawi się jako organizm pozostający w nieustannej wymianie z otoczeniem, zależny od innych form życia i procesów ekologicznych. Somatyka staje się w tym kontekście narzędziem rozwijania wrażliwości na współistnienie oraz artystycznego badania współzależności międzygatunkowej.

Somatyka – miejsce  spotkania sztuki i nauki

Ciało staje się dziś obszarem poznania, uważności i twórczych poszukiwań. Praktyki somatyczne zaznaczają swoją obecność w tańcu, teatrze, edukacji artystycznej i badaniach nad ruchem. Wrocławskie wydarzenia 2026 roku pokazują, że zainteresowanie tą dziedziną wykracza poza pojedyncze warsztaty czy środowiska artystyczne, stając się miejscem spotkania różnych dyscyplin i sposobów pracy z ciałem. Rosnące zainteresowanie somatyką znajduje odzwierciedlenie w programach wydarzeń naukowo-artystycznych, festiwali i warsztatów. Jednym z przykładów była konferencja „Nowe perspektywy praktyk ruchowych, tanecznych i somatyki 2026”, która odbyła się w dniach 9–11 października we Wrocławiu, w Centrum na Przedmieściu. Trzydniowy program łączył wykłady poświęcone relacjom między ciałem, ruchem i psychiką z warsztatami oraz wieczornymi prezentacjami spektakli. Wśród propozycji znalazły się między innymi zajęcia z dramaturgii tańca prowadzone przez Macieja Sado. Spotkanie stworzyło strefę wymiany doświadczeń między choreografami, badaczami, pedagogami ruchu i osobami zajmującymi się różnymi formami pracy z ciałem.

Wrocławskie Festiwal Ruchu Cyrkulacje

XVII edycja Wrocławskiego Festiwalu Ruchu Cyrkulacje odbyła się w dniach 29 kwietnia – 3 maja 2026 roku. Festiwal, organizowany przez Stowarzyszenie Inicjatyw Twórczych „MOMENTUM” przy współpracy między innymi z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego, od lat łączy taniec, improwizację kontaktową i różnorodne praktyki ruchowe. Jego formuła opiera się na zestawieniu pogłębionej pracy procesowej z otwartą wymianą doświadczeń i spotkaniami osób zainteresowanych ruchem.

W programie tegorocznej edycji znalazły się wielodniowe warsztaty i laboratoria, a także lekcje otwarte oraz wydarzenia towarzyszące: spektakle, koncerty i jamy taneczne. Szczególne miejsce zajmował (s)Pokój Somatyczny, czyli przestrzeń praktyki skoncentrowanej na uważności i odczuwaniu ciała. Uczestnicy mogli eksplorować między innymi mapowanie kości, dotyk, oddech i wewnętrzne połączenia w ciele, pracując indywidualnie, w parach i grupach. Somatyczny charakter miały warsztaty łączące pracę z ciałem, oddechem i głosem z improwizacją kontaktową. Wśród propozycji znalazły się między innymi „Synchronizacje: ciało, oddech, wibracja”, „Kontakt Improwizacja w perspektywie BMC®” (Body-Mind Centering®), „Joga Głosu” i „Ekspresja Ruchu”. Wśród osób prowadzących i współtworzących program znalazły się między innymi: Katarzyna Selwa, Ola Kotecka, Michał Ratajski, Iwona Olszowska, Angelika Mizińska, Alicja Ruczko i Agnieszka Kulińska. „Cyrkulacje” po raz kolejny pokazały, że festiwal może być obszarem długofalowej eksploracji, wymiany i budowania relacji.

Praktyki somatyczne w Instytucie Grotowskiego

Równie wyraźnie obecność praktyk somatycznych zaznaczyła się w 2026 roku w działalności Instytutu im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu. Praca z ciałem, ruchem, oddechem, głosem i uważnością stała się częścią warsztatów, programów edukacyjnych oraz wydarzeń artystycznych. Poszczególne inicjatywy różniły się tematyką i metodami, łączyło je jednak zainteresowanie ciałem jako źródłem wiedzy, ekspresji i kreatywnego działania.

Jednym z przykładów był program „Ciało zaangażowane”, realizowany w ramach projektu „Teatr na receptę”. Warsztaty prowadzone przez Aleksandrę Kugacz-Semerci obejmowały ćwiczenia rozwijające świadomość ciała, jakość ruchu, improwizację oraz pracę z podłogą. Ważnym elementem zajęć była relacja z drugim człowiekiem. Praktyka miała wymiar edukacyjny i integracyjny, zachęcała do poszukiwania indywidualnego języka ruchu.

Inny aspekt pracy podejmował program „VoiceLab: somatyka głosu – ciało, oddech, regulacja”, prowadzony przez Aleksandrę Kotecką i Tomasza Wierzbowskiego. Jego osią było poszukiwanie zależności między głosem, ciałem i oddechem. Wykorzystywane ćwiczenia ruchowe, praca z wibracją, elementy jogi oraz gruzińskiej polifonii pozwalały uczestnikom doświadczać głosu nie tylko jako narzędzia mówienia i śpiewania, lecz także jako integralnej części organizmu. Takie podejście łączyło rozwijanie umiejętności wokalnych z pogłębianiem świadomości ciała i rozpoznawaniem jego możliwości.

