Po kilku latach przerwy na scenę powracają „Pieśni Leara” – jeden z najbardziej rozpoznawalnych spektakli Teatru Pieśń Kozła we Wrocławiu.
fot. Mateusz Bral
Przedstawienie, nagrodzone prestiżowym Fringe First Award podczas Edinburgh Festival Fringe, jesienią będzie można zobaczyć nie tylko we Wrocławiu, ale również w Częstochowie i Warszawie. O fenomenie spektaklu, jego niezwykłym muzycznym języku oraz procesie twórczym opowiada jego reżyser i twórca Teatru Pieśń Kozła, Grzegorz Bral.
Powrót spektaklu nie jest przypadkowy. Jak przyznaje Bral, to przedstawienie od lat wykazuje niezwykłą żywotność.
– Ten spektakl nie chce umrzeć. Ma w sobie jakiś taki rodzaj siły, energii, struktury, który powoduje, że co pewien czas domaga się powrotu. Tego również oczekuje widownia. Gdy go obecnie wznawialiśmy, w ciągu dwudziestu czterech godzin sprzedaliśmy połowę miejsc na widowni we Wrocławiu. To jest niesamowite – mówi reżyser.
Jesienią „Pieśni Leara” zostaną zaprezentowane także poza Wrocławiem. Spektakl będzie można zobaczyć 24 października w Filharmonii Częstochowskiej im. Bronisława Hubermana, a dzień później – 25 października – dwukrotnie w warszawskim Teatrze Palladium.
Choć inspiracją pozostaje szekspirowski „Król Lear”, Bral podkreśla, że znajomość dramatu nie jest warunkiem odbioru spektaklu.
– To jest taki spektakl, w którym jestem przewodnikiem. Opowiadam o tym dramacie, ilustrując go muzyką i zdarzeniami, które są totalnie nielinearne, abstrakcyjne. Ale w momencie, kiedy ja o tym mówię, to wszystko nabiera sensu – wyjaśnia.
Twórca przyznaje również, że sam do dziś nie potrafi jednoznacznie odpowiedzieć, skąd bierze się wyjątkowa forma przedstawienia.
– Trochę jak u Samuela Becketta – jest to czyste, precyzyjne, nieskazitelne, nie ma tam jednego gestu za dużo ani jednego ruchu za mało. Nie wiem, jak ja to zrobiłem. Nie wiem. Jakiś przypadek i szczęście – dodaje.
Proces powstawania spektaklu znacząco odbiega od klasycznej pracy nad przedstawieniem. Bral rozpoczyna próby bez gotowej koncepcji inscenizacyjnej, pozostawiając przestrzeń na poszukiwania i twórczą niepewność.
– Na początku nie mam skonstruowanej wizji, jedynie ogólny pomysł. I szukamy. Podążając za Jerzym Grotowskim, kluczowa jest liminalność – stan przejściowy, zawieszenia. Odbieram aktorowi potrzebę grania, bo występowanie oznacza zakładanie maski społecznej. Forma pojawia się później, bo ona musi popłynąć z nieświadomości – tłumaczy.
Największym wyzwaniem podczas pracy okazało się zbudowanie konstrukcji spektaklu.
– Struktura. Gdy nie pracujesz linearnie, to zbudowanie struktury jest jak konstrukcja rytuału. Na samym końcu pracy, gdy już miałem wszystkie sceny, pomyślałem: jak to połączyć? Wówczas przyszedł mi do głowy pomysł, że stanę się przewodnikiem, kimś na kształt postaci z „Boskiej komedii” Dantego. I tak wytworzyła się struktura tego, co można zobaczyć na scenie – wspomina.
Centralnym elementem „Pieśni Leara” pozostaje jednak muzyka. To właśnie ona – a nie tekst – stanowi dla Brala prawdziwe źródło teatru.
– Uznałem, że skoro wszyscy robią teatr literacki, teatr słowa, to ja, w duchu tego, czego się uczyłem, chcę robić teatr, którego źródłem jest muzyka. Dla mnie ona jest początkiem teatru w ogóle. Zawsze zastanawiam się, jak brzmią dramaty, a nie tylko co znaczą, gdyż płyną one z serca. Ważne jest dla mnie ukazywanie ludzkiego dramatu poprzez muzykę, a nie tekst. Oddaję scenę uczuciom, a nie słowu – podkreśla.
Reżyser zwraca uwagę, że muzyka przez wieki była integralną częścią rytuałów i wspólnotowych doświadczeń.
– Muzyka jest modlitwą, welonem dla słów. Ona pomaga zrozumieć i poczuć słowa, dotrzeć do serca – mówi.
Dlatego w pracy z aktorami nie szuka technicznej perfekcji.
– W wykonaniu nie interesuje mnie perfekcja, doskonałość. Ciekawe są ludzkie pęknięcia. Wówczas tworzy się szczelina, z której buduje się muzyka, a widz może poczuć duszę aktora – przekonuje.
Jednocześnie podkreśla, że choć nie oczekuje śpiewaczej doskonałości, ogromną wagę przywiązuje do harmonii.
– Nasza muzyka nie musi brzmieć jak w filharmonii, ale powinna posiadać podstawową muzyczną klarowność, harmonię i czystość dźwięku. Na początku drogi było wielu słabo śpiewających aktorów. Z czasem doprowadziłem do stanu, w którym artyści naprawdę dobrze śpiewają i są świetnymi performerami. Bo najgorzej jest, jak spektakl nie brzmi – wówczas nie rezonuje – zaznacza.
Pytany o to, jak najlepiej przygotować się do obejrzenia „Pieśni Leara”, odpowiada krótko:
– Nie miej żadnych oczekiwań. Albo cię to wciągnie, albo odrzuci.
A co może zaskoczyć widza najbardziej?
– On sam. Myślę, że widz może być zaskoczony głębią przeżycia i współodczuwania, które dzięki temu przedstawieniu może otrzymać. Czegoś takiego na pewno nie da mu kino, film czy internet, gdyż jest to zbiorowe doświadczenie – podsumowuje Grzegorz Bral.
Jesienne prezentacje „Pieśni Leara” będą okazją do ponownego spotkania z jednym z najważniejszych spektakli w historii Teatru Pieśń Kozła – przedstawieniem, które od lat udowadnia, że teatr może opowiadać o człowieku przede wszystkim poprzez muzykę, emocję i wspólne doświadczenie.
Terminy pokazów:
Bilety dostępne są na stronie organizatora: artconstanta.com.
Organizatorem wydarzenia jest ART CONSTANTA Sp. z o.o.
