W Teatrze im. Wilama Horzycy w Toruniu rozpoczęły się próby do „InceLIADY”, najnowszego spektaklu Kamila Białaszka, reżysera i rapera znanego również jako Koza.
fot. Ada Sanger
Przedstawienie, którego premiera odbędzie się 16 stycznia 2027 roku na Scenie na Zapleczu, połączy „Iliadę” Homera i „Sztukę kochania” Owidiusza z tekstami pochodzącymi z internetowych społeczności inceli. Białaszek, jeden z najgłośniejszych reżyserów młodego pokolenia, zamierza przyjrzeć się frustracji, przemocy i wyobrażeniom o męskości, które kształtują się we współczesnej kulturze internetowej.
Pierwsza próba „InceLIADY” już się odbyła, a Teatr Horzycy opublikował zdjęcia ze spotkania zespołu realizatorów i aktorów. Za tekst i reżyserię odpowiada Kamil Białaszek, twórca, który w ciągu niespełna dwóch lat od profesjonalnego debiutu reżyserskiego zrealizował przedstawienia na kilku ważnych polskich scenach, w tym w Teatrze Narodowym i Teatrze Powszechnym w Warszawie.
Toruńska premiera zapowiada się jako kolejna próba odczytania klasycznej literatury przez doświadczenia współczesnego pokolenia. Tym razem Białaszek sięga do świata młodych mężczyzn, których poczucie odrzucenia, samotność i frustracja prowadzą do radykalizacji poglądów oraz fascynacji przemocą.
Scenariusz „InceLIADY” powstaje z połączenia tekstów publikowanych na forach internetowych i książek poświęconych manosferze z dwoma dziełami literatury antycznej: „Iliadą” Homera i „Sztuką kochania” Owidiusza.
W centrum przedstawienia znajdą się incele, czyli mężczyźni określający się jako osoby pozostające w mimowolnym celibacie. Samo pojęcie pochodzi od angielskiego involuntary celibate. W internetowych społecznościach skupionych wokół tej tożsamości samotność i trudności w nawiązywaniu relacji bywają interpretowane jako rezultat niesprawiedliwego porządku społecznego, a odpowiedzialnością za własne niepowodzenia obarcza się kobiety.
Nie wszystkie osoby identyfikujące się z tym określeniem wyznają skrajne poglądy, jednak radykalna część manosfery rozpowszechnia treści mizoginiczne, gloryfikuje dominację i traktuje relacje między płciami jako walkę o władzę.
Właśnie tym mechanizmom ma przyjrzeć się Białaszek. Bohaterami przedstawienia będą młodzi mężczyźni przekonani, że atrakcyjność fizyczna przesądza o powodzeniu w relacjach. Izolacja i poczucie krzywdy prowadzą ich do zamkniętych społeczności internetowych, w których wzajemnie utwierdzają się w przekonaniu o własnym wykluczeniu.
Zestawienie tych postaw z antycznymi wzorcami męskości otwiera interesującą perspektywę interpretacyjną. „Iliada” jest przecież opowieścią o gniewie Achillesa, urażonej dumie, rywalizacji i przemocy. Z kolei Owidiusz w „Sztuce kochania” przedstawiał relacje miłosne również w kategoriach strategii, uwodzenia i zdobywania partnera.
W nowym spektaklu oba utwory mają posłużyć do przyjrzenia się temu, jak dawne wyobrażenia o męskiej sile, honorze i dominacji funkcjonują w rzeczywistości mediów społecznościowych oraz internetowych forów.
Kamil Białaszek, urodzony w 2000 roku, pochodzi z Raszyna pod Warszawą. Zanim rozpoczął karierę teatralną, zdobył rozpoznawalność na niezależnej scenie hip-hopowej jako Koza. Tworzył muzykę, pisał teksty i rozwijał własny język artystyczny, korzystając z estetyki internetu, eksperymentalnego rapu i współczesnej kultury młodzieżowej.
Jego album „Mystery Dungeon” został nominowany w plebiscycie „Sanki” organizowanym przez „Gazetę Wyborczą”. Białaszek współpracował również z saksofonistą Kubą Więckiem. Zainteresowanie muzyką i kulturą internetową pozostało ważną częścią jego późniejszej twórczości teatralnej.
Z teatrem związał się w 2019 roku, kiedy rozpoczął współpracę z Krzysztofem Garbaczewskim jako dramaturg przy „Boskiej Komedii” w Teatrze Powszechnym w Warszawie. Następnie studiował reżyserię w Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie.
Zajmował się również komponowaniem i produkcją muzyki teatralnej, między innymi do „Przełamując fale” w Teatrze Powszechnym oraz „Feluni” w Teatrze Żydowskim.
