O premierze „Anioła zagłady” pisaliśmy już blisko rok temu, kiedy Wojciech Faruga w rozmowie z „Teatrem dla Wszystkich” zapowiadał kierunek programowy Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy na ten sezon. Wtedy tytuł inspirowany filmem Luisa Buñuela pojawiał się jeszcze jako jedna z najważniejszych zapowiedzi artystycznych planowanych przez warszawską scenę. Dziś projekt wchodzi w finałową fazę realizacji — premiera spektaklu w reżyserii Data Tavadze odbędzie się 12 czerwca na Dużej Scenie Teatru Dramatycznego.
To zarazem konsekwentnie prowadzona linia programowa obecnej dyrekcji teatru. Zaproszenie Tavadzego — jednego z najważniejszych twórców współczesnego teatru politycznego Europy Wschodniej — od początku miało być wyraźnym sygnałem, że Dramatyczny chce budować repertuar reagujący na współczesne opowieści społeczne, polityczne i cywilizacyjne. Nieprzypadkowo spektakl został również włączony do programu 46. Warszawskich Spotkań Teatralnych, gdzie znajdzie się obok najgłośniejszych i najważniejszych realizacji obecnego sezonu.
Data Tavadze (ur. 1989) to gruziński reżyser teatralny, dramatopisarz, producent i aktywista kultury, uznawany za jednego z najważniejszych twórców współczesnego teatru politycznego Europy Wschodniej. Jego spektakle łączą zaangażowany teatr polityczny z wizualnie intensywnym i poetyckim językiem scenicznym, opartym na silnej fizycznej obecności aktorów, muzyczności oraz pracy z obrazem. W swoich realizacjach bada relacje pomiędzy jednostką a społeczeństwem, pamięć zbiorową, przemoc i opresję, mechanizmy władzy oraz kruchość demokratycznych struktur. Jego teatr porusza się pomiędzy materiałem dokumentalnym, współczesnym dramatopisarstwem i autorskimi reinterpretacjami klasycznych tekstów.
Urodzony w Tbilisi, studiował aktorstwo na Shota Rustaveli State University of Theatre and Film, jednak bardzo szybko zwrócił się ku reżyserii i pisaniu. Pierwszą sztukę napisał w wieku szesnastu lat, a pierwszy profesjonalny spektakl wyreżyserował mając osiemnaście lat. Już jego wczesne realizacje ujawniały zainteresowanie współczesną rzeczywistością społeczną i polityczną oraz eksperymentalnym językiem teatralnym, podważającym dominujące w gruzińskim teatrze tradycyjne formy narracji.
Od 2009 roku Tavadze jest jedną z kluczowych postaci Royal District Theatre w Tbilisi, gdzie pełni funkcję przewodniczącego Rady Dyrektorów Artystycznych. Jako reżyser ukształtował się bezpośrednio po wojnie rosyjsko-gruzińskiej z 2008 roku — wydarzeniu, które znacząco wpłynęło na polityczny i emocjonalny wymiar jego twórczości. Pod jego kierownictwem Royal District Theatre stał się jedną z najważniejszych niezależnych instytucji kultury w regionie, rozwijając repertuar skoncentrowany na współczesnych konfliktach społecznych i politycznych oraz wspierając młode pokolenie gruzińskich dramatopisarzy, reżyserów i performerów.
Wśród najważniejszych spektakli Tavadze znajdują się między innymi „Miss Julie” (2012), „Trojanki” (2013), „Pain is Youth” / „Ból to młodość” (2014), „Prometeusz / 25 lat niepodległości” (2016), „False Alarm”, „Far Away” (2019), a także „Hunger” i „LIBERTÉ [trigger warning]” (2024), przygotowane w atmosferze narastających napięć politycznych poprzedzających wybory parlamentarne w Gruzji.
„Trojanki”, oparte na tragedii Eurypidesa i dokumentalnych świadectwach kobiet dotkniętych doświadczeniem wojny, stały się jednym z najważniejszych spektakli nurtu określanego mianem „Teatru Nowej Wrażliwości” — pokolenia gruzińskich twórców aktywnych po wojnie z 2008 roku. Spektakl podejmował temat przemocy, przesiedlenia, żałoby i traumy obecnej w społeczeństwach po konfliktach zbrojnych. Produkcja zdobyła międzynarodowe uznanie, została zaprezentowana na ponad trzydziestu festiwalach na całym świecie oraz otrzymała między innymi Fast Forward Festival Prize (2016), Nagrodę im. Sandro Achmeteliego oraz International Young Critics Award.
