Bajka o dorastaniu, sen o granicy i aktorzy na sprzedaż

Slide
previous arrow
next arrow
Na afiszu

Bajka o dorastaniu, sen o granicy i aktorzy na sprzedaż

Trwa 16. Forum Młodej Reżyserii w Krakowie. Andrzej Jurkowski, teatrolog i korespondent „Teatru dla Wszystkich”, przygląda się kolejnym prezentacjom konkursowym.

Opublikowano: 2026-11-22
fot. Igor Lach / Akademia Sztuk Teatralnych w Krakowie

Tym razem Andrzej Jurkowski pisze o trzech przedstawieniach młodych twórców z krakowskiej Akademii Sztuk Teatralnych: „Twój stary delfin”, „Sen z granicy” oraz „Jeśli wszystko jest na sprzedaż, to czemu jesteśmy tacy biedni? (2026 resell)”.

W Krakowie trwa 16. Forum Młodej Reżyserii, organizowane przez Akademię Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego. Tegoroczna edycja, odbywająca się pod hasłem „NOWE, NOWE”, obejmuje czternaście prac konkursowych przygotowanych przez studentki i studentów reżyserii z Krakowa, Warszawy, Wrocławia i Białegostoku. Przedstawienia ocenia jury w składzie: Ewa Pilawska, Jacek Jabrzyk i Grzegorz Laszuk.

„Teatr dla Wszystkich” jest patronem medialnym wydarzenia, a jego przebieg śledzi nasz korespondent Andrzej Jurkowski, doświadczony teatrolog i obserwator polskiego życia teatralnego. Od lat podróżuje po kraju, oglądając przedstawienia zarówno uznanych reżyserów, jak i twórców rozpoczynających zawodową drogę. Forum jest dla niego okazją do przyjrzenia się najmłodszemu pokoleniu artystów, ich zainteresowaniom, warsztatowi oraz sposobom myślenia o współczesnym teatrze.

W pierwszej korespondencji Jurkowski opisał trzy piątkowe prezentacje: „Ichś Fiszer dwa: epicki sequel” Jana Grucy, „Jak umierają słonie duże i ciężkie?” Julii Fidelus oraz „Kto zabił mojego psa?” Dominiki Siwiec. Tym razem wraca do dwóch kolejnych przedstawień zaprezentowanych 20 listopada oraz sobotniej realizacji kolektywu KFP. Wszystkie trzy powstały w krakowskiej AST, choć ich twórcy podejmują zupełnie odmienne tematy i korzystają z różnych środków scenicznych.

„Twój stary delfin”. Kosmiczna podróż ku dorosłości

Inspiracją dla przedstawienia „Twój stary delfin” stało się opowiadanie Etgara Kereta, którego wcześniej nie znałem. Na jego podstawie Patryk Kozłowski, student krakowskiej Akademii Sztuk Teatralnych, wspólnie z Krzysztofem Zyguckim przygotowali tekst sceniczny. Jego konstrukcja bywa nieco zagmatwana, a poszczególne wątki nie zawsze układają się w czytelną całość. Mamy jednak do czynienia z bajką, a w bajkach, jak wiadomo, wydarzyć może się właściwie wszystko.

Jednym z takich niezwykłych pomysłów są mieszkańcy Księżyca, których myśli potrafią przybierać materialne kształty. Tę osobliwą historię opowiada chłopcu babcia, grana zresztą przez aktora. Dzieje się to w przeddzień jego urodzin, prawdopodobnie dziesiątych. Opowieść uruchamia wyobraźnię dziecka i staje się początkiem kosmicznej wyprawy, podczas której chłopiec spotyka delfina będącego kapitanem statku.

W przedstawieniu występuje czworo aktorów, a opowiadana historia swobodnie przekracza granice realizmu. Bohater wyrusza w kosmos, poznaje uroki podróżowania i otrzymuje od delfina pozwolenie na pilotowanie statku. Z czasem między nimi rodzi się przyjaźń. W jednej ze scen rozmawiają o ulubionych grach komputerowych, co nadaje ich relacji zwyczajny, niemal codzienny charakter, pomimo fantastycznych okoliczności.

