19 i 20 listopada na Scenie w Baraku Teatru Współczesnego w Warszawie odbędzie się premiera „Metro Afganistan” Łukasza Pawłowskiego w reżyserii Macieja Białoruskiego.
fot. Barbara Ojrzeńska
Będzie to trzecia premiera sezonu 2026/2027 i jednocześnie kolejna realizacja przygotowana w ramach konkursu dla reżyserek i reżyserów na początku drogi zawodowej. W obsadzie znaleźli się Ewa Konstancja Bułhak, Monika Pawlicka, Elżbieta Zajko, Mariusz Jakus i Mateusz Król.
Teatr Współczesny konsekwentnie realizuje repertuar ogłoszony na początku czerwca w dość nietypowy sposób. Zamiast tradycyjnej konferencji prasowej czy prezentacji planów artystycznych, na jednej z warszawskich kamienic zawisł ogromny baner zapowiadający sześć premier sezonu 2026/2027.
Pisaliśmy o tym w artykule „Repertuar zawisł na ścianie. Teatr Współczesny odsłania sezon 2026/2027 w nietypowy sposób”.
We wrześniu teatr zaprezentował „Afterplay” Briana Friela w reżyserii Bogdana Michalika oraz „Dwunastu gniewnych ludzi” Reginalda Rose’a w reżyserii Piotra Ratajczaka. Teraz przyszedł czas na trzecią pozycję z zapowiedzianego repertuaru. „Metro Afganistan” powstaje na Scenie w Baraku, która od ubiegłego sezonu jest również miejscem realizacji spektakli młodych reżyserów wyłanianych w konkursie organizowanym przez teatr.
Akcja „Metro Afganistan” rozgrywa się w 2050 roku. Polska od dawna pozostaje poza Unią Europejską i NATO, a dotychczasowy porządek międzynarodowy należy już do przeszłości. W takiej rzeczywistości były żołnierz, weteran misji wojskowej w Afganistanie, wyrusza wraz z córką w podróż śladami własnych doświadczeń.
W tej wyprawie pojawia się zaskakujący towarzysz: Andrzej Kmicic, bohater „Potopu” Henryka Sienkiewicza.
Zderzenie współczesnego doświadczenia wojennego z postacią należącą do polskiego kanonu literackiego otwiera przestrzeń do rozmowy o tym, jak powstają narodowe mity i w jaki sposób kolejne pokolenia rozumieją patriotyzm, bohaterstwo oraz pamięć historyczną.
Autor sztuki, Łukasz Pawłowski, sięga po groteskę i absurdalny humor. Opowieść o weteranie i jego córce łączy z refleksją nad społeczną potrzebą posiadania bohaterów i wrogów. Ważnym tematem jest również relacja rodzinna, naznaczona doświadczeniami ojca, do których córka próbuje znaleźć własny stosunek.
Obecność Kmicica pozwala zestawić dwa odmienne wyobrażenia bohaterstwa. Jedno zostało utrwalone w literaturze i zbiorowej pamięci, drugie wiąże się z rzeczywistym doświadczeniem współczesnych konfliktów zbrojnych. Można przypuszczać, że właśnie napięcie między tymi perspektywami będzie jednym z istotnych tematów przedstawienia.
Za reżyserię „Metro Afganistan” odpowiada Maciej Białoruski, laureat drugiej edycji Konkursu dla reżyserek i reżyserów na początku drogi zawodowej, organizowanego przez Teatr Współczesny.
Rozstrzygnięcie konkursu ogłoszono 20 marca 2026 roku. Białoruski był wówczas studentem ostatniego roku Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi.
Nagrodą w konkursie jest możliwość zrealizowania własnej koncepcji reżyserskiej w profesjonalnym teatrze, z udziałem jego zespołu aktorskiego oraz zaplecza produkcyjnego i technicznego.
Inicjatywa Teatru Współczesnego zasługuje na uwagę ze względu na sposób wspierania młodych twórców. Konkurs jest adresowany zarówno do debiutantów, jak i do reżyserek oraz reżyserów, którzy mają już za sobą pierwsze doświadczenia zawodowe, ale zrealizowali dotychczas nie więcej niż trzy profesjonalne przedstawienia.
O drugiej edycji przedsięwzięcia informowaliśmy już w styczniu w artykule „II edycja konkursu dla reżyserek i reżyserów”.
Pierwszym laureatem konkursu był Patryk Warchoł, student reżyserii Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. W maju 2025 roku teatr ogłosił, że właśnie jego koncepcja została wybrana do realizacji.
Warchoł przygotował „Między nami dobrze jest” Doroty Masłowskiej. Premiera odbyła się 9 października 2025 roku na Scenie w Baraku.
Reżyser odczytał tekst Masłowskiej z perspektywy własnego pokolenia, funkcjonującego w świecie intensywnej komunikacji internetowej, popkultury i nadmiaru informacji. Spektakl stał się pierwszą realizacją konkursowego programu.