Tavadze był również jednym z inicjatorów RDFest — Festiwalu Młodych Twórców Teatralnych — który stał się ważną platformą dla nowego pokolenia gruzińskich artystów i jednym z impulsów dla rozwoju współczesnego teatru w Gruzji.
Jego twórczość szybko została zauważona na europejskiej scenie teatralnej, prowadząc do współpracy z renomowanymi teatrami i festiwalami. Reżyserował między innymi w Deutsches Theater Berlin, Maxim Gorki Theater Berlin, Schauspiel Frankfurt, Staatsschauspiel Dresden, Badisches Staatstheater Karlsruhe, Dailes Theatre w Rydze, Gerhart-Hauptmann-Theater Görlitz-Zittau, Teatrze Polskim w Bydgoszczy oraz Teatrze na Lewym Brzegu w Kijowie.
Do jego najważniejszych międzynarodowych realizacji należą między innymi „Everyman [dies]” Ferdinanda Schmalza w Deutsches Theater Berlin (2020), „Transit” według Anny Seghers w Staatsschauspiel Dresden (2019), „Intryga i miłość” Friedricha Schillera w Staatsschauspiel Dresden, „Tiger und Löwe” Davida Gabunii w Badisches Staatstheater Karlsruhe oraz „The Goldberg Variations” George’a Taboriego w Schauspiel Frankfurt (2022). W 2023 roku wyreżyserował „Kredowe koło kaukaskie” Bertolta Brechta w Dailes Theatre w Rydze, a następnie ponownie wystawił spektakl w Teatrze na Lewym Brzegu w Kijowie. Obecnie w Teatrze Dramatycznym w Warszawie pracuje nad spektaklem inspirowanym filmem „Anioł zagłady” Luisa Buñuela, realizowanym na podstawie autorskiego tekstu.
Równolegle do pracy reżyserskiej Tavadze rozwija działalność dramatopisarską. Jest autorem między innymi sztuk „Warmother”, „The Crows”, „Prometheus / 25 Years of Independence”, „After Party / After Life”, „It’s Dark And She Doesn’t Know There Are Others in The Room”, „Lars and Hybris”, „Hunger” oraz „LIBERTÉ [trigger warning]”. Jego dramaty łączą czarny humor, fragmentaryczną formę, odniesienia dokumentalne oraz poetycką obrazowość. „Warmother” otrzymało międzynarodową nagrodę dramatopisarską Talking About Borders Award.
Oprócz działalności reżyserskiej i dramatopisarskiej Tavadze aktywnie pracuje również jako pedagog, współpracując z młodymi artystami i studentami w Gruzji oraz za granicą. W latach 2013–2017 wykładał aktorstwo i reżyserię na Shota Rustaveli State University of Theatre and Film wspólnie z wybitnym gruzińskim reżyserem Temurem Chcheidze. Razem założyli Centre for Contemporary Theatre Development — szkołę i platformę rozwoju dla młodych reżyserów oraz dramatopisarzy. W ramach działalności Centrum powstało ponad pięćdziesiąt nowych gruzińskich dramatów i zorganizowano ponad dwieście wydarzeń performatywnych. W latach 2014–2018 Tavadze prowadził również warsztaty i programy edukacyjne w Göteborg Academy of Music and Drama w Szwecji.
Poza działalnością artystyczną pozostaje ważnym głosem współczesnego życia kulturalnego i politycznego Gruzji. W trakcie protestów po wyborach parlamentarnych w 2024 roku aktywnie uczestniczył w działaniach środowisk artystycznych i obywatelskich sprzeciwiających się autorytarnym tendencjom oraz prokremlowskiej polityce gruzińskiego rządu. Angażował się w działania solidarnościowe, protesty i publiczne wystąpienia dotyczące wolności słowa, niezależności instytucji kultury oraz prawa do swobodnej wypowiedzi artystycznej.
W 2025 roku jego spektakl „LIBERTÉ [trigger warning]” stał się celem ataków prorządowych i propagandowych mediów. Produkcja oskarżana była o „antynarodowy” i „niemoralny” charakter, co doprowadziło do szeroko komentowanej kampanii wymierzonej w twórców spektaklu. Sprawa stała się symbolem pogłębiającego się kryzysu wolności artystycznej we współczesnej Gruzji.
Więcej w rozmowie reżysera z Pawłem Sztarbowskim z czerwca 2025: https://www.dwutygodnik.com/artykul/11938-chcieli-zebysmy-wrocili-do-klatki.html
„LIBERTÉ [trigger warning]” było spektaklem otwierającym 45. Warszawskie Spotkania Teatralne w 2025 roku.
