Nie żyje Iga Cembrzyńska

W wieku 87 lat zmarła Iga Cembrzyńska – aktorka teatralna i filmowa, piosenkarka, kompozytorka, scenarzystka, reżyserka, producentka filmowa oraz jedna z najbardziej niepowtarzalnych osobowości polskiej sceny. Informację o jej śmierci przekazał w mediach społecznościowych ks. Andrzej Luter.

„Odeszła. Do swojego Andrzeja, i do jego brata Janusza. Dziś zmarła wspaniała aktorka, piosenkarka. Osobowość. Żegnaj kochana Igo” – napisał.

Iga Cembrzyńska urodziła się 2 lipca 1939 r. w Radomiu. Była artystką, której twórczość przez ponad sześć dekad wymykała się prostym definicjom. Łączyła działalność aktorską z muzyką, pisaniem scenariuszy, komponowaniem i produkcją filmową. Jej charakterystyczny głos, niezwykły temperament sceniczny oraz odwaga w podejmowaniu artystycznych wyzwań sprawiły, że zajęła wyjątkowe miejsce w historii polskiego teatru, filmu i estrady.

Wykształcenie muzyczne zdobywała w Średniej Szkole Muzycznej w Katowicach, gdzie uczyła się śpiewu. Następnie ukończyła Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. W 1963 r. zadebiutowała jako śpiewająca aktorka w spektaklu dyplomowym „Czuła struna” w reżyserii Aleksandra Bardiniego. W tym samym roku po raz pierwszy wystąpiła przed kamerą w filmie „I gramy dla was co dzień” w reżyserii Stanisława Kokesza, a także rozpoczęła współpracę z Polskim Radiem, nagrywając swoje pierwsze piosenki.

Kariera estradowa rozwijała się równie dynamicznie jak aktorska. Podczas Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu w 1964 r. zdobyła III nagrodę za utwór „Intymny świat”, a rok później wraz z Bohdanem Łazuką otrzymała II nagrodę za piosenkę „W siną dal”, która na stałe weszła do historii polskiej piosenki. Występowała również w paryskiej Olympii, śpiewała repertuar francuski, a później przygotowywała własne recitale i widowiska telewizyjne.

Brała udział w licznych programach muzycznych Telewizji Polskiej, między innymi w cyklu „Z kobietą w tytule”, „Gallux Show”, widowisku „Klimakterium… i już”, a także przygotowywała autorskie programy i recitale, takie jak „Godzina z Igą Cembrzyńską”, „Szalona szansonistka” czy „Podróż sentymentalna”. Koncertowała w Polsce, Związku Radzieckim oraz w środowiskach polonijnych Stanów Zjednoczonych i Kanady.

Równolegle rozwijała imponującą karierę teatralną. Na scenach stworzyła ponad czterdzieści ról, występując między innymi w „Weselu”, „Pastorałce”, „Operze za trzy grosze”, „Skrzypku na dachu”, „Mieszczaninie szlachcicem” oraz „Czajce”. Była związana z warszawskimi teatrami: Powszechnym, Komedią i Ateneum.

Szczególne miejsce w jej dorobku zajmuje również Teatr Telewizji. Wystąpiła w wielu znakomitych realizacjach, współpracując z najwybitniejszymi twórcami polskiej sceny. Zagrała między innymi w „Mordujemy Vivaldiego” Davida Mercera w reżyserii Jerzego Gruzy, „Czajce” Antoniego Czechowa w reżyserii Jana Englerta, „Wniebowzięciu szubienicznej Toni” według Egona Erwina Kischa w reżyserii Laco Adamika, „Aktorkach” Feliksa Falka w reżyserii Sławomira Kryńskiego, „Siostrzyczkach” Michela Tremblaya w reżyserii Barbary Sass oraz „Zagubionych” Sama Sheparda w reżyserii Macieja Dejczera. Jej kreacje w Teatrze Telewizji potwierdzały niezwykłą wszechstronność i klasę aktorską.

Szerokiej publiczności zapisała się w pamięci przede wszystkim dzięki rolom filmowym. Debiutowała u Wojciecha Jerzego Hasa w „Rękopisie znalezionym w Saragossie”, a później stworzyła niezapomniane kreacje w takich filmach jak „Salto”, „Jowita”, „Hydrozagadka”, „Dziewczęta z Nowolipek”, „Siekierezada”, „Gwiezdny pył”, „Jak to się robi” czy „Wrzeciono czasu”. Była aktorką o ogromnej charyzmie, której role wymykały się schematom i do dziś pozostają ważną częścią historii polskiego kina.

Od lat współpracowała również z mężem, wybitnym reżyserem Andrzejem Kondratiukiem. Była współautorką scenariusza filmu „Pies”, skomponowała muzykę do „Mlecznej drogi”, a w latach dziewięćdziesiątych założyła firmę producencką Iga Film, produkując kolejne filmy Kondratiuka. Po jego śmierci konsekwentnie pielęgnowała pamięć o jego twórczości.

Za swoją działalność artystyczną otrzymała wiele prestiżowych nagród. Była laureatką Srebrnej Maski dla najpopularniejszej aktorki telewizyjnej, dwukrotnie zdobyła Złoty Ekran magazynu „Ekran”, otrzymała nagrodę specjalną Festiwalu Jednego Aktora we Wrocławiu za autorski monodram „Dialog z sumieniem”, a także Nagrodę Artystyczną Polskiej Estrady Prometeusz ’95.

Najpełniej o swoim zawodzie mówiła jednak sama. W autobiograficznej książce „Mój intymny świat” napisała słowa, które najlepiej oddają jej stosunek do sztuki:

„Aktorstwo jest dla mnie rodzajem wypowiedzi, sposobem na siebie i życie. Wszystkim. Jest mną.”

To zdanie pozostaje dziś nie tylko wyznaniem artystki, ale także trafnym podsumowaniem jej niezwykłej drogi twórczej. Przez ponad sześćdziesiąt lat pozostawała wierna scenie i ekranowi, tworząc role, które na trwałe zapisały się w historii polskiej kultury.

Zespół redakcji Teatru dla Wszystkich składa Rodzinie, Bliskim oraz wszystkim, którzy mieli zaszczyt współpracować z Igą Cembrzyńską, wyrazy głębokiego współczucia i szczere kondolencje.

Żegnamy wybitną artystkę, której talent, odwaga twórcza i niepowtarzalna osobowość pozostaną na zawsze częścią historii polskiego teatru, filmu, Teatru Telewizji i piosenki.