Poznaliśmy laureatów krakowskiej edycji Słoneczników 2026 – plebiscytu wyróżniającego najbardziej wartościowe i rozwojowe inicjatywy przygotowywane dla dzieci.
fot. czasdzieci.pl
Wśród tegorocznych nagrodzonych znalazły się muzea, biblioteki, centra nauki i kultury, a także instytucje związane z teatrem, operą i tańcem. Szczególny powód do satysfakcji ma Teatr Groteska, który zdobył aż dwie nagrody: Wyróżnienie Jury za spektakl „Witrażowanki Stasia Wyspiańskiego” oraz Nagrodę Rodziców za jubileuszową 25. Wielką Paradę Smoków. Wyróżnienie otrzymała również Opera Krakowska za cykl „Duszek w Operze”.
Słoneczniki organizowane przez CzasDzieci.pl honorują inicjatywy adresowane do dzieci do 14. roku życia. Nagrody przyznawane są w sześciu kategoriach: Język, Logika, Sztuki wizualne, Muzyka, Ruch oraz Przyroda. Oprócz statuetek Złotego Słonecznika jury może przyznawać wyróżnienia, natomiast osobny werdykt należy do rodziców.
Podwójny sukces Teatru Groteska
Najmocniej teatralnie zaznaczył swoją obecność w tegorocznej edycji Teatr Groteska. Krakowska scena została doceniona za dwa zupełnie różne przedsięwzięcia, pokazujące dwa obszary jej działalności: kameralny teatr dla najmłodszych oraz wielkie wydarzenie plenerowe wpisane już na stałe w krajobraz miasta.
W kategorii Sztuki wizualne Wyróżnienie Jury otrzymały „Witrażowanki Stasia Wyspiańskiego” Honoraty Mierzejewskiej-Mikoszy. Spektakl miał prapremierę 7 marca 2026 roku i został przygotowany dla dzieci od 2,5 do 6 lat oraz towarzyszących im dorosłych. Wyspiański nie pojawia się tu przede wszystkim jako pomnikowy autor „Wesela”, lecz jako mały Staś – dziecko obserwujące światło, kolory, przyrodę i otaczającą go rzeczywistość.
Przedstawienie wykorzystuje środki szczególnie bliskie teatrowi formy: światło, ruch, kolor, teatr cieni, obiekty i wizualne przetworzenia. Twórcy próbują przełożyć plastyczną wyobraźnię Wyspiańskiego na doświadczenie dostępne bardzo małemu dziecku. Reżyserką i autorką scenariusza jest Honorata Mierzejewska-Mikosza, scenografię i kostiumy przygotowała Joanna Jaśko-Sroka, muzykę Iga Eckert, choreografię Magdalena Widłak, a za światło odpowiadają Karol Ryś i Marek Strumiński. W przedstawieniu występują Dominika Guzek, Gabriela Oberbek, Bartłomiej Olszewski i Lech Walicki.
Co dla nas szczególnie miłe, o spektaklu pisał już na łamach Teatru dla Wszystkich Szymon Białobrzeski. Zwracał uwagę właśnie na odejście od szkolnego, pomnikowego przedstawiania Wyspiańskiego na rzecz doświadczenia angażującego dziecięce zmysły i wyobraźnię.
Druga nagroda dla Groteski ma zupełnie inny charakter. Nagrodę Rodziców w kategorii Muzyka otrzymała 25. Wielka Parada Smoków – jedno z najbardziej rozpoznawalnych krakowskich wydarzeń rodzinnych, organizowane przez teatr od ćwierćwiecza.
Jubileuszowa odsłona odbyła się 6 i 7 czerwca 2026 roku. Program składał się ze Smoczego Pikniku Rodzinnego, wielkiego plenerowego widowiska oraz parady prowadzącej przez centrum Krakowa na Rynek Główny. Charakterystyczne wielkoformatowe smoki przygotowywane przez uczestników pojawiały się w przestrzeni miasta obok artystów, tancerzy i orkiestr. Wieczorne widowisko łączyło wielkie smocze konstrukcje z muzyką, światłem i rozbudowaną oprawą wizualną.
