Balladyna w tempo rubato
O „Balladynie” w reż. Moniki Myśliwiec w Operze Krakowskiej pisze Piotr Gaszczyński.
fot. Andrii Kotelnikov
O „Balladynie” w reż. Moniki Myśliwiec w Operze Krakowskiej pisze Piotr Gaszczyński.
fot. Andrii Kotelnikov
Wykorzystanie baletowej formy spektaklu do opowiedzenia jednej z najbardziej znanych historii w polskiej literaturze romantycznej niesie z sobą dwojakie skutki. Z jednej strony pozwala wybrzmieć emocjom utworu, przenieść ciężar znaczeń ze słów na język ciała, z drugiej zaś ryzykuje dramaturgicznymi skrótami, które mogą dezorientować widza.
Monika Myśliwiec (reżyseria i choreografia) oraz Yehuda Prokopowicz (kierownictwo muzyczne, fortepian) tworzą bardzo zmysłowe przedstawienie, w którym literacki pierwowzór stanowi punkt wyjścia do zaprezentowania palety emocji wyrażanej gestem, ruchem, spojrzeniem, chwilą zawahania. Owe zmieniające się stany buduje i komentuje muzyka grana przez finalistę ostatniego konkursu chopinowskiego, co samo w sobie stanowi osobny wirtuozerski spektakl.
Bardzo oszczędna scenografia Mirka Kaczmarka, ograniczająca się do wyglądającego na tekturowe drzewa, dwóch palenisk i kontrastującej z nimi eleganckiej, prostokątnej wodnej niecki, buduje pierwszy akt na zasadzie dychotomii. Dystyngowana Goplana (Alyssa Casey) postać nie z tego świata (dosłownie i klasowo), stanowi przeciwwagę dla biednej Balladyny (Mizuki Kurosawa), Aliny (Iyo Hataishi) ich matki (Agnieszka Chlebowska) i całej społeczności, z której się wywodzą. Będący obiektem westchnień i intryg Grabiec (Flavio Valentino) zwiewnie porusza się między obiema rzeczywistościami, przez co jego relacja zarówno z Balladyną, jak i Goplaną nie wydaje się tak jednoznaczna jak u Słowackiego.
Siostry uosabiają żywiołowość, instynkt. Ich ciała wirują na scenie, wprawiając w ruch całą otaczającą rzeczywistość. Tańczą świetnie, jednak jest to jeden z tych momentów, w których energia tańca jest wartością samą w sobie – porywającą, ale nietłumaczącą scenicznych wydarzeń, przez co widz musi sam zgadnąć, po co w zasadzie im te dzbanki i w jakim celu zbierają nieokreślone, niewidzialne rzeczy z ziemi. Piękna forma przysłania treść, która dzieje się nieco „w domyśle” i zakłada, że każdy zna tekst Słowackiego. Z kolei w scenach zbiorowych brakuje rozwiązań dramaturgicznych dla postaci w tle – gdy siostry są na pierwszym planie, pozostali tancerze momentami sprawiają wrażenie nieobecnych, jak gdyby jedynie „czekali” na swoją kolej.
W drugiej części spektaklu robi się nieco mroczniej. Duch Aliny otrzymuje od siostry wianek z oczepin, jej postać wcale nie znika jak zjawa z dramatu – wręcz przeciwnie, swoją obecnością wnika w przestrzeń spektaklu. To ciekawy zabieg, który pozwala przyjrzeć się historii Balladyny z bardziej psychoanalitycznego punktu widzenia, gdzie Eros i Tanatos współistnieją, napędzając się wzajemnie. Główna bohaterka spełnia swoje pragnienia, jednocześnie wiedząc, że dąży ku samozagładzie. Symbolem sprawowania przez nią władzy, która wyniszcza – nie jest stron, ale stary taboret stojący na szczycie nagiej skały.
Tłem dla drugiego aktu było sporych rozmiarów płótno, na którym można było oglądać „Kaczeńce” Józefa Chełmońskiego – jak rozumiem w celu dalszej realizacji strategii kontrastu, tym razem między sielskością prawdziwej natury a podłością tej ludzkiej. Z obecnością w spektaklu tego skądinąd pięknego malarskiego dzieła wiąże się bodajże najbardziej kuriozalna sytuacja tego wieczoru. Przez dobrych kilkanaście minut byłem święcie przekonany, że doszło do jakiejś awarii technicznej, bo obraz zaczął zachodzić ciemnymi kreskami, poświatami, jak przy uszkodzonym ekranie laptopa. Tymczasem jakież było moje zdziwienie, gdy okazało się, że to nie przepalone układy scalone projektora, lecz symboliczne zło, wijące się i zagarniające coraz większą przestrzeń. Dobrze, że Yehuda Prokopowicz przygrywał na tyle głośno, że mój facepalm nie rozszedł się echem po ścianach tej jakże zacnej instytucji. Jakby tego było mało, w zasadzie nie wiadomo, po co w górę poszedł sztankiet…z tym samym obrazem, tym razem umazany od dołu czerwonymi kreskami, by już nikt nie miał wątpliwości, że zbrodnia rozpanoszyła się na dobre.
Na szczęście przeciwwagą dla tego kuriozum byli sami tancerze – również ci drugoplanowi, którzy w końcu znaleźli dla siebie przestrzeń na scenie. Balladyna dała popis niebywałego panowania nad emocjami, dozowania ich za pomocą ruchu, spojrzenia, drobnego gestu – prawdziwie hipnotyczna rola. Druga część to także pięć minut dla tercetu Kirkor (Filippo Penco), Kostryn (Yauheni Raukuts) i Gralon (Yauheni Yatskevich). Panowie potrafili świetnie oddać namiętności targające czy to kochankiem, czy wspólnikiem w zbrodni. Dynamika ich postaci, płynność tańca przy jednoczesnej sile, budowanej żywiołowości, zasługuje na uznanie.
Zaskakujący finał, w którym śmiertelny cios zadaje nie piorun, ale Goplana uzupełnia płonący z tyłu sceny fortepian, będący przeciwwagą dla tego, wykorzystywanego przez wirtuoza Prokopowicza. Unicestwianie i tworzenie, śmierć i życie, nieustannie zapętlony krąg burzenia i budowania – o tym wszystkim zdaje się mówić baletowa „Balladyna”. Władza, podobnie jak sztuka, może wznieść się na wyżyny swoich możliwości. Może też prowadzić do zguby, o czym twórcy zdają się dobitnie przypominać.
„Balladyna” to świetnie zatańczony, pomysłowy spektakl z cudownie wykonywaną muzyką. Nie jest pozbawiony dramaturgicznych dziur i bezsensownych rozwiązań, ale mimo wszystko to przedstawienie, które powinno zainteresować każdego widza, nie tylko tego przyprowadzonego siłą przez nadgorliwą polonistkę w ramach przygotowań do matury z polskiego.
„Premiera mocna jak cios szpadą. Nieczysta gra czystym uczuciem”
Używamy plików cookie, aby poprawić jakość przeglądania, wyświetlać reklamy lub treści dostosowane do indywidualnych potrzeb użytkowników oraz analizować ruch na stronie. Polityka Prywatności
Niezbędne pliki cookie przyczyniają się do użyteczności strony.
Umożliwiają stronie zapamiętanie informacji zmieniających wygląd.
Pomagają zrozumieć, jak użytkownicy zachowują się na stronie.
Stosowane w celu śledzenia użytkowników i wyświetlania reklam.