Dziś Data Tavadze uznawany jest za jednego z najbardziej wyrazistych reżyserów swojego pokolenia na europejskiej scenie teatralnej. Jego spektakle regularnie prezentowane są na międzynarodowych festiwalach i scenach repertuarowych, łącząc współczesny język teatralny z polityczną i społeczną wrażliwością.
Oświadczenie artystyczne reżysera
„Teatr to jedno z ostatnich miejsc, gdzie gromadzimy się bez zbroi, chronieni przez wspólnotę ludzi: artystów i widzów. Każdy polityczny reżim ma jeden, nadrzędny cel: zniszczyć przestrzeń, w której praktykujemy solidarność, w której wspólnie zwalczamy samotność jednostki skonfrontowanej z bezlitosnym, niesprawiedliwym systemem.
Sztuka istnieje po to, aby przypominać: nie jesteś w tym sam. W świecie, w którym coraz bardziej dominuje skorumpowany język, cenzura, sztuczna rzeczywistość, teorie konspiracyjne, szybkość, hałas i przemoc, teatr pozostaje ostatnim schronieniem: bez pośpiechu, ludzkim i odważnym.
Tworzymy teatr, aby badać, co to znaczy »istnieć«, aby chronić to, co najbardziej zagrożone: empatię, ludzką złożoność, pamięć. W teatrze ćwiczymy i uczymy się tego, czym jest troska, uczymy się czym jest uzdrawianie miejsc polaryzacji i napięć, przypominamy sobie, że nawet w najcięższej rzeczywistości, w której wszystko próbuje odrzeć nas z człowieczeństwa, wciąż mamy moc, aby pozostawać ludźmi.
Tworzę teatr nie dlatego, że mam nadzieję, ale dlatego, że poprzez teatr o nią walczę.”
„Anioł zagłady”
Data Tavadze
Premiera: 12 czerwca 2026, Duża Scena Kolejne spektakle: 13 czerwca oraz 18–19 lipca 2026 https://teatrdramatyczny.pl/aniol-zaglady
Spektakl będzie teatralną reinterpretacją słynnego filmu Luisa Buñuela „Anioł zagłady” — czarnej komedii z 1962 roku.
Punkt wyjścia stanowi sytuacja pozornie błaha: grupa przedstawicieli elit, zaproszona na eleganckie przyjęcie, nie potrafi opuścić salonu, w którym się znalazła. To, co początkowo wydaje się absurdalnym impasem, stopniowo przeradza się w bezwzględny eksperyment społeczny, obnażający mechanizmy władzy, przemocy symbolicznej i rozpadu wspólnoty. W dusznej, zamkniętej przestrzeni logika, normy społeczne i poczucie bezpieczeństwa stopniowo zanikają.
Spektakl reżyseruje Data Tavadze — uznany gruziński reżyser, autor tekstów i twórca odważnego, politycznie zaangażowanego teatru. W swojej pracy często podejmuje tematy wolności, opresji, tożsamości i przemian społecznych we współczesnym świecie, łącząc klasyczne teksty z nowoczesną formą oraz wyrazistym komentarzem społecznym.
W jego autorskiej interpretacji „Anioł zagłady” staje się opowieścią o społeczeństwie uwięzionym we własnych przywilejach, niezdolnym do wyjścia poza wyuczone role i struktury dominacji.
Obsada
Mariusz Drężek, Agata Góral, Jakub Jankiewicz (gościnnie), Anna Kłos, Michał Klawiter, Marianna Linde, Anna Moskal, Agata Różycka, Jan Sałasiński / Mateusz Weber, Konrad Szymański, Krzysztof Szczepaniak / Damian Kwiatkowski, Anita Sokołowska
Twórczynie i twórcy
Reżyseria: Data Tavadze Dramaturgia: Paweł Sztarbowski Scenografia i światło: Agata Skwarczyńska Kostiumy: Gosia Baczyńska Muzyka: Nikoloz Pasuri Tłumaczenie scenariusza: Magda Nowakowska Asystent/ka: Antonina Wąsowicz, Maciej Jaszczyński Inspicjent: Tomasz Karolak Kierowniczka produkcji: Adrianna Gołębiewska Producentka: Kinga Kostoń-Hayatullah Koordynacja produkcji: Lena Tworkowska
O „Aniele zagłady”
Data Tavadze w rozmowie z Pawłem Sztarbowskim dla portalu dwutygodnik.com (2025):
„Myślę, że metafora ludzi znajdujących się w pułapce, zakleszczonych przez jakieś niewidzialne niebezpieczeństwo, nieznane zagrożenie, jest niestety wciąż odpowiednia do opisu dzisiejszego świata. Szczególnie w czasach wojny hybrydowej, w której żyjemy.
