Od 16 do 30 października Bydgoszcz ponownie stanie się jednym z najważniejszych miejsc spotkania współczesnego teatru.
plakat: Teatr Polski w Bydgoszczy
Jubileuszowa, 25. edycja Festiwalu Prapremier odbywać się będzie pod hasłem „MIĘDZY INNYMI”. W programie znalazły się przedstawienia z Polski, Brazylii i Słowenii, spektakle podejmujące tematy wojny, przemocy, wykluczenia, pamięci, uzależnienia, rodzinnych relacji i współczesnych kryzysów. Ważną częścią wydarzenia pozostaje AURORA. Nagroda Dramaturgiczna Miasta Bydgoszczy, której laureata lub laureatkę poznamy podczas finałowej gali 30 października.
Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym Festiwalu Prapremier 2026.
Ćwierć wieku to dla każdego festiwalu moment szczególny. Można spojrzeć wstecz, przypomnieć spektakle, artystów i artystki, którzy przez lata tworzyli jego historię, ale można też potraktować jubileusz jako początek kolejnego etapu. Organizatorzy bydgoskiego Festiwalu Prapremier wyraźnie wybierają tę drugą możliwość.
Hasłem tegorocznej edycji jest „MIĘDZY INNYMI” – sformułowanie pozornie zwyczajne, używane przy wyliczeniach, które w kontekście festiwalu nabiera znacznie szerszego znaczenia. Organizatorzy chcą pytać o to, czym dzisiaj jest inność, jak funkcjonujemy pośród innych, czy różnica musi nieuchronnie prowadzić do konfliktu oraz jaką rolę w coraz bardziej spolaryzowanym świecie może pełnić teatr.
To również pytanie o samą instytucję teatru publicznego. W rzeczywistości, w której coraz większa część komunikacji i kultury przenosi się w przestrzeń cyfrową, teatr pozostaje jednym z miejsc rzeczywistego spotkania człowieka z człowiekiem. Jubileusz Festiwalu Prapremier ma więc być nie tyle nostalgicznym powrotem do przeszłości, ile próbą rozmowy o przyszłości: teatru, festiwali i wspólnoty, która wokół nich powstaje.
Festiwal zainaugurują 16 października „Wichrowe Wzgórza. Love To Die” w reżyserii Klaudii Hartung-Wójciak, przedstawienie Teatru Polskiego w Bydgoszczy. Spektakl jest swobodną, osobistą wariacją wokół powieści Emily Brontë, ale punktem wyjścia nie pozostaje wyłącznie klasyczna literatura. Twórcy łączą świat XIX-wiecznej Anglii z doświadczeniami samych wykonawców oraz historią Ireny Wójciak z Brodnicy – miłośniczki „Wichrowych Wzgórz” i babci reżyserki.
Powraca tu pytanie o niespełnienie, niezrealizowane możliwości i życie, które mogło potoczyć się inaczej. W obsadzie znaleźli się Anja Bieżyńska, Karol Franek Nowiński, Emilia Piech, Michalina Rodak, Michał Surówka, Małgorzata Trofimiuk oraz Adam Pakieła.
Dzień później bydgoska publiczność zobaczy przedstawienie przyjeżdżające z zupełnie innego kręgu kulturowego. „The Last Supper / Ostatnia Wieczerza” w reżyserii João Turchiego przygotował brazylijski kolektyw MEXA z São Paulo.
MEXA powstała w 2015 roku w odpowiedzi na przemoc ze względu na płeć występującą w schroniskach dla osób doświadczających bezdomności. „Ostatnia Wieczerza” wyrasta z osobistych doświadczeń członków kolektywu, ale jednocześnie sięga do Biblii i chrześcijańskich wyobrażeń śmierci oraz zmartwychwstania. Religijne obrazy spotykają się tutaj m.in. z opowieścią o tranzycji, doświadczeniem przemocy, kruchością ludzkiego życia, pamięcią o osobach zmarłych oraz rosnącym znaczeniem kościołów ewangelikalnych w Brazylii. Teatr staje się przestrzenią rytuału, pamięci i solidarności.
18 października pokazany zostanie słoweński „The Art of Living: The Act of Killing” Barbary Kukovec, Katariny Stegnar i Urški Brodar, realizowany przez Mladinsko Theatre, Rizoma Institute oraz City of Women.