Podwójne wyróżnienie Groteski jest tym ciekawsze, że jury i rodzice docenili dwa skrajnie różne modele kontaktu młodego widza ze sztuką: z jednej strony intymne, sensoryczne spotkanie kilkulatka z Wyspiańskim, z drugiej – monumentalne, miejskie widowisko angażujące tysiące uczestników.
„Duszek w Operze” doceniony przez jury
W kategorii Muzyka Wyróżnienie Jury zdobyła także Opera Krakowska za projekt „Duszek w Operze”. To cykl muzyczno-edukacyjnych spotkań i warsztatów przygotowywanych dla najmłodszych dzieci.
Nie jest to klasyczne przedstawienie dla dzieci, podczas którego młoda publiczność pozostaje jedynie odbiorcą. Uczestnicy „Duszka w Operze” śpiewają, tańczą, grają na instrumentach, rozwiązują zagadki i poznają mechanizmy funkcjonowania teatru operowego. Zaglądają również za kulisy: poznają kostiumy, scenografię, światła, technologię sceny i pracę ludzi tworzących przedstawienie.
Przewodnikiem po tym świecie jest Duszek Angus, któremu towarzyszą między innymi Smok Operokus i rodzina piratów. W kolejnych spotkaniach najmłodsi poznają również pracowników Opery Krakowskiej – muzyków, inspicjentów, choreografów, scenografów, oświetleniowców, fryzjerki czy charakteryzatorki. Dzięki temu opera przestaje być dla dziecka odległą, monumentalną instytucją, a staje się miejscem, które można samemu odkrywać.
To szczególnie wartościowe wyróżnienie również dlatego, że pokazuje zmianę w myśleniu instytucji muzycznych o najmłodszym odbiorcy. Edukacja artystyczna nie musi polegać wyłącznie na tłumaczeniu dziecku gotowego dzieła – może pozwolić mu wejść do środka teatralnego mechanizmu i zrozumieć go poprzez własne działanie.
Cricoteka: Kantor spotyka dziecięcą swobodę
Z teatralnej perspektywy warto zwrócić uwagę również na zwycięstwo Cricoteki. Złotego Słonecznika w kategorii Sztuki wizualne zdobyła wystawa „Dzikie harce” wraz z wydarzeniami towarzyszącymi.
Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora przygotował projekt wspólnie z Fundacją A Sztuka?. Punktem odniesienia stały się z jednej strony książka Maurice’a Sendaka „Tam, gdzie żyją dzikie stwory”, z drugiej – idea Kantorowskiej „Anty-wystawy”. Powstała przestrzeń, w której dzieci i dorośli nie mają jedynie oglądać eksponatów, lecz dotykać, przesuwać, budować, uruchamiać i współtworzyć.
To istotny kierunek także z punktu widzenia teatru dla młodego widza: odejście od modelu, w którym dziecko siedzi i odbiera gotowy komunikat, na rzecz sztuki rozumianej jako doświadczenie, ruch, relacja i działanie.
Taniec też został zauważony
W kategorii Ruch jury wyróżniło program „Roztańczone Rodziny”, realizowany w Krakowie przez Fundację Performat i Nowohuckie Centrum Kultury. Projekt jest częścią większej sieci instytucji rozwijających taniec i choreografię dla dzieci oraz rodzin.
W Krakowie program działa w Krakowskim Centrum Choreograficznym przy NCK. Obejmuje zajęcia dla różnych grup wiekowych – od rodzin z niemowlętami po starsze dzieci – i wykorzystuje improwizację, choreografię, działania z przedmiotem, kontakt fizyczny i wspólne komponowanie ruchu. Wśród propozycji znajdują się m.in. „Contakids”, „Kiwaki”, „W duecie z berbeciem”, „Uruchomić nieruchome” czy „Symbioza”.