Delfin stopniowo staje się dla chłopca kimś więcej niż towarzyszem przygody. Można w nim dostrzec figurę zastępczego ojca, którego obecności bohaterowi wyraźnie brakuje. Kosmiczna podróż nabiera więc dodatkowego znaczenia. Jest wyprawą w dorosłość, podczas której trzeba nauczyć się radzić sobie z radościami, rozczarowaniami i bolesnymi doświadczeniami.

Najtrudniejszym z nich okazuje się śmierć ojca. Chłopiec musi zmierzyć się ze stratą, której nie potrafi jeszcze w pełni zrozumieć. Fantastyczna opowieść babci pomaga mu oswoić rzeczywistość, choć sama zawiera również zaskakująco mroczne elementy. Dowiadujemy się na przykład, że księżycowe kratery powstają wskutek upadku na jego powierzchnię wisielców, samobójców. Ten makabryczny obraz wprowadza do dziecięcej bajki temat śmierci, z którym bohater będzie musiał się skonfrontować.

W rzeczywistości ojciec chłopca zmarł na raka. Fantastyczna podróż pozwala stopniowo przepracować doświadczenie jego odejścia. W kolejnych scenach zmienia się również wiek bohatera. Pod koniec przedstawienia nie oglądamy już dziecka, ale młodego mężczyznę obchodzącego najpierw dwudzieste trzecie, a następnie dwudzieste piąte urodziny. Symboliczne zdmuchnięcie świeczki podczas ostatniego z tych wydarzeń zamyka spektakl.

Kozłowski próbuje więc opowiedzieć o dojrzewaniu, pamięci i radzeniu sobie ze stratą, korzystając z fantastycznej konwencji. Nie wszystkie elementy scenariusza są równie przekonujące. Niektóre sytuacje pozostają niedostatecznie wyjaśnione, a nagromadzenie pomysłów utrudnia chwilami śledzenie opowieści. Warto jednak docenić samą inscenizację, zwłaszcza interesującą oprawę scenograficzną, łączącą elementy realistyczne z kosmiczną fantastyką.

Największym atutem przedstawienia są dwie role aktorskie. Marcin Mróz przekonująco gra nieco zagubionego chłopca, który podczas niezwykłej podróży stopniowo dojrzewa, poznając zarówno przyjemne, jak i bolesne strony życia. Aktor dobrze oddaje jego niepewność, ciekawość świata i emocjonalną bezradność wobec doświadczeń, na które trudno się przygotować.

Znakomitym partnerem okazuje się Samuel Drobisz w roli delfina. Gra z ogromną energią, swadą i poczuciem humoru. Jego bohater jest postacią barwną, dowcipną, a zarazem potrafiącą wzbudzić sympatię i zaufanie. Dzięki tej relacji fantastyczna historia zyskuje emocjonalną wiarygodność.

„Twój stary delfin” jest przedstawieniem niekonwencjonalnym, chwilami dramaturgicznie nieuporządkowanym, ale pełnym interesujących pomysłów. Kozłowski potrafi wykorzystać teatralną umowność do opowiedzenia o sprawach poważnych, a dobrze poprowadzeni aktorzy nadają tej historii potrzebną lekkość. To realizacja warta zapamiętania.

„Sen z granicy”. Ludzie, rośliny i drut kolczasty

„Sen z granicy” Jakuba Drewnickiego, studenta krakowskiej AST, podejmuje temat konfliktu człowieka z naturą, wykorzystując obrazy związane z sytuacją na granicy polsko-białoruskiej. Przedstawienie ma charakter przestrogi, a jego twórca posługuje się fantastyczną metaforą, aby zwrócić uwagę na konsekwencje ludzkiej działalności.

W projekcjach wyświetlanych w głębi sceny oglądamy długie ujęcia granicznego muru oraz fragmentaryczne obrazy działań żołnierzy. Rozpoznajemy rzeczywistość znaną z doniesień dotyczących granicy z Białorusią. Materiał filmowy przywołuje konkretne wydarzenia i miejsca, ale przedstawienie szybko oddala się od dokumentalnego sposobu opowiadania.

