O Ukrainian Freedom Orchestra i jej koncercie inauguracyjnym w ramach „Invincible Tour” w Teatrze Wielkim–Operze Narodowej w Warszawie pisze Anna Czajkowska.
fot. Karpati&Zarewicz
Ukrainian Freedom Orchestra (UFO) powstała w 2022 r. z inicjatywy dyrygentki Keri-Lynn Wilson i dzięki jej współpracy z The Metropolitan Opera w Nowym Jorku, Teatrem Wielkim–Operą Narodową w Warszawie oraz Ministerstwem Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy.
Pierwsze tournée zespołu odbyło się latem, po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 r. jako wyraz solidarności i wiary w niezłomność narodu oraz wsparcia dla niezależnej historii oraz kultury ukraińskiej. Twórcy i entuzjaści byli przekonani, że po pierwszej edycji kolejnych nie będzie. Niestety, sytuacja polityczna Ukrainy nie zmieniła się, wojna trwa, a zespół wyruszył w piąte międzynarodowe tournée. Koncert inauguracyjny, który zwrócił uwagę na wybitnych twórców kultury oraz żywotność muzyki ukraińskiej, odbył się w połowie sierpnia w Teatrze Wielkim w Warszawie.
Program „Invincible Tour” nie jest identyczny w poszczególnych miejscach, ale główne punkty zostały zachowane. Na scenie Teatru Wielkiego przy licznie zgromadzonej publiczności zabrzmiały utwory: „Gloria” ukraińskiej kompozytorki Bohdany Frolyak, VII Symfonia A-dur op. 92 Ludwiga van Beethovena oraz cykl pieśni Rückert-Lieder Gustava Mahlera z udziałem wybitnej niemieckiej sopranistki Julii Kleiter.
Keri-Lynn Wilson zaznacza, że „wykonywanie muzyki ukraińskich kompozytorów traktuje jako walkę na polu bitwy”. Jej ogromna witalność oraz zaangażowanie udziela się wszystkim artystom.
Pod jej czujnym okiem utwór „Gloria”, skomponowany specjalnie na tę okazję przez Frolyak, uwodzi zmiennością nastrojów, od strachu, rozpaczy, lamentacji po nieśmiertelną nadzieję. Intymność polega tu przede wszystkim na połączonych przeżyciach całego zespołu i zgromadzonych widzów oraz poczuciu wspólnie wyrażanego protestu – przeciwko agresji. Dominujący, przewodni temat muzyczny oparła kompozytorka na żołnierskiej pieśni żałobnej „Słyszysz, bracie mój”, dzięki czemu we wzbogacony kobiecą wrażliwością sposób wskazuje na wartości nieprzemijające – wolność, pokój, odwagę i niepodległość.
Pieśni Rückert-Lieder Gustava Mahlera, owoc fascynacji twórczością literacką Friedricha Rückerta, którego poezję wykorzystał kompozytor jako podstawę swego dzieła, od początku przeznaczone były na głos solowy i nierozbudowaną orkiestrę symfoniczną. Julia Kleiter podkreśla powściągliwość emocjonalną śpiewu w wypracowanej deklamacji tekstu, ważnej dla kompozytora.
Artystka jest uznaną odtwórczynią pieśni i występuje w czołowych teatrach na całym świecie, dlatego jej udział w koncercie ma wielką wartość. Jej rozległy repertuar pozwala odnaleźć w dziele Mahlera kwestie metafizyczne, przemyślenia, które Kleiter wydobywa dzięki gradacji ekspresji, uczuć, dostrzegając zmienność problematyki i bezpośredniość poezji Rückerta w przechodzeniu od kategorii lirycznych do estetycznych i światopoglądowych. Utwory Rückerta mają charakter intymnego dziennika, pojawiają się w nich tematy opuszczenia i samotności, często dominuje nastrój powagi i rezygnacji. Subtelność wykonania oraz podkreślenie refleksyjnego charakteru pieśni są mocną stroną interpretacji proponowanej przez Kleiter. Chociaż Mahler mocno ogranicza rolę instrumentów smyczkowych w utworze, eksponując w zamian brzmienia solowych instrumentów dętych, cała towarzysząca sopranistce orkiestra w zdecydowany sposób wydobywa wspomniane elementy poetyckiej frazy.
Wirtuozeria w efektownych partiach instrumentalnych, umiejętność wysnuwania całych konstrukcji dźwiękowych z jednego, prostego motywu w VII Symfonii A-dur op. 92 Ludwiga van Beethovena, stała się wyrazem kunsztu zarówno muzyków zespołu, jak i geniuszu kompozytora, który „rozsadził granice na mapie muzyki”. Tanecznie rozbuchana, z pulsacją prostego motywu nadającego charakter całości śpiewna melodia jest niezwykle ekscytująca i wzruszająca, a muzycy z lekkością podkreślają jej wyrafinowane tempo. Ukrainian Freedom Orchestra znakomicie oddaje pogodny, pełen wręcz euforii, momentami triumfalny charakter, wyrażający złożoną ilustracyjność muzyki. Indywidualizm każdego z muzyków zaostrzył jeszcze wyrazistość wykonania i jego kontrasty, obecny w symfonii ferment, polemikę, przekorę ujętą w konsekwentną, zorganizowaną konstrukcję formalną.
Ukrainian Freedom Orchestra i jej koncert w Teatrze Wielkim, dzięki urodzie kompozycji i śpiewu potrafi zobrazować cierpienie, smutek, rozpacz, ale i nadzieję oraz wewnętrzną siłę walczącego narodu.