Twórczynie rozpoczynają od historii artystycznej wyprawy na słoweńską prowincję, ale bardzo szybko rzeczywistość zaczyna przejmować kontrolę nad przedstawieniem. Spektakl staje się reakcją na patriarchalną przemoc i kobietobójstwo, a zarazem opowieścią o potrzebie wyjścia poza bezpieczny obszar artystycznego gestu. Pytanie brzmi już nie tylko: jak mówić o przemocy?, ale również: co zrobić, kiedy samo mówienie przestaje wystarczać?
19 października Teatr Wybrzeże zaprezentuje „Syn, matka i ojciec siedzą przy stole i długo milczą” Ivora Martinicia w reżyserii Viktorii Dulak. Punktem uruchamiającym rodzinną historię jest pytanie z państwowego formularza dotyczącego zachowania na wypadek katastrofy. Szybko jednak okazuje się, że największy kryzys wydarzył się dużo wcześniej – przy rodzinnym stole. Z pozornie zwyczajnej sytuacji wydobywają się lata przemilczeń, pretensji, przyzwyczajeń i mechanizmów pozwalających bohaterom unikać odpowiedzialności za własne decyzje.
21 października do Bydgoszczy przyjedzie Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi z „Internatem” Serhija Żadana w reżyserii Pawła Łysaka. To adaptacja jednej z najważniejszych powieści ukraińskiego pisarza – opowieść o nauczycielu Paszy, który musi przedostać się przez rzeczywistość wojny, aby odebrać chłopca z internatu.
W przedstawieniu wojna nie jest abstrakcyjną figurą ani odległym wydarzeniem politycznym. Wdziera się w codzienność, narusza porządek rzeczy, zmusza do dokonania wyboru i odbiera możliwość pozostania obojętnym. Historia Paszy staje się historią dojrzewania do odpowiedzialności: za drugiego człowieka, własne poglądy i własne decyzje.
20 października zobaczymy „Bóle fantomowe” w reżyserii Dominiki Feiglewicz-Penarskiej. Monodram został oparty na prawdziwej historii Magdaleny Sipowicz, pasażerki, która przeżyła katastrofę kolejową pod Szczekocinami w 2012 roku i w wyniku odniesionych obrażeń straciła nogę.
Paweł Feiglewicz-Penarski stworzył tekst na podstawie wielogodzinnych rozmów z bohaterką. Powstała opowieść o bólu niewidocznym, pamięci ciała, traumie i próbie odzyskiwania siebie po doświadczeniu, które w jednej chwili zmienia życie.
Spektakl jest też jednym z wydarzeń, przy których szczególnie mocno zaznaczono dostępność. Jeden z pokazów zostanie udostępniony z audiodeskrypcją, drugi z tłumaczeniem na polski język migowy.
22 października Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu zaprezentuje „Bez alko i dragów jestem nudna” w reżyserii Miry Mańki, na podstawie książki Marty Markiewicz.
Punktem wyjścia jest osobiste doświadczenie autorki, która opisała swoje uzależnienie oraz proces trzeźwienia. Spektakl nie jest jednak prostym przeniesieniem autobiograficznej książki na scenę. Pojawia się w nim kilka postaci o różnych historiach i przyczynach uzależnienia. Łączy je moment kryzysu i konieczność zbudowania życia od nowa. Twórcy korzystają przy tym z autofikcji i stand-upu, unikając moralizowania i dydaktycznego tonu.
23 i 24 października Teatr Polski w Bydgoszczy pokaże „Las // The Woods” w reżyserii Alana Dilwortha, z tekstem i dramaturgią Michaela Rubenfelda.
Akcja rozgrywa się wiele lat po wojnie. Rodzina żyje w ukryciu w lesie, tworząc własny świat, zasady i rytuały, które mają zapewnić bezpieczeństwo przed rzeczywistością zewnętrzną. Przeszłość nie daje się jednak zamknąć. Powraca wraz z obietnicą uznania, przynależności i władzy.
Spektakl podejmuje temat napięcia między pamięcią a ambicją oraz ceny, jaką człowiek może zapłacić za widzialność i możliwość stania się symbolem w opowieści stworzonej przez kogoś innego.