Żołnierze pełniący służbę na granicy zaczynają stopniowo przemieniać się w rośliny. Zdumiony pułkownik wzywa lekarza, oczekując diagnozy i wyjaśnienia tego niezwykłego zjawiska. Wkrótce jednak sam ulega podobnej przemianie. Natura w osobliwy sposób przejmuje kontrolę nad ludźmi, którzy dotychczas próbowali podporządkować sobie otaczającą ich przestrzeń.

To interesujący pomysł dramaturgiczny. Graniczny mur, symbol ludzkiej potrzeby wyznaczania terytoriów i kontrolowania przestrzeni, zostaje skonfrontowany z przyrodą, która funkcjonuje według własnych praw. Człowiek może budować kolejne zabezpieczenia, ale nie jest w stanie całkowicie oddzielić się od świata natury.

Przez niemal cały spektakl po scenie porusza się aktorka oplątana drutem kolczastym. Towarzyszy jej przenikliwy, metaliczny dźwięk przesuwanego drutu, stanowiący istotny element warstwy akustycznej przedstawienia. Obraz ten przywołuje cierpienie zwierząt napotykających w lasach przeszkody pozostawione przez człowieka. Drut, który ma służyć ochronie granic, staje się narzędziem okaleczającym żywe organizmy.

Obecność tej postaci jest szczególnie sugestywna. Jej powolne przemieszczanie się po scenie i towarzyszący mu nieprzyjemny dźwięk pozwalają niemal fizycznie odczuć przemoc wpisaną w przedstawioną sytuację. To rozwiązanie proste, a zarazem skuteczne teatralnie.

W spektaklu kilkakrotnie pojawiają się również sformułowania przywodzące na myśl literaturę science fiction. Początkowo można mieć wątpliwości, czy pasują do przyjętej konwencji. Zapewne stanowią jednak echo twórczości Philipa K. Dicka, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli tego gatunku, którego opowiadanie należy do inspiracji przedstawienia.

W świecie fantastyki naukowej przemiana człowieka w roślinę czy zwierzę nie jest przecież niczym niezwykłym. Podobne motywy znamy z literatury i kina. Drewnicki wykorzystuje je do zbudowania opowieści, której znaczenie wykracza poza sam fantastyczny pomysł.

Przedstawiony świat przypomina chwilami mroczną baśń. Żołnierze zamieniający się w rośliny, człowiek oplątany drutem kolczastym, obrazy granicznego muru i militarnej obecności w lesie tworzą rzeczywistość niepokojącą, choć przecież zakorzenioną w problemach współczesności.

Najciekawsza wydaje mi się ekologiczna wymowa przedstawienia. Drewnicki przypomina o konieczności myślenia o przyszłości, odpowiedzialności za środowisko oraz skutkach konfliktów zbrojnych, które dotykają również przyrodę. Wojny i graniczne zabezpieczenia pozostawiają ślady w krajobrazie, niszczą naturalne siedliska i wpływają na życie zwierząt.

„Sen z granicy” zwraca uwagę oryginalną konstrukcją sceniczną i umiejętnym wykorzystaniem fantastyki. Jego największą wartością pozostaje przestroga dotycząca relacji człowieka z naturą. Świat przedstawiony jest wymyślony, ale zagrożenia, o których mówi, należą do naszej rzeczywistości.

„Jeśli wszystko jest na sprzedaż, to czemu jesteśmy tacy biedni? (2026 resell)”. Młodzi artyści na rynku

Przedstawienie kolektywu KFP z krakowskiej Akademii Sztuk Teatralnych nosi długi, prowokacyjny tytuł: „Jeśli wszystko jest na sprzedaż, to czemu jesteśmy tacy biedni? (2026 resell)”. Można by je właściwie zatytułować „Wszystko na sprzedaż”, świadomie nawiązując do filmu Andrzeja Wajdy.

To skojarzenie jest zresztą uzasadnione, ponieważ twórcy sięgają po historię powstawania jednego z najbardziej osobistych filmów polskiego reżysera. Wajda nakręcił „Wszystko na sprzedaż” po tragicznej śmierci Zbigniewa Cybulskiego, podejmując temat aktorstwa, pamięci i relacji artystów z rzeczywistością.

Kolektyw KFP wykorzystuje ten film do własnej opowieści o teatrze, aktorstwie i niepewnej przyszłości młodych twórców. Powstaje przedstawienie wielowarstwowe, zbudowane z kilku odmiennych sekwencji, które stopniowo odsłaniają kolejne znaczenia tytułowego hasła.