Z kolei trzecia edycja Festiwalu Ciszy, która odbyła się w dniach 29 maja – 7 czerwca 2026 roku, koncentrowała się wokół idei deep listening, czyli pogłębionego, uważnego słuchania. Koncerty, warsztaty, spacery dźwiękowe i spotkania zachęcały do zmiany sposobu odbierania dźwięku i ciszy. Szczególne znaczenie miały warsztaty Aleksandry Koteckiej „Interocepcja – deep listening”, łączące uważne słuchanie otoczenia z rozpoznawaniem sygnałów płynących z wnętrza ciała. Festiwal pokazywał tym samym, że słuchanie może być zarówno doświadczeniem artystycznym, jak i sposobem poznawania siebie oraz otaczającego świata.

Do podobnego obszaru poszukiwań nawiązywały działania Studia Kokyu. Łączyły one trening fizyczny, aikido, pracę z głosem, oddechem i tekstem. Rozwijane w ich ramach umiejętności: koncentracja, uważność, gotowość do działania i świadome posługiwanie się ciałem mają szczególne znaczenie w pracy performera. Niezmiennie wykorzystywane są w szerszym kontekście edukacji i rozwoju osobistego.

Ważną zapowiedzią kontynuacji tego kierunku jest planowany na 2027 rok program SOMA LAB – czucie, ruch, somatyka. Kilkumiesięczny cykl skierowany do osób dorosłych ma rozwijać pracę z ruchem, oddechem i świadomością ciała. W odróżnieniu od jednorazowych warsztatów jego długofalowa formuła stwarza możliwość regularnego pogłębiania doświadczeń, eksperymentowania z różnymi praktykami i obserwowania zachodzących procesów. SOMA LAB może zatem stać się kolejnym krokiem w kierunku bardziej systematycznego włączania somatyki do działalności Instytutu.

Rok 2026 przyniósł we Wrocławiu wiele przykładów spotkania somatyki ze sztuką, edukacją i refleksją naukową. Od festiwalowych laboratoriów ruchowych, przez pracę z głosem i słuchaniem, po różnorodne inicjatywy twórcze. Doskonalenie techniki czy zwiększanie sprawności fizycznej, są równie ważne co rozwijanie umiejętności odczuwania i rozumienia.

Europejski wymiar cielesnego doświadczenia

Rozwój praktyk somatycznych w Polsce wpisuje się w szerszy europejski nurt poszukiwań choreograficznych. W wielu ośrodkach tanecznych na kontynencie praca z percepcją, świadomością ciała, improwizacją staje się ważnym elementem edukacji oraz procesu twórczego. Somatyka coraz częściej stanowi samodzielne narzędzie budowania dramaturgii i koncepcji artystycznej. Dla jednych artystów ważny jest sposób pogłębiania świadomości anatomicznej, dla innych narzędzie improwizacji, praca z pamięcią.

„IN THE BRAIN” Hofesha Shechtera

Przykładem poszukiwań opartych na fizycznym doświadczeniu i energii grupowej jest „IN THE BRAIN”, spektakl w choreografii Hofesha Shechtera, wykonywany przez młodzieżowy zespół Shechter II. Światowa premiera przedstawienia odbyła się w marcu 2026 roku w Bernie, podczas festiwalu STEPS. Choreografia łączy inspiracje kulturą klubową z językiem tańca współczesnego, przekształcając scenę w pulsującą przestrzeń zbiorowego transu i euforii.

Ośmioro tancerzy poniżej 25. roku życia podejmuje temat pierwotnej potrzeby gromadzenia się i wspólnego tańczenia. Rytm, powtarzalność ruchu i intensywność fizycznego wysiłku prowadzą do doświadczenia jedności, w którym indywidualne ciała zaczynają funkcjonować jako część większej całości. Spektakl można odczytywać jako rodzaj somatycznego rytuału. Napięcie ustępuje uwolnieniu, a indywidualny impuls przeradza się w zbiorową energię. Choć twórczość Shechtera nie odwołuje się bezpośrednio do jednej metody somatycznej, wyraźnie podejmuje temat relacji między ciałem, rytmem, emocjami i grupą.

„for the time being” Sashy Waltz

Inny wymiar pracy z cielesną obecnością proponuje Sasha Waltz w spektaklu „for the time being”, którego premiera odbyła się 10 marca 2026 roku w berlińskim Radialsystem. W przedstawieniu uczestniczą tancerze zespołu Sasha Waltz & Guests, a muzykę skomponował Diego Noguera. Przedstawienie to rodzaj wspólnej praktyki obecności, w której ruch, głos i język stają się sposobami odkrywania i przeżywania chwili. Waltz tworzy wraz z wykonawcami strefę otwartą na spontaniczność, wspomnienia i fizyczne impulsy. Poszczególne gesty i reakcje składają się na zmieniające się, zbiorowe doświadczenie.