Festiwalową część spektaklową zakończy 30 października „W starym domu ktoś jeszcze czeka” w reżyserii Żeni Dawidenki z Gdańskiego Teatru Szekspirowskiego. To przedstawienie oparte na twórczości Jana Barszczewskiego, rozgrywające się podczas ostatniej nocy roku w domu odciętym od świata przez śnieżną burzę.
Realność zaczyna przenikać się z baśnią, opowieściami Ziemi Połockiej, historiami o duchach, wilkołakach, płaczkach i magicznych roślinach. Powstaje teatralny horror, a zarazem próba dotarcia do opowieści i sposobów rozumienia świata, które zostały zepchnięte poza współczesną pamięć.
Drugim filarem Festiwalu Prapremier pozostaje AURORA. Nagroda Dramaturgiczna Miasta Bydgoszczy.
Nagroda powstała w 2021 roku z inicjatywy Julii Holewińskiej i Wojciecha Farugi. Od początku pomyślana została jako przedsięwzięcie łączące osoby zajmujące się dramatopisarstwem w Europie Środkowej i Wschodniej, na Bałkanach i Kaukazie, a z czasem także w Azji Centralnej.
Skala szóstej edycji pokazuje, że projekt zdecydowanie przekroczył ramy lokalnego konkursu dramaturgicznego. W tym roku nadesłano 296 tekstów z 24 krajów: 187 po polsku, 53 po angielsku, 36 po ukraińsku oraz 20 po rosyjsku.
Do finału jury wybrało pięć sztuk:
„Aniołki z przedmieścia” Martty Mercedes Jylhä z Finlandii,
„Truchło noworodka” Weroniki Makowskx z Polski,
„Spojrzenie rudego lisa” Olega Mychajłowa z Ukrainy,
„Nibyżycie” Niny Plavanjac z Serbii oraz
„Strach zżera duszę” Huberta Sulimy z Polski.
Finałowa piątka zostanie zaprezentowana podczas Festiwalu w formie szkiców scenicznych. To ważne, bo AURORA nie kończy się na lekturze tekstu i ogłoszeniu werdyktu. Dramaturgia wchodzi na scenę i zostaje skonfrontowana z reżyserami, aktorami oraz publicznością.
Serię prezentacji otworzy 25 października „Strach zżera duszę” Huberta Sulimy, inspirowany filmem Rainera Wernera Fassbindera, w reżyserii Agnieszki Glińskiej. Bohaterkami są Alona, młoda uchodźczyni z Charkowa, i Emi, starsza sprzątaczka ze Śląska. Ich relacja staje się punktem wyjścia do opowieści o społecznych lękach, nierównościach, przemocy i mechanizmach wykluczenia.
Dzień później Pamela Leończyk przygotuje szkic sceniczny „Truchła noworodka” Weroniki Makowskx. To historia pisarki zmagającej się z doświadczeniem utraconej ciąży, która wyrusza w podróż na południe Francji razem z byłym partnerem. Ich wspólna droga prowadzi do konfrontacji z pamięcią, cierpieniem, cielesnością i pytaniem o możliwość nadania osobistemu doświadczeniu sensu.
27 października Paweł Łysak wyreżyseruje „Spojrzenie rudego lisa” Olega Mychajłowa – dramat napisany podczas pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Wojna, pamięć rodzinna, okupacja i dekolonizacja splatają się tu z metafizyczną opowieścią o dwóch kobiecych duszach czy dwóch częściach tej samej świadomości.
28 października Małgorzata Wdowik przygotuje „Aniołki z przedmieścia” Martty Mercedes Jylhä. Fińska autorka przygląda się figurze Bimbo i późnokapitalistycznej kulturze widzialności, pożądania oraz konsumpcji.
Ostatnim finałowym tekstem będzie „Nibyżycie” Niny Plavanjac w reżyserii Piotra Mateusza Wacha. Autorka buduje sześć scen rozgrywających się podczas ostatniej nocy przed apokalipsą. Świat ulega surrealistycznemu przeobrażeniu, a ludzie, zwierzęta i natura zmieniają swoje miejsca i role. Pod fantastyczną konstrukcją kryje się opowieść o samotności, obsesjach, konsumpcji i niemożności prawdziwego spotkania z drugim człowiekiem.