Na początku aktorzy odgrywają krótkie sceny przedstawiające kulisy realizacji filmu Wajdy. Robią to z wyraźnym dystansem, często satyrycznie, chwilami wręcz prześmiewczo. Z humorem traktują zarówno samego reżysera, jedną z najważniejszych postaci polskiego kina, jak i aktorskie legendy związane z jego twórczością.

Pojawiają się Andrzej Wajda, Zbigniew Cybulski, Elżbieta Czyżewska, Beata Tyszkiewicz i Daniel Olbrychski. Dla młodych wykonawców możliwość wcielenia się w tak rozpoznawalne postaci jest okazją do zabawy teatralną konwencją. Grają z dużą swobodą, nie obawiając się przerysowania czy ironii. Widać, że sprawia im to autentyczną przyjemność.

Kolejna część przedstawienia pozwala lepiej zrozumieć obecność słowa „resell” w tytule. Chodzi przecież o ponowną sprzedaż, a w tym przypadku sprzedawany jest zarówno film Wajdy, jak i sami artyści.

Na bocznej ścianie pojawia się projekcja przypominająca telewizyjny reportaż z premiery. Na tle ścianki z logo krakowskiej Akademii Sztuk Teatralnych dziennikarka przeprowadza wywiady z wykonawcami, którzy występują już pod własnymi nazwiskami. Każdy stara się zaprezentować możliwie atrakcyjnie.

Aktorzy są odpowiednio ubrani, uśmiechnięci, elokwentni i dowcipni. Dbają o własny wizerunek, chętnie rzucają bon moty, wypowiadają efektowne uwagi o istocie aktorstwa. Przed kamerą prezentują się jako ludzie pewni siebie, świadomi własnych możliwości i gotowi do zawodowych wyzwań.

Ta sekwencja ma w sobie sporo trafnej ironii. Młodzi artyści doskonale wiedzą, że współczesny rynek teatralny wymaga umiejętności autoprezentacji. Trzeba zwrócić na siebie uwagę, zainteresować potencjalnych pracodawców, przekonać innych o własnej wyjątkowości. W pewnym sensie trzeba nauczyć się sprzedawać samego siebie.

Równocześnie na właściwej scenie rozgrywa się zupełnie inna sytuacja. Przy przygaszonym oświetleniu aktorzy poruszają się powoli, niemal somnambulicznie. Zbliżają się do siebie, obejmują, tworzą pary. Ich ruchy sprawiają wrażenie niepewnych, jakby próbowali odnaleźć bliskość i oparcie w obecności drugiego człowieka.

Można odczytać tę scenę jako obraz obaw związanych z przyszłością. Młodzi ludzie jeszcze są razem, należą do jednej grupy, dzielą doświadczenie szkoły teatralnej. Wkrótce jednak każdy z nich będzie musiał rozpocząć samodzielną drogę zawodową. Nie wiadomo, kto znajdzie zatrudnienie, kto otrzyma interesującą propozycję, a kto będzie zmuszony zrezygnować ze swoich ambicji.

Na ekranie nadal oglądamy uśmiechniętych, pewnych siebie artystów, pozujących przed kamerą i kłaniających się publiczności. Na scenie natomiast ich ciała tworzą coraz bardziej skomplikowane układy, aż w końcu splatają się w jedną grupę. Ten obraz można potraktować jako próbę zatrzymania wspólnoty, która za chwilę zacznie się rozpadać.

Następnie aktorzy kolejno podnoszą się i wygłaszają osobiste monologi. Każdy otrzymuje możliwość indywidualnej wypowiedzi. Zastanawiający jest wyjątek dotyczący aktorki wcielającej się wcześniej w Zbigniewa Cybulskiego. Być może to drobny żart twórców, nawiązujący do faktu, że aktor zginął przed rozpoczęciem realizacji filmu Wajdy.

Wreszcie następuje ostatnia sekwencja. Na scenie pojawia się reżyser, a wykonawcy siadają na krzesłach ustawionych w półkolu. Rozpoczyna się omówienie przedstawienia, przypominające spotkania odbywające się po próbach generalnych lub premierach.

