Spektakl w reż. Karoliny Maciejaszek oparty jest na głośniej powieści Guusa Kuijera o chłopcu, który dorasta w przemocowym domu i ucieka w świat fantazji i wyobraźni.
Zdjęcie z planu „Książki wszystkich rzeczy”; fot. Julia Dacka/TVP
Wielkimi krokami zbliża się premiera kolejnego spektaklu Teatru Telewizji. 16 listopada o godz. 20.55 widzowie TVP1 zobaczą „Książkę wszystkich rzeczy” w reżyserii – debiutującej na największej scenie świata – Karoliny Maciejaszek.
Spektakl oparty jest na głośniej powieści Guusa Kuijera o chłopcu, który dorasta w przemocowym domu i nieustannie ucieka w świat fantazji i wyobraźni. To poruszająca historia, która – mimo że porusza wiele trudnych tematów – ma w sobie dużo dowcipu, lekkości i dziwnych, surrealnych momentów. W obsadzie przedstawienia znaleźli się m.in. Izabela Kuna, Mateusz Górski, Marta Ścisłowicz, Patryk Krok, Rob Wasiewcz i Wojciech Niemczyk.
„Książka wszystkich rzeczy” jest realizacją autorskiego scenariusza opartego na powieści Guusa Kuijera o tym samym tytule. Adaptacja dość wiernie odwzorowuje przebieg powieściowej narracji, skupionej na losach dotkniętej przemocą domową rodziny dziewięcioletniego Thomasa.
Zaproponowałam „Książkę wszystkich rzeczy”, bo temat przemocy domowej wyrastający z patriarchalnych relacji rodzinnych, zbudowanych na fundamentach źle pojętych konserwatywnych tradycji i religii wydał mi się bardzo mocno rezonować z naszą rzeczywistością. Mimo że Guus Kuijer to autor holenderski i powieść osadzona jest w protestanckim kontekście, opowieść tę bez większych problemów można przyłożyć do naszych polskich realiów. Co ciekawe: od lat proponowałam ten materiał różnym teatrom – bezskutecznie. Prawdopodobnie dlatego, że dyrekcjom temat wydawał się zbyt kontrowersyjny w kontekście repertuaru dziecięcego. Bardzo cieszę się, że Teatr Telewizji miał odwagę, by podjąć to ryzyko – przyznaje debiutująca w Teatrze Telewizji reżyserka, Karolina Maciejaszek.
Podstawowym gestem reżyserskim jest snucie tej opowieści z perspektywy dorosłego już bohatera (Mateusz Górski), opowiadającego o swoim dzieciństwie, którą Karolina Maciejaszek zderza z narracją małego Thomasa (Patryk Krok) – chłopca, który jest nie tylko uczestnikiem wydarzeń, ale także ich błyskotliwym komentatorem. W spektaklu Teatru Telewizji sceny realistyczne mieszają się z surrealnymi, a historia utrzymana jest w tragikomicznym tonie.
Przemocowy dom Thomasa to tzw. „porządny dom”, gdzie zawsze jest obiad na stole, pilnuje się modlitwy, a lanie można dostać po niedzielnej mszy. To nie jest dom, w którym przemoc wynika z braku kontroli czy alkoholu, ale z przekonań, na których zbudowany jest patriarchalny porządek. Ojcu Thomasa wydaje się przecież, że właśnie w ten sposób wychowuje syna: w poszanowaniu tradycyjnych wartości. Osobiście uważam, że bardzo wiele przekroczeń wynika z opacznie rozumianych dogmatów religijnych. Sama mam bardzo krytyczny stosunek do Kościoła katolickiego w Polsce, ale nie chciałabym, żeby ten spektakl był traktowany jako antykościelny, tylko by sprowokował myślenie o pewnych mechanizmach. O tym że każdy dogmatyzm jest szkodliwy, a dla przemocy w rodzinie nie ma żadnego usprawiedliwienia – tłumaczy Karolina Maciejaszek.
Główny bohater tej historii – Thomas, mimo trudnych doświadczeń, z którymi się mierzy, nie jest dzieckiem pogrążonym w mroku. Próbuje przetrwać i zachować pogodę ducha. Jednocześnie smutek gdzieś się w nim odkłada. Często ucieka w świat fantazji i wyobraźni, bo tylko tam może zaznać spokoju, którego brakuje mu w domu. I właśnie w tym świecie spotyka m.in. Jezusa (Rob Wasiewicz), z którym rozmawia jak z kolegą.
Spotkania z Jezusem to moje ulubione i najzabawniejsze fragmenty powieści. Dlatego bardzo zależało mi, żeby dać im odpowiednio dużo przestrzeni w tym spektaklu. (…) Chciałam pokazać tego Jezusa jak najbardziej ludzko, jak kumpla właśnie. Nie jako jakieś nadprzyrodzone zjawisko, tylko jak człowieka. Cieszyło mnie to, że mogę zrobić scenę, w której można będzie o Bogu porozmawiać, jak o problematycznym ojcu. Jezus przychodzi do Thomasa zawsze w trudnych momentach, jest dla niego wsparciem. Bardzo podoba mi się ten zabieg w książce. Widzimy przecież dom, w którym przemoc zbudowana jest na religijnych dogmatach. Łatwo byłoby powiedzieć, że ta opowieść uderza w religię, a tu nagle wchodzi Jezus. Bo religia potrafi być przekleństwem, ale i ratunkiem – wyjaśnia Karolina Maciejaszek
„Książka wszystkich rzeczy” w interpretacji reżyserki jest historią o przemocy dokonywanej w imię surowych reguł i religijnych wartości, ale przede wszystkim opowieścią o sile wyobraźni, leczniczej roli słowa oraz o tym, że czasami trzeba przyjąć pomoc od nieznajomych, nawet jeśli na pierwszy rzut oka wydają się dziwni i inni. Spektakl jest też próbą pokazania, że czasami małe gesty i drobne działania mogą przynieść realną zmianę i zatrzymać zło.
To pewnie osobliwie brzmi w kontekście spektaklu o przemocy domowej, ale uważam, że jest to spektakl familijny, dla całych rodzin. Lubię myśleć o teatrze, który robię, jako o takim, który może łączyć pokolenia i prowokować dyskusje poza takimi wiekowymi podziałami. Na pewno nie jest to spektakl dla młodszych dzieci, bo może być dla nich zbyt trudny, ale myślę, że jest to pozycja dla osób od lat 10 do 100 – zaznacza Karolina Maciejaszek.
W obsadzie spektaklu „Książka wszystkich rzeczy” znaleźli się m.in. Patryk Krok, Mateusz Górski, Izabela Kuna, Marta Ścisłowicz, Wojciech Niemczyk, Zofia Bąk, Magda Sawicka, Rob Wasiewicz oraz Anna Makowska-Kowalczyk.
Premiera już 16 listopada (poniedziałek) o godz. 20.55 na antenie TVP1.
