Między słowem a czynem

Interesująco układa się też relacja między formą a aktorstwem. Seweryn prowadzi aktorów w stronę świadomej sztuczności – nie w znaczeniu maniery, lecz umowności, która odsłania mechanikę tragedii. I właśnie w tej ramie najmocniej działają momenty, kiedy pojawia się pęknięcie.

Takie pęknięcie wnosi Szymon Kuśmider jako Ojciec. Jego obecność początkowo wydaje się niemal modelowa – wpisana w porządek rygoru, powinności, niepodważalnego autorytetu. Jednak z czasem w tej strukturze zaczyna pojawiać się rysa: nie tyle emocjonalna, ile egzystencjalna. To nie jest przemiana spektakularna, raczej przesunięcie tonu – jakby język, którym mówi postać, przestawał do końca wystarczać. I właśnie w tym niedopasowaniu rodzi się coś bardziej współczesnego niż jakiekolwiek aktualizacje.

Podobnie działa Maksymilian Rogacki jako Walery. To postać, która funkcjonuje na pograniczu porządków: między relacją a funkcją, między prywatnym impulsem a publiczną rolą. Rogacki nie eksponuje tej dwoistości wprost, raczej ją „przepuszcza” przez rytm mówienia i obecność na scenie. Dzięki temu Walery nie jest jedynie nośnikiem informacji czy argumentów – staje się kimś, kto próbuje znaleźć dla siebie miejsce w świecie z góry uporządkowanym.

Warto też zwrócić uwagę na to, jak spektakl obchodzi się z pojęciem przemocy. Nie jest ona tu pokazana, lecz konsekwentnie odsuwana poza scenę – obecna w słowie, w opisie, w reakcji. To przesunięcie sprawia, że ciężar zostaje przeniesiony na wyobraźnię widza, ale też na język, który musi tę przemoc unieść. I właśnie wtedy ujawnia się jedna z ciekawszych właściwości tego przedstawienia: jego rytm zależy nie od akcji, lecz od zdolności słowa do utrzymania napięcia.

Nie wszystkie fragmenty spektaklu są równie intensywne – zdarzają się momenty, w których rytm słabnie, a forma zaczyna dominować nad doświadczeniem. Ale nawet te chwile wpisują się w charakter całości, która zdaje się badać granice tego, ile jeszcze teatr oparty na słowie jest w stanie dziś „unieść”.

„Horacjusz” oglądany teraz nie jawi się więc jako spektakl efektowny czy przełomowy. Jest raczej propozycją spokojniejszą, bardziej skupioną – taką, która nie narzuca interpretacji, lecz pozostawia przestrzeń na własne rozpoznania. I być może właśnie w tym tkwi jego siła: w gotowości do bycia słuchanym, a nie tylko oglądanym.

Teatr Polski