To sytuacja doskonale znana ludziom teatru, zazwyczaj jednak niedostępna publiczności. Tym razem widzowie mogą przyjrzeć się temu, jak wygląda rozmowa reżysera z aktorami, jakie uwagi padają i w jaki sposób omawia się efekty wspólnej pracy.

Ta część sprawia wrażenie szczególnie wiarygodnej. Można przypuszczać, że jej twórcy wykorzystali własne doświadczenia ze szkoły teatralnej. W sposobie prowadzenia rozmowy, zachowaniu aktorów i atmosferze spotkania odnajdujemy sytuacje dobrze znane z praktyki teatralnej.

Przedstawienie KFP wpisuje się w długą tradycję szkolnych i dyplomowych realizacji poświęconych samemu aktorstwu. Młodzi twórcy chętnie opowiadają o zawodzie, do którego się przygotowują, własnych ambicjach, marzeniach i niepokojach związanych z opuszczeniem uczelni.

Pytania o przyszłość są przecież dla nich niezwykle konkretne. Czy znajdą zatrudnienie w teatrze? Czy otrzymają propozycje pozwalające rozwijać umiejętności? Czy będą mogli utrzymywać się z wykonywanego zawodu? Jak odnajdą się na rynku, na którym konkurencja jest ogromna, a liczba dostępnych miejsc ograniczona?

Kolektyw KFP podchodzi do tych zagadnień inteligentnie, z humorem i świadomością teatralnej tradycji. Odwołanie do filmu Wajdy pozwala zestawić doświadczenia artystów różnych pokoleń, a wykorzystanie projekcji filmowej, scen zbiorowych i osobistych monologów nadaje przedstawieniu interesującą strukturę.

Na uwagę zasługuje również bardzo dobry warsztat aktorski. Wykonawcy swobodnie poruszają się w różnych konwencjach, potrafią budować sceny komediowe, a także przekonująco uczestniczyć w bardziej abstrakcyjnych sekwencjach ruchowych.

Forum Młodej Reżyserii jest idealnym miejscem do prezentowania takich prac. To właśnie tutaj młodzi artyści mogą opowiedzieć o swoich doświadczeniach i skonfrontować je z publicznością oraz przedstawicielami zawodowego środowiska teatralnego.

„Jeśli wszystko jest na sprzedaż, to czemu jesteśmy tacy biedni?” pozostaje jednym z tych przedstawień, które szczególnie dobrze oddają sytuację studentów stojących u progu zawodowej samodzielności. Twórcy mają pomysły, umiejętności i ambicje. Pytanie, jakie możliwości otrzymają po opuszczeniu uczelni.

Kolektyw KFP pokazał przedstawienie przemyślane, dowcipne i dobrze zagrane. Pozostaje życzyć jego członkom, aby talent i zdobyte umiejętności pozwoliły im odnaleźć własne miejsce w teatrze.

Andrzej Jurkowski

 

16. Forum Młodej Reżyserii odbywa się w dniach 20–22 listopada 2026 roku w Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie. „Teatr dla Wszystkich” jest patronem medialnym wydarzenia.

fot.  Igor Lach

Kategorie:

Cytat Dnia

„[…] Gabriela Muskała, której rola nie najmłodszej już niegdyś słynnej gwiazdy jest brawurowa, precyzyjna, porywająca, magnetyczna, olśniewająca, pełnokrwista, bezkompromisowa, kalejdoskopowa, koncertowa, po prostu – obłędna”

Rafał Turowski o „Słodkim ptaku młodości”, reż. Małgorzata Bogajewska; rafalturow.ski, 19.11.2026

Newsletter

Zamów newsletter z najciekawszymi informacjami ze świata teatru i najlepszymi tekstami portalu. Bądź na bieżąco! Newslettery dostają wyłącznie członkowie społeczności naszego portalu.

W związku z bezpłatną subskrypcją zgadzam się na otrzymywanie na podany adres email informacji handlowych. Usługa zostanie uruchomiona po kliknięciu w link aktywacyjny przesłany na podany adres email.
W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania newslettera i innych informacji.

Teatr dla Wszystkich © Copyright 2026
ISSN 3071-9453
Strona stworzona przez - LOKOINVEST.PL