To rozstrzygnięcie, jak co roku, przyjęło formę publikacji listy nazwisk – bez komentarza, bez omówienia priorytetów i bez informacji, jak te decyzje wpisują się w długofalową politykę kulturalną państwa.
W naborze złożono 4 543 wnioski, z czego 4 355 uznano za poprawne formalnie. Ostatecznie stypendia otrzymało 287 osób. Wysokość stypendium wynosi 5 tys. zł brutto miesięcznie, co w przypadku stypendiów rocznych oznacza ok. 60 tys. zł na osobę z pieniędzy publicznych. W skali całego programu mówimy więc o wielomilionowym strumieniu środków, których dystrybucja powinna podlegać nie tylko ocenie merytorycznej, ale także publicznej refleksji.
Teatr na tle innych dziedzin wśród stypendiów MKiDN
Spośród 287 stypendiów:
- 81 przyznano w dziedzinie sztuk wizualnych,
- 39 w animacji i edukacji kulturalnej,
- 37 w muzyce,
- 36 w literaturze,
- 22 w filmie,
- 21 w teatrze,
- pozostałe przypadły na taniec, twórczość ludową, opiekę nad zabytkami oraz zarządzanie kulturą.
Teatr nie jest więc kategorią ani najbardziej uprzywilejowaną, ani marginalną. Tym bardziej zasadna wydaje się próba przyjrzenia się temu, jaki teatr państwo jako mecenas chce wspierać.
Oceny projektów dokonywało grono ekspertów związanych z życiem teatralnym(pełna lista ekspertów znajduje się w linku pod artykułem). Wśród nich znaleźli się m.in.:
- Renata Derejczyk – dyrektorka Teatru im. W. Horzycy w Toruniu,
- Anka Herbut – dramaturżka i krytyczka teatralna,
- Agnieszka Franków-Żelazny – prof. dr hab. sztuk muzycznych, dyrygentka i menedżerka kultury, dyrektorka Opery Wrocławskiej,
- Piotr Olkusz – krytyk teatralny i badacz teatru, redaktor „Dialogu”,
- Jacek Wakar – krytyk teatralny, dyrektor działu kultury Polskiej Agencji Prasowej.
Kategoria Teatr – komu przyznano stypendia
W 2026 r. w dziedzinie Teatr przyznano 21 stypendiów. Poniżej wybrane przykłady projektów nazwisk beneficjentów (pełna lista stypendystów znajduje się w linku pod artykułem):
- Klara Bielawska – aktorka Teatru Powszechnego w Warszawie; projekt performatywny pod roboczym tytułem „Nieuchwytna siła”
- Krzysztof Berendt – aktor Teatru Miejskiego w Gdyni; projekt „Scena dla (nie)PEŁNOsprawności, czyli tam, gdzie tylko hejt nie ma prawa głosu”, spektakl z udziałem osób z różnymi formami niepełnosprawności, poświęcony wykluczeniu.
- Łukasz Chotkowski – dziekan Wydziału Reżyserii Akademii Teatralnej w Warszawie; reżyseria spektaklu „UMADEVI” o życiu Wandy Dynowskiej
- Małgorzata Czerwień – napisanie scenariusza spektaklu o kobietach w historii sztuki inspirowanego biografiami polskich artystek
- Ewa Hevelke – badaczka teatru, doktorantka IS PAN, pracuje w Instytucie Teatralnym; projekt „Joanna Kulmowa dramatopisarka przed stuleciem urodzin”
- Michał Januszaniec – pracownik Instytutu Teatralnego; monografia poświęcona zagranicznym realizacjom teatralnym Andrzeja Wajdy. Projekt istotny z tego powodu, że rok 2026 został ogłoszony Rokiem Andrzeja Wajdy decyzją Senatu RP
- Jolanta Kowalska – krytyczka teatralna; projekt badawczy poświęcony Alinie Obidniak i idei Teatru Trzeciej Drogi.
- Matej Matejka – słowacki aktor, reżyser mieszkający we Wrocławiu; badania nad „Teatrem źródeł 2.0. Współczesne rytuały wspólnoty”
- Katarzyna Niedurny – teatrolożka, autorka podcastów; książka o Konstantym Puzynie, jednej z kluczowych postaci polskiej krytyki teatralnej XX wieku
- Daria Sobik – dramaturżka, dramatopisarka; nowa sztuka „Wskroń”, inspirowana postacią Stanisławy Umińskiej
- Magda Szpecht – reżyserka; spektakl „Teatr wojny”, wpisujący się w zainteresowanie twórczyni tematyką konfliktów zbrojnych i doświadczenia wojny w Ukrainie
- Piotr Wach – reżyser teatralny, performer i choreograf; dramat „Czekoladka” oraz czytanie performatywne w Teatrze Układ Formalny we Wrocławiu
- Iwo Vedral – reżyser teatralny, projekt „Gierka”, łączący scenariusz teatralny z warsztatami dla młodzieży, dotyczący nadużywania stymulantów
- Sylwia Świątkowska – projekt „Głosy wykluczonych. Niezwykłe światy polskich artystek nieprofesjonalnych”
Widoczny profil stypendiów MKiDN i równie widoczne luki
Zestawienie projektów pozwala dostrzec pewien dominujący obszar zainteresowań: teatr XX i XXI wieku, tematy traumy, wojny, wykluczenia, biografie postaci krytycznych i badania nad wspólnotowością. To wszystko są zagadnienia ważne i aktualne.
Jednocześnie uderza to, czego w tej kategorii nie ma:
- nie pojawia się teatr dawny,
- nie ma projektów dotyczących klasyki polskiej w ujęciu repertuarowym,
- teatr lalkowy mimo swojej wagi artystycznej i edukacyjnej jest całkowicie nieobecny,
- brak namysłu nad teatrem popularnym czy teatrem środka.
Nie chodzi o to, że każdy konkurs musi obejmować wszystkie obszary. Problem polega na tym, że ministerstwo nie komunikuje żadnych priorytetów, nie sygnalizuje, jakie obszary chce w danym roku wzmacniać. W efekcie lista projektów sprawia wrażenie zbioru autorskich inicjatyw, zestawionych obok siebie bez wyraźnego klucza.
Rozliczalność i odpowiedzialność MKiDN
Najpoważniejsze pytanie pojawia się jednak na końcu. W oficjalnych komunikatach resortu próżno szukać informacji:
- jak stypendyści rozliczają swoje projekty po zakończeniu okresu stypendialnego,
- jakie są kryteria oceny efektów,
- czy i w jaki sposób ministerstwo analizuje realny wpływ tych działań na życie teatralne.
Skoro państwo przeznacza na pojedyncze projekty kwoty rzędu 60 tys. zł, naturalnym oczekiwaniem jest transparentność, raportowanie i publiczna refleksja nad rezultatami. Tymczasem narracja kończy się na etapie: stypendia przyznano, środki rozdysponowano.
A przecież kluczowe pytanie brzmi inaczej: co zostaje po roku? Jakie spektakle faktycznie powstały, jakie książki weszły do obiegu, jakie projekty miały trwały wpływ na praktykę teatralną?
Bez odpowiedzi na te kwestie nawet najbardziej interesująca lista stypendystów pozostaje dokumentem księgowym, rodem z półki „nakazowo – rozdzielczej”, a nie elementem świadomej, odpowiedzialnej polityki kulturalnej państwa.
Rozstrzygnięcia MKiDN