Jego profesjonalnym debiutem reżyserskim był „Nowy PAN TADEUSZ, tylko że rapowy”, którego premiera odbyła się 28 stycznia 2025 roku w Teatrze Polskim w Poznaniu. Białaszek przeniósł Mickiewiczowską epopeję do świata współczesnej kultury hip-hopowej, zestawiając trzynastozgłoskowiec z rapem, a tradycyjne wyobrażenia o polskości z doświadczeniem młodego pokolenia.
Przedstawienie zwróciło uwagę środowiska teatralnego, wywołało dyskusję o sposobach adaptowania klasyki i doczekało się realizacji telewizyjnej.
W 2025 roku Białaszek wyreżyserował również „Skowyt” na podstawie poematu Allena Ginsberga oraz „Zdziczenie obyczajów pośmiertnych” według Bolesława Leśmiana w Teatrze Żydowskim w Warszawie. W grudniu tego samego roku na scenie Teatru Narodowego odbyła się premiera „Niewyczerpanego żartu”, przygotowanego na podstawie powieści Davida Fostera Wallace’a.
W maju 2026 roku reżyser wystawił „Hamleta” w Teatrze Powszechnym w Warszawie. Szekspirowski dramat został osadzony w rzeczywistości zdominowanej przez korporacje, mechanizmy ekonomicznej zależności i współczesne formy sprawowania władzy.
W kolejnych przedstawieniach Białaszek konsekwentnie podejmuje dialog z literaturą klasyczną, szukając w niej tematów bliskich doświadczeniom swojego pokolenia. Interesują go przemoc, mechanizmy społecznego wykluczenia, uzależnienia, władza i język, którym młodzi ludzie opisują rzeczywistość.
Ostatnie miesiące przyniosły Białaszkowi kolejne wyróżnienia. 25 października 2026 roku otrzymał Nagrodę Główną XVI Koszalińskich Konfrontacji Młodych „m-teatr” za „Nowego PAN TADEUSZA, tylko że rapowego”, ex aequo z Klaudią Gębską.
Podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje” w Katowicach przyznano mu Nagrodę Dyrektorów, z którą wiąże się możliwość realizacji przedstawienia w Teatrze Śląskim. Został również wyróżniony przez Maję Kleczewską, jedną z jurorek konkursu głównego.
Temat toruńskiej premiery wpisuje się w zainteresowania Białaszka, widoczne również w jego wcześniejszych pracach. Już w przedstawieniu „FAME MMA”, przygotowanym w Akademii Teatralnej, zajmował się konfliktem, przemocą i niemożnością porozumienia. Spektakl wykorzystywał motywy z „Trojlusa i Kresydy” Szekspira, zestawiając je ze współczesną kulturą widowiskowych pojedynków.
W „InceLIADZIE” reżyser podejmie podobne zagadnienia, tym razem koncentrując się na internetowych środowiskach młodych mężczyzn. Interesujące będzie zwłaszcza to, w jaki sposób pokaże proces, w którym poczucie osobistej porażki zamienia się w agresję wobec innych.
Współczesna manosfera obejmuje rozmaite społeczności, od grup zajmujących się samodoskonaleniem po środowiska propagujące skrajnie mizoginiczne przekonania. Łączy je często przekonanie, że relacje społeczne opierają się na rywalizacji, a wartość mężczyzny zależy od jego pozycji, atrakcyjności, majątku i zdolności do dominacji.
Dla teatru istotne może okazać się pytanie, dlaczego taki obraz świata znajduje odbiorców wśród młodych ludzi i w jaki sposób internetowe wspólnoty wzmacniają ich frustrację. Białaszek zamierza przyjrzeć się również temu, jak współczesne wzorce męskości odwołują się do znacznie starszych opowieści o bohaterstwie, sile i podboju.
Za scenariusz i reżyserię „InceLIADY” odpowiada Kamil Białaszek. Scenografię i kostiumy przygotowuje Julia Zawadzka, choreografię Bartosz Dopytalski, a za multimedia odpowiadają Michał Mitoraj i Hubert Kozarzewski. Muzykę tworzą Bartłomiej Garguła i Dominik Strycharski.
Asystentką reżysera jest Agata Patora, a funkcję inspicjentki i suflerki pełni Iza Hoffmann.
W przedstawieniu wystąpią: Małgorzata Abramowicz, Ada Dec, Joanna Rozkosz, Julia Szczepańska, Michał Darewski, Maciej Raniszewski, Igor Tajchman, Konrad Żygadło i Aleksander Gałązka.
Premiera „InceLIADY” odbędzie się 16 stycznia 2027 roku na Scenie na Zapleczu Teatru im. Wilama Horzycy w Toruniu.