Dotyczy to przecież nie tylko Gruzji, ale też wielu krajów na świecie. Ten dziwny, niewidzialny wirus rozprzestrzenia się w nieunikniony sposób. Kondycja strachu, poczucia zagrożenia, jakaś zapaść, a jednocześnie potrzeba podtrzymywania rutyny normalnego życia, żeby w ogóle móc przeżyć i nie oszaleć. Ta metafora wymyślona przez Buñuela buduje konflikt pomiędzy codziennym życiem i zwykłą chęcią przeżycia a twardą rzeczywistością, która atakuje nas na każdym kroku.
Żyjąc w Europie Wschodniej i Środkowej, chyba wszyscy mamy to doświadczenie. Obecnie największy strach społeczeństwa wiąże się z tym, jak w ogóle uniknąć strachu, jak nie konfrontować się z rzeczywistością, w której żyjemy i która nam zagraża. Do tego dochodzą różnorakie teorie spiskowe czy cały czas wytwarzane fake newsy. Ta struktura jest też w filmie Buñuela. Świetnie oddaje on histeryczność współczesnego świata w wymyślaniu teorii spiskowych. Tak jakby już sama ekstremalnie trudna rzeczywistość nam nie wystarczała.”
Data Tavadze w rozmowie przedpremierowej z Agnieszką Górnicką dla DRAMATYCZNEGO:
„Jeśli chodzi o absurd formalnych zasad społecznych to — w jaki sposób wybieramy, i czy w ogóle wybieramy nasze zachowanie, skoro to otoczenie społeczne dokonuje wyboru za nas? Czy to jest wybór grupy? Czy grupa może unieważnić jednostkę, czy też mamy do czynienia z myśleniem zbiorowym, które bez końca powtarza konwencję?
To, co mnie bardzo interesuje w języku Buñuela, to powtarzalność. Kiedy ogląda się film kilka razy, zauważa się, że on powtarza tę samą scenę — czasem z innymi bohaterami, w innej sytuacji, ale tymi samymi słowami. Język, niczym wirus, jest czymś, czemu się opierają, a jednocześnie w czym realizują się normy społeczne.
Mam jedną krótką uwagę, którą chciałbym się podzielić. Ta sztuka jest o ludziach, którzy wszystko rozumieją, ale nadal zachowują się tak, jakby nie rozumieli niczego. Przygląda się systemowi — społecznemu, politycznemu, emocjonalnemu — który rozpadł się od środka. Ten spektakl nie jest właściwie historią, ale opowieścią o sytuacji, w którą być może już wierzymy.
Dlaczego ludzie powinni to zobaczyć? To ogromne pytanie, które my — ludzie teatru — zadajemy sobie każdego dnia. Byłoby bardzo dobrze, gdybyśmy mogli wspólnie przez dwie godziny medytować nad tematem bezruchu i nad tym, co sprawia, że nie ruszamy się w tej rzeczywistości, w której wszystko już bije na alarm, w której wszystko wzywa nas, byśmy wstali i coś zrobili.
Być może tak wiele rzeczy mówi nam: »wstań i działaj« — to lawina wiadomości, katastrof itd., na które nie jesteśmy w stanie natychmiast zareagować. Może to jest ten moment, w którym powinniśmy zobaczyć, co tracimy, kogo słuchamy i jak to filtrujemy. Są więc dwa powody, żeby zobaczyć nasz spektakl: świetny zespół aktorski oraz pilne sprawy, o których warto wspólnie pomyśleć. Mam nadzieję, że damy choć odrobinę inspiracji dla ruchu, który musi nadejść.”
Spektakl realizowany w ramach 46. Warszawskich Spotkań Teatralnych.
Zadanie realizowane jest dzięki wsparciu finansowemu Miasta Stołecznego Warszawy. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury — państwowego funduszu celowego.
Wybrane spektakle
„Women of Troy” / „Trojanki”
Autorska reinterpretacja tragedii Eurypidesa, w której antyczny mit o kobietach Troi spotyka się z doświadczeniami gruzińskich kobiet — ofiar i świadków wojen z lat 90. i XXI wieku.
2013, Royal District Theatre, Tbilisi (Gruzja); premiera światowa na Swedish Biennial for Performing Arts, Jönköping (Szwecja).