Nagroda Rodziców w tej samej kategorii przypadła 10. jubileuszowej Gali Baletowej 2026, organizowanej przez Centrum Sztuki Tańca. Tym samym taniec – zarówno w formule profesjonalnego widowiska, jak i uczestniczących warsztatów rodzinnych – znalazł w tegorocznym werdykcie wyraźną reprezentację.
Nie tylko teatr. Pełna lista laureatów
Słoneczniki mają jednak znacznie szerszą formułę i obejmują nie tylko sztuki performatywne.
W kategorii Język Złotego Słonecznika otrzymały „Literackie Chwile”, organizowane przez Krakowskie Biuro Festiwalowe i INSPIRO. Jury wyróżniło również „Sztukę Bycia Razem” Muzeum Narodowego w Krakowie, „Manggha Pop-up!” Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha oraz „Rodzinne poranki literackie” Bunkra Sztuki. Nagroda Rodziców przypadła projektowi „Kraina Czarów: Śladami Białego Królika” Biblioteki Kraków.
W kategorii Logika Złoty Słonecznik trafił do Muzeum Inżynierii i Techniki – oddziału Hangar Czyżyny – za projekt „Jak to działa?”. Jury wyróżniło „Panią Miarkę i skalę zbliżania” MIAROLOGII Marzeny Dranki, natomiast rodzice wybrali „Etno? Logicznie!” Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie.
W Sztukach wizualnych, obok zwycięskiej Cricoteki i wyróżnionej Groteski, wyróżniono także warsztaty z luksografii dla dzieci i młodzieży przygotowane przez Muzeum Fotografii w Krakowie. Nagrodę Rodziców otrzymało „Święto Soli 2026” Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka.
W kategorii Muzyka główną statuetkę zdobyła „Naukofonia – Festiwal i Konkurs Piosenki Naukowej” Małopolskiego Centrum Nauki Cogiteon. Wyróżnienie przypadło „Duszkowi w Operze”, a Nagroda Rodziców – 25. Wielkiej Paradzie Smoków Teatru Groteska.
W kategorii Ruch Złoty Słonecznik otrzymała „Rowerowa sobota z Radiem Kraków”, realizowana w ramach akcji „Małopolska na dwóch kółkach” przez Radio Kraków we współpracy z Miastem Kraków. Jury wyróżniło rodzinną grę terenową „Moje miasto” Centrum Młodzieży im. dr. H. Jordana oraz „Roztańczone Rodziny” Fundacji Performat i Nowohuckiego Centrum Kultury. Nagroda Rodziców trafiła do Centrum Sztuki Tańca za 10. jubileuszową Galę Baletową.
Wreszcie w kategorii Przyroda bezkonkurencyjny okazał się projekt „Motyle i badyle” Muzeum Narodowego w Krakowie i Instytutu Ochrony Przyrody PAN, który zdobył zarówno Złotego Słonecznika, jak i Nagrodę Rodziców. Jury wyróżniło „Rozwiń skrzydła – Sobotę z Radkiem Rakiem” Centrum Edukacji Ekologicznej „Symbioza” Zarządu Zieleni Miejskiej w Krakowie oraz „Piknik survivalowy w forcie Batowice” Rady Dzielnicy XV Mistrzejowice.
Tegoroczny werdykt pokazuje przede wszystkim, jak szeroko można dziś rozumieć edukację kulturalną dzieci. Teatr, opera czy taniec nie muszą zaczynać się od tradycyjnego miejsca na widowni. Mogą być pierwszym spotkaniem ze światłem i kolorem Wyspiańskiego, wyprawą za kulisy opery, wspólnym ruchem dziecka i rodzica albo wielkim smokiem przechodzącym środkiem miasta.
Dla środowiska teatralnego szczególnie cieszy więc obecność Groteski, Opery Krakowskiej, Cricoteki oraz projektów choreograficznych w gronie laureatów. Nie dlatego, że sztuki performatywne muszą dominować w konkursie dla dzieci, ale dlatego, że wszystkie nagrodzone projekty pokazują coś bardzo ważnego: młody widz nie jest widzem „na później”. Jest pełnoprawnym odbiorcą sztuki już teraz.