Rok później możliwość pracy z zespołem Teatru Współczesnego otrzymał Maciej Białoruski. Tym razem wybrano współczesny tekst Łukasza Pawłowskiego, podejmujący temat pamięci wojennej, narodowych wyobrażeń i relacji międzypokoleniowych.
Oba przedstawienia pokazują, że konkurs daje młodym reżyserom możliwość pracy nad materiałem odpowiadającym ich zainteresowaniom artystycznym. Każdy z laureatów realizuje własną koncepcję, korzystając z doświadczenia zawodowych aktorów.
Teatr Współczesny zaplanował realizacje konkursowe na lata 2025–2027. Oznacza to, że „Metro Afganistan” jest drugim przedstawieniem przygotowywanym w ramach tego programu.
Przedsięwzięcie jest dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
W „Metro Afganistan” wystąpi pięcioro aktorów: Ewa Konstancja Bułhak, Monika Pawlicka, Elżbieta Zajko, Mariusz Jakus i Mateusz Król.
Uwagę zwraca obecność Ewy Konstancji Bułhak, która we wrześniu 2026 roku dołączyła do zespołu Teatru Współczesnego. Aktorka przez blisko trzy dekady, od 1998 do 2026 roku, była związana z Teatrem Narodowym w Warszawie.
Jest absolwentką Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza, w której prowadzi również działalność pedagogiczną. Obecnie pełni funkcję dziekanki kierunku aktorstwo.
W swojej dotychczasowej karierze współpracowała między innymi z Jerzym Grzegorzewskim, Janem Englertem, Agnieszką Glińską, Piotrem Cieplakiem, Krystyną Jandą i Zbigniewem Zapasiewiczem. Zajmuje się również reżyserią, szczególnie przedstawień i widowisk muzycznych.
Z Teatrem Współczesnym współpracowała już wcześniej. W 2025 roku wyreżyserowała tam „Szaleństwo nocy letniej”. Teraz pojawi się na Scenie w Baraku jako aktorka nowego zespołu. O jej przejściu z Teatru Narodowego do Teatru Współczesnego pisał Przemysław Skrzydelski w artykule „Ewa Konstancja Bułhak w zespole Teatru Współczesnego”.
W obsadzie znaleźli się także Monika Pawlicka i Elżbieta Zajko oraz Mariusz Jakus i Mateusz Król.
Prace nad „Metro Afganistan” rozpoczęły się już w czerwcu. Wówczas odbyła się pierwsza próba czytana z udziałem zespołu realizacyjnego.
Informowaliśmy o tym w materiale „Ruszyły próby do premiery Teatru Współczesnego w Warszawie. «Metro Afganistan» zadebiutuje w listopadzie”.
Od tamtego czasu przedstawienie przeszło kolejne etapy przygotowań. W październiku teatr ogłosił również casting skierowany do uczniów szkół ponadpodstawowych w wieku od 16 do 19 lat. Zgłoszenia przyjmowano do 14 października.
Za reżyserię spektaklu i realizację projekcji multimedialnych odpowiada Maciej Białoruski, a współpracuje z nim reżysersko Jan Łuć.
Scenografię przygotowuje Adrianna Urbańska, natomiast kostiumy projektuje Aleksandra Dłutowska. Autorem muzyki, opracowania dźwiękowego oraz reżyserii dźwięku jest Piotr Klauza.
Za konsultację choreograficzną odpowiada Piotr Stanek, a reżyserię świateł i realizację materiałów wideo przygotowuje Mateusz Kucharski.
W przedstawieniu wykorzystany zostanie również system dźwięku immersyjnego d&b Soundscape. Partnerem technologicznym teatru w zakresie jego zastosowania jest firma Konsbud Audio.
„Metro Afganistan” jest trzecią z sześciu premier zapowiedzianych przez Teatr Współczesny na sezon 2026/2027.
Już 2 i 3 grudnia na Scenie w Baraku planowana jest premiera „Trucizny” Lot Vekemans w reżyserii Marcina Hycnara. W lutym 2027 roku teatr zamierza zaprezentować „Komedię przeżycia” Agaty Biziuk, którą wyreżyseruje sama autorka. Sezon zakończą „Niebiosa” Lucy Kirkwood w reżyserii Anny Wieczur. Premierę na Scenie Głównej zaplanowano na 13 maja 2027 roku.
Najbliższa premiera będzie zarazem kolejnym sprawdzianem programu wspierania młodych reżyserów. Po ubiegłorocznej realizacji Patryka Warchoła na Scenie w Baraku pojawi się przedstawienie Macieja Białoruskiego. W obu przypadkach konkurs umożliwił młodym twórcom przygotowanie autorskiej inscenizacji w repertuarowym teatrze.
Premiera „Metro Afganistan” odbędzie się 19 i 20 listopada 2026 roku na Scenie w Baraku Teatru Współczesnego w Warszawie przy ul. Mokotowskiej 13.