Spektakl został nagrodzony Nagrodą im. Sandro Akhmeteliego (Sandro Akhmeteli Award) — prestiżową nagrodą teatralną przyznawaną wybitnym gruzińskim twórcom i artystom. Ustanowiona przez Gruzińskie Towarzystwo Teatralne, honoruje wybitne osiągnięcia w reżyserii, grze aktorskiej oraz za wkład w rozwój gruzińskiej kultury.
Spektakl prezentowany był w Polsce w ramach Tygodnia Gruzińskiego w Gdańskim Teatrze Szekspirowskim.
„Pain is Youth” / „Ból to młodość”
Wykorzystując tekst Ferdinanda Brucknera jako punkt wyjścia, spektakl tworzy wielowarstwowy portret pokolenia zagubionego pomiędzy wojenną przeszłością a niepewną przyszłością. Siedem postaci, uwikłanych w emocjonalny i społeczny chaos, rozgrywa na scenie niebezpieczną grę — z własnymi ciałami, przekonaniami i granicami.
2014, Royal District Theatre, Tbilisi (Gruzja).
„Prometheus / 25 Years of Independence” / „Prometeusz / 25 lat niepodległości”
Odważna, polityczna opowieść o współczesnej Gruzji, rozpięta między mitem a rzeczywistością. Osiem postaci — rówieśników niepodległej Gruzji — opowiada własne historie, które składają się na portret całego kraju. Ich biografie splatają się z historią państwa, w której osobiste doświadczenia nabierają wymiaru symbolicznego.
2016, Royal District Theatre, Tbilisi (Gruzja).
„Tiger und Löwe” / „Tygrys i lew”
Refleksyjna, symboliczna opowieść o pamięci, przemocy i utracie wolności. Inspiracją dla przedstawienia stała się historia gruzińskich artystów zamordowanych w czasie stalinowskich czystek w 1937 roku.
2018, Badisches Staatstheater Karlsruhe (Niemcy) i Royal District Theatre, Tbilisi (Gruzja).
„Transit” / „Tranzyt”
Teatralne opracowanie powieści Anny Seghers, które przedstawia temat ucieczki, poszukiwania tożsamości i trudności z odnalezieniem miejsca w świecie ogarniętym wojennym chaosem.
2019, Staatsschauspiel Dresden (Niemcy).
„Nic o nas bez nas” / „Nothing about us without us”
Inspirowany twórczością dokumentalną Krzysztofa Kieślowskiego spektakl przedstawia teatralny portret ludzi, których codzienna praca często pozostaje niezauważona. To nie tylko opowieść o wykluczeniu i marginalizacji, ale także o czułości i wspólnocie, które powstają w codziennym współistnieniu i powtarzalnych gestach.
2021, Teatr Polski w Bydgoszczy i Royal District Theatre, Tbilisi (Gruzja).
„Kabale und Liebe” / „Intryga i miłość”
Adaptacja dramatu Friedricha Schillera. Tekst o niemożliwej miłości, uwikłanej w różnice społeczne i polityczne intrygi, odnosi się do współczesnych realiów, gdzie prywatne uczucia nieustannie ścierają się z systemem władzy i zależności.
2023, Staatsschauspiel Dresden (Niemcy).
„Hunger” / „Głód”
Współczesna opowieść o granicach ludzkiej wytrzymałości, o świecie, w którym materialny i duchowy głód stają się doświadczeniem codziennym. Spektakl podejmuje pytanie o odpowiedzialność jednostki wobec systemu, który sam produkuje niesprawiedliwość.
2024, Royal District Theatre, Tbilisi (Gruzja).
„LIBERTÉ [trigger warning]”
Widowiskowy, emocjonalnie intensywny spektakl o wolności, pamięci i granicach ludzkiego buntu. Twórcy przenoszą widzów w przestrzeń rewolucji — historycznej i symbolicznej zarazem — w której głos jednostki splata się z chórem zbiorowej historii.
2024, Royal District Theatre, Tbilisi (Gruzja).
Spektakl prezentowany był w Polsce w ramach 45. Warszawskich Spotkań Teatralnych.
Projekty teatralne Tavadze były prezentowane i nagradzane podczas międzynarodowych festiwali w Niemczech, Polsce, Litwie, Ukrainie, Szwecji i Gruzji. Sztuka „Warmother / Kriegsmutter” otrzymała nagrodę dramatopisarską Talking About Borders (2015), a za „Trojanki” („Women of Troy”) reżyser otrzymał nagrodę dla młodych reżyserów Fast Forward Festival Prize (2016).
Teatr Dramatyczny w Warszawie