W pracy wykorzystano między innymi metodę Authentic Movement Mary Starks Whitehouse oraz koncepcję Deep Listening Pauline Oliveros. Szczególne znaczenie ma uważne słuchanie siebie i innych, akceptowanie pojawiających się impulsów oraz rezygnacja z ich oceniania. Kolejna okazja do obejrzenia spektaklu nadarzy się 14 marca 2027 roku w Elbphilharmonie w Hamburgu, w ramach festiwalu Reflektor Sasha Waltz.

Praktyka Marii Franceski Scaroni

Jeszcze inny kierunek poszukiwań reprezentuje włoska tancerka, choreografka i pedagożka Maria Francesca Scaroni, której twórczość rozwija się na styku tańca, praktyk somatycznych, improwizacji i działań społecznych. Artystkę interesuje to, w jaki sposób ruch rodzi się z wewnętrznych odczuć i impulsów oraz jak indywidualne doświadczenie ciała może stać się podstawą wspólnego działania.

W jej praktyce somatyka jest jednym z istotnych sposobów myślenia o ruchu i tworzeniu. Ważna jest uważność na sygnały płynące z wnętrza ciała: oddech, napięcie mięśni, pracę powięzi czy rytm serca. Tak rozumiana kompetencja somatyczna (somatic competence) pozwala performerowi lepiej rozpoznawać własne stany fizyczne i emocjonalne.

Ważne miejsce w poszukiwaniach Scaroni zajmują również powtarzalność ruchu, rytm i oddech. Proste działania, takie jak chodzenie, kołysanie czy wykonywanie regularnie powracających gestów, mogą stopniowo zmieniać sposób odczuwania czasu i przestrzeni. To, co początkowo wydaje się zwyczajnym ruchem, staje się narzędziem pogłębiania percepcji. Przykładem tych zainteresowań jest „Unsex Me Here”, duet stworzony przez Scaroni we współpracy z dragową artystką Olympią Bukkakis. Projekt wyrasta z badań nad praktyką Somatic Drag, łączącą improwizację, elementy Authentic Movement oraz pracę z kostiumem i rekwizytami. Ważnym aspektem tego podejścia jest poszanowanie indywidualnych granic, zgoda na kontakt i tworzenie bezpiecznych warunków wspólnego działania. Ciało staje się tu miejscem negocjowania tożsamości i relacji z drugą osobą. Od 2009 roku Scaroni współpracuje z amerykańską choreografką Meg Stuart, założycielką zespołu Damaged Goods. Jednym z ważnych punktów stycznych w twórczości obu artystek jest zainteresowanie kruchością i niedoskonałością ludzkiego ciała. Zamiast dążyć do technicznej perfekcji, eksponują jego zmienność, niepewność i podatność na zranienie. W takim podejściu somatyka nabiera wymiaru etycznego. Oznacza uważność na własne potrzeby i ograniczenia, a także gotowość do uwzględniania doświadczeń innych osób.

Wizyta Marii F. Scaroni w Polsce w 2027 roku będzie okazją do poznania artystki, która konsekwentnie poszerza granice współczesnej choreografii, łącząc praktyki somatyczne z rytuałem i improwizacją. Na Mandala Performance Festival zaprezentuje „Oracular Practice, This Time on Prophecy” – solową pracę przygotowywaną specjalnie na to wydarzenie, powstającą w dialogu z tekstami filozofa Federico Campagnii.

Przywołane przykłady pokazują, jak różnorodne mogą być drogi rozwijania cielesnej świadomości we współczesnym tańcu. Obejmują one zbiorowy rytm i fizyczną intensywność, uważność na spontaniczny gest, improwizację, pracę z tożsamością i wzajemne poszanowanie granic. Coraz ważniejsza staje się nie tylko forma, którą widzimy na scenie, ale również proces, który do niej prowadzi: odczuwanie, słuchanie i reagowanie.

Kategorie:


Cytat Dnia

„Teatr Polonia serwuje ostatnio smakowite monodramy” 

Marek Zajdler o „Reniferku”, reż. Tomasz Gawron; NaszTeatr, 20.11.2026

Newsletter

Zamów newsletter z najciekawszymi informacjami ze świata teatru i najlepszymi tekstami portalu. Bądź na bieżąco! Newslettery dostają wyłącznie członkowie społeczności naszego portalu.

W związku z bezpłatną subskrypcją zgadzam się na otrzymywanie na podany adres email informacji handlowych. Usługa zostanie uruchomiona po kliknięciu w link aktywacyjny przesłany na podany adres email.
W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania newslettera i innych informacji.

Teatr dla Wszystkich © Copyright 2026
ISSN 3071-9453
Strona stworzona przez - LOKOINVEST.PL