O spektaklu „Dziadek do orzechów. Opowieść wigilijna” w choreografii Györgya Youriego Vámosa w Teatrze Wielkim w Łodzi pisze Anna Czajkowska.
fot. Joanna Miklaszewska
„Dziadek do orzechów” E.T.A. Hoffmanna, powieść dla dzieci utrzymana w baśniowej, magicznej konwencji, od dawna inspirowała kompozytorów, muzyków i choreografów. Najpopularniejsza baletowa wersja, z muzyką Piotra Czajkowskiego i librettem Mariusa Petipy, przedstawia przygody małej Klary w świecie, w którym zabawki ożywają, a tytułowy Dziadek do Orzechów pokonuje złego Króla Myszy.
Ceniony węgierski tancerz i choreograf Youri Vàmos odchodzi od tradycji i interpretuje znaną bajkę na nowo, łącząc dwie świąteczne opowieści: klasyczny balet Dziadek do orzechów z nasyconą dydaktyzmem Opowieścią wigilijną Charlesa Dickensa. Odmieniona, zaskakująca inscenizacja, oparta na oryginalnej muzyce Czajkowskiego, miała premierę w Operze w Bonn w 1988 roku i od tamtej pory gościła na wielu scenach świata. W Teatrze Wielkim w Łodzi realizatorzy bez wahania sięgają po ów pomysłowy scenariusz i tworzą familijne baletowe widowisko z elementami grozy, przepiękną muzyką oraz nostalgią doprawioną humorem. Spektaklem kieruje dyrygent Rafał Janiak, scenografię projektuje Martin Černý, a stylowe kostiumy — Roman Šolc.
Cały pierwszy akt został przerobiony, aby opowiedzieć o skąpym i bezlitosnym Scrooge’u, który w Wigilię bezceremonialnie zwalnia swego pracownika Boba Cratchita i straszy kredytami współmieszkańców miasteczka. Córka Cratchita, Klara, nie otrzyma wymarzonej lalki — dziadka do orzechów — którą wbrew prośbom dziewczynki i ku jej rozpaczy Scrooge niszczy. Dużo się jeszcze wydarzy, a w końcu okrutny lichwiarz ulega przemianie: staje się bezinteresownym sąsiadem, życzliwszym pracodawcą i naprawia wyrządzone zło. Jeszcze w części pierwszej libretto Youriego Vámosa łączy klasycznego Dziadka do orzechów z nowelą Dickensa — pani Cratchit staje się Wróżką Bożonarodzeniową z charakterystycznym wieńcem św. Łucji na głowie; policjant przemienia się w Księcia, a potulny, spolegliwy Cratchit wciela się w ognistego, mściwego Diabła.
Pierwszą część charakteryzuje bogata choreografia, przepełniona miejskim ruchem i przedświąteczną bieganiną, ujętą w karby tanecznych popisów gromadki barwnych postaci — z efektownymi scenami w wykonaniu uczniów łódzkiej szkoły baletowej. Duże wrażenie robi popis oficerów Gwardii Królewskiej, w ikonicznych czerwonych mundurach i futrzanych czapach, których precyzyjne ruchy doskonale współgrają ze słynnym marszem żołnierzyków Czajkowskiego.
Trudne technicznie partie taneczne są wyzwaniem dla tancerzy, jednak cały zespół baletowy, soliści oraz koryfeje łódzkiego teatru radzą sobie z nimi bardzo dobrze. Jednym z bardziej wyróżniających się solistów jest Joshua Legge — w dwóch, skrajnie odmiennych rolach spokojnego Boba Cratchita i ognistego Diabła. Znakomity w solowych popisach, świetnie akcentuje humorystyczne elementy i ma w sobie konieczną moc, z widocznym cynicznym rysem. Jego taniec porywa, przeraża i zachwyca. Wyrazisty, groteskowy charakter głównego bohatera Opowieści wigilijnej, Ebenezera Scrooge’a, błyskotliwie i naturalnie podkreśla Nazar Botsiy. Bawi wszystkich w drugim akcie, wykonując komiczny taniec niczym wdowa Simone z „Córki źle strzeżonej” – pozornie niezdarny i parodystyczny, a w rzeczywistości wykonany z mistrzowską precyzją. Alicja Bajorek w partii Klary Cratchit pokazuje w tańcu całą gamę emocji, połączoną z głębokim odczuciem roli, zwiewnością i subtelnością. Ujmuje techniczną precyzją oraz pięknie wykończonymi obrotami i piruetami. Gdy do akcji wkracza Wróżka — czarująca, zwinna solistka Ekaterina Kitaeva-Muśko — baletowa podróż wiedzie nas w stronę bardziej konwencjonalnej krainy Dziadka do orzechów. Na scenie pojawia się także Książę, który od tego momentu przykuwa uwagę elegancją sylwetki i siłą wyrazu.
Wśród przebojowych perełek wymienić można pełen uroku i lekkości zimowy Walc Śnieżynek, wykonywany pod koniec pierwszego aktu przez dzieci — śnieżynki. Melodyjność linii tanecznych, w połączeniu z zachwycającą choreografią, wymaga odpowiedniej sugestywności — której tu nie brakuje. Śnieżynkom towarzyszy na żywo dziecięcy chór, wzruszająco i porywająco wykonujący śpiewne partie.
Ostatecznie do Scrooge’a dołącza grupa małych dziewczynek, śpiących w ogromnym łóżku. Po przebudzeniu rozpakowują wielkie prezenty, z których wyskakują zabawki — tancerze — by wykonać tańce narodowe: urokliwy taniec hiszpański, energetyczny taniec rosyjski, zaskakujący i zmysłowy duet orientalny, niezwykły taniec chiński oraz zabawny taniec arlekinów. Dużo tu komizmu i uroczej fantazji.
Mój ulubiony Walc Kwiatów nie zawodzi dzięki finezji i wyczuciu tempa. Podobnie jak klasyczne grand pas de deux w wykonaniu Klary i Księcia — prawdziwe apogeum widowiska, z szybkimi zwrotami i trudnymi figurami. Ich duet emanuje romantyczną uczuciowością i delikatnością, pokazując wielką wrażliwość dźwiękową solistów i ich wysokie umiejętności.
Pomysłowa scenografia zadziwia rozmachem, elegancją i wielowymiarowością obrazu: ośnieżone angielskie miasteczko i dom Ebenezera Scrooge’a przywodzą na myśl filmowe kadry z disneyowskiej Opowieści wigilijnej Myszki Miki. Wrażenie robi zimowy las, piekielne płomienie, w których harcują Mefisto z towarzyszami, latające łóżko i inne cuda „wyczarowane” przez Martina Černego. Obrazowość muzyki i jej eklektyzm podkreślają piękne, starannie wykonane kostiumy Romana Šolca, dodające uroku popisom tanecznym.
Cała orkiestra wraz z dyrygentem z uczuciem oddaje soczystość instrumentacji arcydzieła Czajkowskiego, akcentując harmoniczną narrację i idealne proporcje, pełne zmysłowego, naturalnego uroku.
Pełen wdzięku, magii i radości balet jest wspaniałym osiągnięciem całego zespołu Teatru Wielkiego w Łodzi oraz wszystkich pozostałych twórców. Baletowa baśń budzi wyobraźnię, wywołuje uśmiech oraz kojący czar, który — w połączeniu z porywającą, nieśmiertelną muzyką, zachwycającą choreografią i artystyczną precyzją tancerzy — na długo pozostaje w pamięci.
https://www.operalodz.com/lsb/DZIADEK_DO_ORZECHOW_OPOWIESC_WIGILIJNA,29,733
