Jubileusz będzie okazją do przypomnienia dorobku artysty, który ze swoimi spektaklami występował na czterech kontynentach, zdobywając liczne nagrody na międzynarodowych festiwalach teatralnych.
Piętnaście lat temu Mateusz Nowak rozpoczął współpracę ze Stanisławem Miedziewskim, reżyserem związanym z Teatrem Rondo w Słupsku. Jej pierwszym rezultatem był monodram „teatralność”, którego premiera odbyła się w 2011 roku. W kolejnych latach powstały przedstawienia „Od przodu i od tyłu”, „Żertwa” oraz „Pan Tadeusz”. Wszystkie wyreżyserował Miedziewski.
Przez półtorej dekady Nowak zagrał swoje monodramy ponad 350 razy, w tym przeszło 70 razy poza granicami Polski. Występował w 20 krajach Europy, Azji, Afryki i Ameryki Północnej. Zdobył blisko 40 nagród, z czego 13 na festiwalach międzynarodowych. Prezentował polski teatr jednego aktora między innymi w Stanach Zjednoczonych, Republice Południowej Afryki, Kuwejcie, Mongolii, Armenii, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Ukrainie.
Do jego najważniejszych wyróżnień należą nagroda „Best Young Artist” na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Saint Muse” w Ułan Bator oraz Złoty Medal przyznany z okazji 20-lecia Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Jednoosobowych „Armmono” w Erywaniu.
W 2017 roku Nowak uczestniczył w wydarzeniach organizowanych w ramach Europejskiej Stolicy Kultury Pafos na Cyprze, prezentując sztukę monodramu obok takich artystów jak Birutė Mar, Aleksandras Rubinovas i Pip Utton. W 2025 roku, na zaproszenie słowackiego Dogma Divadlo, prowadził rezydencję warsztatową poświęconą teatrowi jednego aktora w Trenczynie, przygotowującym się do obchodów Europejskiej Stolicy Kultury 2026.
„Pan Tadeusz”. Mickiewicz w teatrze jednego aktora
Pierwszym przedstawieniem jubileuszowego weekendu będzie „Pan Tadeusz”, którego premiera odbyła się 26 marca 2025 roku w słupskim Teatrze Rondo.
Scenariusz przygotowali Stanisław Miedziewski i Mateusz Nowak. Spektakl opiera się na wybranych fragmentach epopei Adama Mickiewicza, które aktor interpretuje, wykorzystując rozbudowany warsztat głosowy, ruch sceniczny i umiejętność błyskawicznego przechodzenia między postaciami.
W ciągu 75 minut Nowak przywołuje świat Soplicowa, jego bohaterów, konflikty i obyczaje. W przedstawieniu znalazły się między innymi sceny polowania na niedźwiedzia oraz koncertu Jankiela. Istotną rolę odgrywa sposób interpretacji Mickiewiczowskiego języka, a także humor i umiejętność wydobywania z klasycznego tekstu współczesnych znaczeń.
Spektakl spotkał się z uznaniem krytyki. Tomasz Miłkowski w recenzji zatytułowanej „Mam to w biurku” zwracał uwagę na swobodę, z jaką Nowak porusza się w świecie Mickiewicza, oraz na umiejętność łączenia różnych tonacji aktorskich. Szczególnie wysoko oceniał sceny koncertów Wojskiego i Jankiela, a także sposób przedstawienia postaci Zosi i Telimeny.
„Pan Tadeusz” był już prezentowany na międzynarodowych festiwalach teatralnych w Armenii, Słowacji i Czechach. Podczas 40. Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Nietradycyjnych KOPRIVA 2026 w Kopřivnicach otrzymał Nagrodę Organizatorów.
Przedstawienie można traktować również jako podsumowanie piętnastoletniej współpracy Mateusza Nowaka i Stanisława Miedziewskiego. Ich wspólna praca konsekwentnie koncentruje się na możliwościach aktora występującego samodzielnie, którego podstawowymi środkami wyrazu pozostają słowo, głos i ciało.
„Od przodu i od tyłu”. Groteskowy portret polskiej historii
Drugiego dnia jubileuszu publiczność zobaczy „Od przodu i od tyłu”, jeden z najczęściej nagradzanych spektakli w dorobku Mateusza Nowaka.
Przedstawienie powstało na podstawie książki Karola Zbyszewskiego „Niemcewicz od przodu i tyłu”, pierwotnie przygotowywanej jako rozprawa doktorska, oraz powieści „Casanova” Jerzego Żurka. Premiera odbyła się w marcu 2014 roku w Słupsku i Lublinie.
Bohaterem monodramu jest Julian Ursyn Niemcewicz, poeta, polityk, uczestnik Sejmu Czteroletniego i świadek wydarzeń, które doprowadziły do upadku Rzeczypospolitej.
