Madame Curie celebrytką

Wyemitowane przez Teatr Polskiego Radia słuchowisko „Radium Queen” Artura Pałygi w adaptacji i reżyserii Tadeusza Kabicza to zwięzła, a przy tym zaskakująco alegoryczna opowieść o narodzinach nowoczesnej machiny celebryckiej.

Tekst Pałygi, odwołujący się do autentycznej podróży Marii Skłodowskiej-Curie do USA w maju 1921 r. po gram radu, bezlitośnie obnaża mechanizmy marketingu medialnego, który z prawdziwej nauki i ludzkiego geniuszu potrafi uczynić jarmarczną atrakcję. Autor, a w ślad za nim reżyser rezygnują z hagiograficznego tonu na rzecz dynamicznej komedii z elementami groteski, tworząc nietypowe słuchowisko biograficzne.

Sukces tej produkcji opiera się w równej mierze na błyskotliwym koncepcie dramaturgicznym, co na bezbłędnej obsadzie aktorskiej. Izabela Dąbrowska jako „słynna Maria dwojga nazwisk i Nobli” tworzy znakomitą kreację, bazującą na wyrazistym kontraście wobec otaczającego ją amerykańskiego blichtru. Jej madame Curie jest chłodna, śmiertelnie poważna, momentami wręcz szorstka w swojej wierności faktom i naukowej prawdzie. Dąbrowska świetnie operuje głosem, uciekając od pomnikowego patosu na rzecz intymnej, ludzkiej, a przez to przejmującej prawdy o kobiecie zmęczonej własnym mitem. Mocnym kontrapunktem dla jej surowości jest Ewa Konstancja Bułhak w roli dziennikarki, Mrs. Meloney, będącej uosobieniem amerykańskiego pragmatyzmu i bezwzględnej menedżerskiej obrotności. Sceny ich słownych utarczek to prawdziwy popis radiowego rzemiosła, gdzie każde westchnienie i pauza budują napięcie. Świetnie wypadają również Monika Pikuła i Mateusz Rusin jako swoiści przewodnicy „muzeum wyobraźni”. Ich lekko ironiczny, zdystansowany ton nadaje całości odpowiedni cudzysłów. Cały zespół aktorski, w tym wcielający się w wielość ról Łukasz Borkowski czy Wiktoria Gorodecka, pracuje jak precyzyjny mechanizm, sprawnie żonglując tonami od głębokiego dramatu po czysty absurd.

Warstwa dźwiękowa i muzyczna słuchowiska stworzona przez Franciszka Jakubiaka i Renatę Baszun stanowi jego autonomiczną, potężną wartość. Muzyka nie jest tu jedynie tłem, lecz pełnoprawnym narratorem, który bezbłędnie punktuje satyryczny ton opowieści. Ścieżka dźwiękowa zderza ze sobą chłodne, niemal laboratoryjne motywy ilustrujące świat wewnętrzny noblistki z agresywnymi, jazzującymi i musicalowymi brzmieniami, oddającymi chaos Nowego Jorku lat 20. Muzyczna wielorakość bardzo dobrze współgra z koncepcją reżysera dźwięku. Przestrzeń radiowa pulsuje odgłosami oceanu, natrętnych okrzyków reporterów i mechanicznego stukotu maszyn do pisania, co potęguje wrażenie osaczenia głównej bohaterki przez media i zagubienia w tym celebryckim kompletnie jej nieznanym i przez nią nieakceptowanym świecie. W słuchowisku pojawia się także feministyczny wątek „równości intelektualnej” kobiet i ich zdolności do kończenia wojennych konfliktów międzynarodowych, co zdaje się brzmieć wyjątkowo aktualnie.

Słuchowisko Tadeusza Kabicza, choć gęste od znaczeń i wymagające od odbiorcy maksymalnego skupienia, urzeka swoją zwartą strukturą i nowoczesnym rytmem. Reżyser dba o wartkie tempo narracji, a precyzyjny montaż dźwiękowy sprawia, że przez cały czas trwania audycji słuchasz skupia swoją uwagę na narracji To znakomita, wyważona formalnie realizacja, która udowadnia, że o historii i wielkich postaciach można opowiadać nie na klęczkach, za to niezwykle merytorycznie i z ogromnym radiowym polotem. Całość produkcji jest dostępna dla słuchaczy na platformie Polskiego Radia, co nie zdarza się w przypadku każdego emitowanego przez Teatr Polskiego Radia słuchowiska.

Teatr Polskiego Radia