Zwycięski tekst wybierze sześcioosobowa Kapituła, której przewodniczącym jest Luk Perceval. W jej skład, obok członków jury, wchodzi również chorwacki dramatopisarz Ivor Martinić. Główna nagroda wynosi 50 tys. zł, a dodatkowe nagrody dla finalistów przyzna Stowarzyszenie Autorów ZAiKS.
Laureata lub laureatkę poznamy 30 października podczas gali finałowej AURORY.
Jubileuszowa edycja stanie się również okazją do rozmowy o samym Festiwalu Prapremier.
18 października podczas debaty „Po co to wszystko?” spotkają się obecny i byli dyrektorzy Festiwalu oraz Teatru Polskiego w Bydgoszczy. Po 25 edycjach organizatorzy chcą przyjrzeć się zmianom, jakie zaszły w teatrze, publiczności i sposobie funkcjonowania festiwali.
Pytanie jest bardzo konkretne: czy festiwale teatralne są nam nadal potrzebne? Czy wciąż pozostają miejscem odkrywania nowego teatru, konfrontowania różnych języków artystycznych i realnego spotkania ludzi? A jeśli ich rola się zmienia – to czym powinny stać się w przyszłości?
Jubileusz będzie miał także symboliczny wymiar. 16 października przy alei Ossolińskich w Bydgoszczy zostanie uroczyście zasadzony dąb imienia Hieronima Konieczki, który dołączy do tamtejszego Pocztu Dębów Honorowych.
Program tegorocznej edycji wyraźnie podkreśla, że festiwal ma istnieć także poza teatralną widownią. Jeszcze przed oficjalnym otwarciem, 15 października, odbędzie się festiwalowy pubquiz oraz koncert-performance „Wiosna” Kevina Górzyńskiego i Mai Lubawy, łączący muzykę elektroakustyczną, improwizację i taniec współczesny, inspirowany ideą rytuału obecną w „Święcie Wiosny” Igora Strawińskiego.
22 października Marta Zalewska zagra koncert „Proste historie. Solo Act Tour”, związany z jej autorskim albumem oraz 30-leciem pracy artystycznej.
Dzień później Klub Festiwalowy wypełni Silent Disco, podczas którego trzy kanały muzyczne odpowiadać będą trzem dekadom: latom 2000., 2010. i 2020.
24 października dzień rozpocznie Poranny Rave, a 25 października uruchomiona zostanie Strefa DIY, w której uczestnicy będą mogli samodzielnie przygotowywać m.in. przypinki, bransoletki i kolaże z festiwalowych plakatów.
To nie są jedynie dodatki do programu. W koncepcji jubileuszowej edycji chodzi właśnie o stworzenie przestrzeni, w której teatr nie kończy się wraz z zejściem aktorów ze sceny, ale przedłuża się w rozmowie, muzyce, wspólnym spędzaniu czasu i spotkaniu.
Festiwal Prapremier od początku był miejscem szczególnym, bo jego program budowany jest wokół tego, co nowe: nowych tekstów, nowych przedstawień, nowych języków i tematów, które dopiero próbują znaleźć dla siebie sceniczną formę.
Tegoroczna edycja pokazuje jednocześnie, jak bardzo zmienił się świat, do którego teatr mówi. Wojna w Ukrainie, kryzys więzi społecznych, doświadczenie migracji i uchodźstwa, przemoc wobec kobiet, wykluczenie, problemy zdrowia i uzależnienia, pamięć, tożsamość, samotność czy pragnienie przynależności – wszystkie te wątki powracają w październikowym programie w bardzo różnych estetykach i kulturach.
„MIĘDZY INNYMI” można więc czytać także dosłownie. Przez dwa tygodnie w Bydgoszczy teatr znajdzie się między innymi teatrami, między ludźmi, między językami, doświadczeniami i opowieściami. I być może właśnie to jest najważniejsze w jubileuszowym programie: przekonanie, że różnica nie musi oznaczać oddalenia, a teatr wciąż może być miejscem, w którym obcy sobie ludzie spotykają się w jednej przestrzeni.
25. Festiwal Prapremier MIĘDZY INNYMI odbędzie się w Bydgoszczy od 16 do 30 października 2026 roku. Organizatorem wydarzenia jest Teatr Polski im. Hieronima Konieczki w Bydgoszczy.
Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym Festiwalu Prapremier 2026.
