O tych zagadnieniach będą rozmawiać uczestnicy V Dolnośląskiego Kongresu Dostępności: Kultura, który odbędzie się 3 i 4 listopada 2026 roku w Dolnośląskim Centrum Filmowym we Wrocławiu.
Organizatorem wydarzenia jest Fundacja Katarynka, od lat działająca na rzecz dostępności kultury dla osób z różnymi niepełnosprawnościami. Kongres współorganizuje i finansuje Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, a patronat nad wydarzeniem objął marszałek Paweł Gancarz. Partnerem i gospodarzem spotkania jest Dolnośląskie Centrum Filmowe.
Dostępność kultury. Co już udało się zrobić?
Tegoroczna edycja kongresu ma przede wszystkim praktyczny charakter. Organizatorzy zaprosili do udziału przedstawicieli samorządów, instytucji kultury, organizacji pozarządowych, koordynatorów dostępności, animatorów oraz osoby z niepełnosprawnościami.
Uczestnicy będą analizować rozwiązania stosowane obecnie w dolnośląskich instytucjach, możliwości ich finansowania oraz bariery, które nadal utrudniają części społeczeństwa korzystanie z wydarzeń kulturalnych.
W programie znalazła się prezentacja dobrych praktyk z regionu. Swoimi doświadczeniami podzielą się zarówno duże instytucje, jak i mniejsze ośrodki, które wprowadziły rozwiązania odpowiadające na konkretne potrzeby odbiorców.
Ważnym elementem wydarzenia będzie Giełda Pomysłów, podczas której organizacje i grupy działające na rzecz dostępności zaprezentują realizowane projekty. Zaplanowano również warsztaty dotyczące dostępnej komunikacji, moderowane spotkania służące nawiązywaniu współpracy oraz Strefę Doświadczeń.
Jak będzie wyglądała dostępna kultura w 2040 roku?
Jednym z najciekawszych wydarzeń kongresu będzie debata „Dostępność przyszłości. Dostępna kultura 2040″, zaplanowana na 3 listopada w godzinach 14.00–15.30.
W dyskusji mają uczestniczyć między innymi Justyna Mańkowska-Kaczmarek z Fundacji Katarynka, Anna Żórawska z Fundacji Kultury bez Barier, Adam Piasecki z Łukasiewicz – Instytutu Sztucznej Inteligencji i Cyberbezpieczeństwa, dr Barbara Wrona oraz Joanna Stankiewicz.
Rozmowa będzie dotyczyć zmian, które w najbliższych kilkunastu latach mogą wpłynąć na sposób uczestnictwa w kulturze. Wśród poruszanych zagadnień znajdą się rozwój sztucznej inteligencji, starzenie się społeczeństwa, demencja oraz potrzeby osób doświadczających kryzysów zdrowia psychicznego.
Uczestnicy zastanowią się również nad przyszłością finansowania dostępności oraz rolą samorzeczników, czyli osób, które reprezentują własne potrzeby i doświadczenia, uczestnicząc w tworzeniu rozwiązań przeznaczonych dla różnych grup odbiorców.
Teatr dostępny dla każdego widza
Problematyka kongresu jest szczególnie istotna dla środowiska teatralnego. Dostępność spektakli obejmuje wiele zagadnień: od możliwości samodzielnego dotarcia na widownię, przez audiodeskrypcję i tłumaczenie na polski język migowy, po dostosowanie przedstawień do potrzeb osób wrażliwych na intensywne bodźce.
Jednym z rozwiązań rozwijanych w teatrach jest relaxed performance, czyli przedstawienie odbywające się w warunkach uwzględniających potrzeby osób, dla których tradycyjna forma uczestnictwa w spektaklu może stanowić barierę. W zależności od charakteru wydarzenia możliwe jest ograniczenie intensywności światła i dźwięku, zapewnienie przestrzeni wyciszenia czy umożliwienie swobodniejszego opuszczania widowni i powrotu na miejsce.
Fundacja Katarynka prowadziła już działania poświęcone temu zagadnieniu. W ramach projektu „Teatr. Obszary wrażliwe” organizowała szkolenia dotyczące relaxed performance oraz seminarium poświęcone zdrowiu psychicznemu w teatrze.
W dorobku fundacji znajduje się również projekt „Teatr dla wszystkich. Dostępne spektakle teatralne na Dolnym Śląsku”, realizowany w 2021 roku.
Te doświadczenia pokazują, jak szeroki zakres działań jest potrzebny, aby instytucje artystyczne mogły odpowiadać na potrzeby zróżnicowanej publiczności.
Osoby z niepełnosprawnościami współtwórcami zmian
Ważnym zagadnieniem tegorocznego kongresu będzie udział osób z niepełnosprawnościami w projektowaniu dostępności.
Organizatorzy zwracają uwagę na potrzebę współpracy z samorzecznikami już na etapie przygotowywania wydarzeń i opracowywania rozwiązań organizacyjnych. Doświadczenia osób, które na co dzień napotykają bariery w dostępie do kultury, mogą pomóc instytucjom właściwie rozpoznawać potrzeby publiczności.
Fundacja Katarynka od lat rozwija działalność w tym obszarze. Przygotowuje audiodeskrypcję i napisy, organizuje dostępne pokazy filmowe, dostosowuje wystawy muzealne oraz prowadzi szkolenia dla pracowników instytucji kultury.
Wśród jej przedsięwzięć znajduje się również portal Adapter, udostępniający materiały filmowe z rozwiązaniami przeznaczonymi dla osób z niepełnosprawnościami wzroku i słuchu.
Kultura bez wykluczenia
Dostępność kultury pozostaje jednym z podstawowych wyzwań stojących przed instytucjami publicznymi. Dotyczy zarówno infrastruktury i sposobu komunikowania się z odbiorcami, jak i samego programu artystycznego.
Dla teatrów oznacza to konieczność uwzględniania potrzeb osób z niepełnosprawnościami już podczas planowania repertuaru, przygotowywania premier oraz organizacji sprzedaży biletów.
Równie istotne jest zapewnienie pracownikom odpowiednich kompetencji i środków finansowych. Dostępność wymaga bowiem systematycznej pracy, a jej skuteczność zależy od współpracy dyrekcji, zespołów artystycznych, pracowników technicznych i osób odpowiedzialnych za kontakt z publicznością.
V Dolnośląski Kongres Dostępności będzie okazją do porównania dotychczasowych doświadczeń i rozmowy o rozwiązaniach, które mogą być stosowane także w innych regionach Polski.
Wydarzenie odbędzie się 3 i 4 listopada w Dolnośląskim Centrum Filmowym we Wrocławiu. Udział jest bezpłatny, jednak obowiązywała wcześniejsza rejestracja.