Za pośrednictwem tej postaci twórcy przedstawienia przyglądają się polskiej historii drugiej połowy XVIII wieku. Na scenie pojawiają się przedstawiciele ówczesnych elit politycznych i społecznych, a opowieść o ich ambicjach, interesach i słabościach nabiera charakteru ostrej satyry.
Nowak wciela się w kilkadziesiąt postaci, wykorzystując zmiany głosu, gestu, mimiki i sposobu mówienia. Ważnym elementem przedstawienia jest kostium zaprojektowany przez Magdalenę Franczak, łączący elementy stroju koronacyjnego Stanisława Augusta Poniatowskiego i sukni carycy.
Waldemar Sulisz na łamach „Dziennika Wschodniego” określił spektakl jako „przejmujący, piekielnie aktualny Polaków portret własny”. Recenzent podkreślał zarówno polityczny wymiar przedstawienia, jak i precyzję aktorskiej interpretacji Nowaka.
„Od przodu i od tyłu” zdobył liczne wyróżnienia w Polsce i za granicą. Wśród nich znalazły się Grand Prix festiwali w Częstochowie, Olsztynie, Lublinie i Gdańsku, Nagroda Publiczności Toruńskich Spotkań Teatrów Jednego Aktora oraz nagrody aktorskie przyznawane na festiwalach w Mongolii, Albanii, Kosowie, Macedonii i na Litwie.
W 2024 roku Nowak otrzymał za tę kreację Nagrodę ZASP dla najlepszego aktora 38. Toruńskich Spotkań Teatrów Jednego Aktora.
Mateusz Nowak. Artysta, kurator i animator teatru
Mateusz Nowak (ur. 1986) jest monodramistą, animatorem i menedżerem kultury, kuratorem, producentem teatralnym oraz logopedą artystycznym.
Pełni funkcję prezesa Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego (ITI), dyrektora artystycznego festiwalu „Teatr w Remizie” w Helu, a od 2026 roku także przewodniczącego Rady Programowej Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie.
Jest związany z polskim środowiskiem teatru jednego aktora również jako organizator i kurator wydarzeń artystycznych. W latach 2011–2022 realizował w Lublinie projekty pod marką T1A (Teatr Jednego Aktora/Teatr Jednej Aktorki), natomiast w latach 2022–2025 prowadził cykl „Mono w Instytucie” w warszawskim Instytucie Teatralnym.
Współpracuje z Teatrem Rondo w Słupsku i festiwalem „Sam na scenie”, Toruńskimi Spotkaniami Teatrów Jednego Aktora oraz trójmiejskim projektem MONOTEATR. Jest inicjatorem debat poświęconych kondycji i przyszłości polskiego monodramu.
Prowadzi również działalność pedagogiczną jako instruktor recytacji i logopeda artystyczny. Jego podopieczni zdobyli około 150 nagród na ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach recytatorskich.
Za działalność artystyczną i kulturalną został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi oraz Odznaką Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Jest także laureatem Nagrody Miasta Lublin za Upowszechnianie Kultury oraz wyróżnień przyznawanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałka Województwa Lubelskiego i Prezydenta Miasta Lublin.
Jubileusz w Teatrze Wschodnim
Oba przedstawienia zostaną zaprezentowane w wersjach reżyserskich, z napisami w języku angielskim.
17 października 2026, godz. 17.00
„Pan Tadeusz”
Na podstawie epopei Adama Mickiewicza
Scenariusz: Stanisław Miedziewski, Mateusz Nowak
Reżyseria: Stanisław Miedziewski
Wykonanie: Mateusz Nowak
Czas trwania: 75 minut
Spektakl dla widzów od 15. roku życia
Bilety: 70 zł
18 października 2026, godz. 17.00
„Od przodu i od tyłu”
Na podstawie utworów Karola Zbyszewskiego i Jerzego Żurka
Scenariusz: Stanisław Miedziewski, Mateusz Nowak
Reżyseria: Stanisław Miedziewski
Wykonanie: Mateusz Nowak
Czas trwania: 65 minut
Spektakl dla widzów od 16. roku życia
Bilety: 60 zł
Miejsce: Teatr Wschodni, ul. Lubartowska 30a, Lublin.
Jubileuszowe prezentacje będą okazją do zobaczenia dwóch przedstawień powstałych w różnych momentach artystycznej drogi Mateusza Nowaka. Dzieli je jedenaście lat, a łączy współpraca ze Stanisławem Miedziewskim i zainteresowanie możliwościami teatru jednego aktora. Dla lubelskiej publiczności będzie to również spotkanie z artystą, który właśnie w tym mieście przez wiele lat rozwijał działalność teatralną i animacyjną, konsekwentnie popularyzując sztukę monodramu.
