Poznańska Fundacja Fonorama rozwija niezależną scenę słuchowiskową, organizując festiwal i konkurs, w którym nagradza zarówno najlepsze gotowe realizacje, jak i pomysły na zupełnie nowe produkcje audio.
zdjęcie: fundacja Fonorama
Słuchowisko nie musi zaczynać się od włączenia radia. Można zabrać je na spacer, słuchać w drodze, podczas biegania albo w domu, a sama opowieść może prowadzić odbiorcę przez miasto i wykorzystywać jego przestrzeń jako jeden z elementów dramaturgii. Właśnie z tak szerokiego rozumienia słuchowiska wyrosła poznańska Fundacja Fonorama.
Fonorama powstała po to, by tworzyć i promować słuchowiska jako szeroko rozumiane zjawiska audialne – od klasycznych form teatru radiowego po projekty eksperymentalne, site-specific, działania nowomedialne i akcje realizowane w przestrzeni miasta. Fundacja skupia osoby związane z poznańskim środowiskiem słuchowiskowym, muzycznym, dźwiękowym, literackim i teatralnym. W jej zespole działają Maria Marcinkiewicz-Górna, Anna Szamotuła, Patryk Lichota, Hubert Wińczyk i Piotr Tkacz. Za Fonoramą stoi już kilka lat pracy nad budowaniem niezależnej przestrzeni dla twórców zajmujących się dźwiękiem i opowieścią.
Jej historia jest bezpośrednio związana z Festiwalem Słuchowisk, który odbywał się w Poznaniu w latach 2016–2021, a po przerwie powrócił w 2025 roku. W ramach kolejnych edycji powstało ponad 30 słuchowisk i projektów audiowizualnych. Część z nich była prezentowana poza tradycyjnymi salami teatralnymi i radiowym studiem, w miejscach, które same stawały się częścią dźwiękowej opowieści.
Fonorama jest również producentem i miejscem spotkania artystów pracujących z dźwiękiem. To szczególnie ważne w przypadku twórców niezależnych, którzy poza dużymi rozgłośniami i instytucjami mają znacznie mniej możliwości realizacji profesjonalnego słuchowiska.
Jednym z głównych projektów fundacji jest ŁAPP POZNAŃ – aplikacja słuchowiskowa przygotowana z myślą o spacerach po mieście. Dzięki niej można słuchać specjalnie zaprojektowanych opowieści, przemieszczając się po centrum Poznania i Jeżycach, a od czerwca 2025 roku również wokół jeziora Rusałka.
Tutaj słuchowisko przestaje być czymś, czego odbiorca doświadcza wyłącznie w fotelu ze słuchawkami na uszach. Konkretne miejsce, jego historia, dźwięki i otoczenie stają się częścią tego, czego słuchamy. To jednocześnie dobry przykład tego, jak Fonorama rozumie współczesną opowieść audialną – znacznie szerzej niż jedynie jako nagrany tekst wykonywany przez aktorów.
Takie myślenie jest również istotne dla samego Festiwalu Słuchowisk. Po ubiegłorocznym powrocie wydarzenie będzie kontynuowane. Tegoroczna edycja odbędzie się w Poznaniu od 7 do 11 października 2026 roku.
Wiosną tego roku Fonorama ogłosiła dwa konkursy związane z październikowym festiwalem.
Pierwszy konkurs dotyczył najlepszego słuchowiska 2025 roku. Mogły w nim uczestniczyć produkcje zrealizowane między 1 stycznia a 31 grudnia 2025 roku. Organizatorzy nie narzucali tematu ani konkretnej formy. Zależało im przede wszystkim na dobrze skonstruowanej opowieści dźwiękowej, w której tekst, głosy, muzyka i efekty tworzą wspólny, wielowymiarowy świat.
Obowiązywało ograniczenie czasowe – zgłoszone słuchowisko nie mogło przekraczać 90 minut. Dopuszczono również seriale słuchowiskowe, pod warunkiem że łączny czas przesłanych odcinków mieścił się w tym limicie.
Dla najlepszych produkcji przewidziano trzy nagrody: Złotą Małżowinę w wysokości 7000 zł, Srebrną Małżowinę – 5000 zł oraz Różową Małżowinę – 3000 zł. Jury miało wyłonić finałową trójkę, której słuchowiska zostaną zaprezentowane podczas październikowego festiwalu. Wtedy też poznamy laureatów tegorocznych Małżowin.
Druga propozycja była skierowana do tych, którzy mieli dopiero pomysł na nowe słuchowisko. W open callu Fonorama szukała oryginalnej koncepcji utworu, który wcześniej nie został zrealizowany, a jego scenariusz nie był publikowany.
To konkurs szczególny, ponieważ zwycięski projekt otrzymuje 9000 zł, które równocześnie stanowią budżet jego produkcji. Efektem ma być więc nowe słuchowisko przygotowane specjalnie na tegoroczny Festiwal Słuchowisk.
Od zgłaszających wymagano między innymi opisu koncepcji lub zarysu scenariusza, fragmentu tekstu, krótkiego szkicu dźwiękowego, biogramów twórców oraz orientacyjnego kosztorysu.
Działalność Fonoramy jest ciekawa także z innego powodu. Pokazuje, że słuchowisko nie jest już wyłącznie domeną publicznego radia czy dużych producentów. Może powstawać niezależnie, korzystać z nowych technologii, wchodzić w przestrzeń miasta i szukać własnych sposobów docierania do odbiorców.
Zmieniły się również nasze nawyki słuchania. Podcasty i platformy audio sprawiły, że coraz częściej wybieramy treści, których możemy słuchać wtedy, kiedy chcemy. Słuchowisko dobrze odnajduje się w takim sposobie odbioru – można zabrać je na spacer, do pociągu, samochodu czy na trening.
W dobrym słuchowisku obraz trzeba zbudować samemu. Robią to głosy, muzyka, cisza, efekty i sposób prowadzenia przestrzeni akustycznej. Dlatego szczególnie wartościowe są miejsca, które nie tylko prezentują gotowe realizacje, ale umożliwiają również powstawanie nowych.
Tegoroczny Festiwal Słuchowisk odbędzie się w dniach 7–11 października w Poznaniu. Działania Fonoramy są dofinansowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasta Poznań.
