Serwis powstał z myślą o osobach o różnych potrzebach, w tym niewidomych i słabowidzących.
printscreen strony www Teatru ITAN
Integracyjny Teatr Aktora Niewidomego ITAN, założony przez Artura Dziurmana, uruchomił nową stronę internetową, przygotowaną z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. To kolejny ważny moment w historii krakowskiego zespołu, który od ponad dwóch dekad łączy na scenie aktorów zawodowych z osobami niewidomymi i słabowidzącymi. W kwietniu 2026 roku, po wieloletnich staraniach, teatr uzyskał stałą siedzibę w Forcie Borek. Za jego działalnością stoi historia ludzi, którzy przez lata tworzyli przedstawienia, filmy i projekty artystyczne, często mierząc się z brakiem pieniędzy oraz własnej przestrzeni do pracy.
Nowa strona internetowa Teatru ITAN prezentuje historię zespołu, jego repertuar, aktorów, realizacje filmowe oraz aktualne przedsięwzięcia. Twórcy witryny zadbali o rozwiązania ułatwiające korzystanie z niej osobom o różnych potrzebach. Jak informuje teatr, serwis przeszedł badanie dostępności cyfrowej, a prace nad kolejnymi udogodnieniami nadal trwają.
Na stronie znalazły się również materiały dokumentujące ponad dwadzieścia lat działalności zespołu, w tym historia jego powstania i wspomnienie Danuty Damek, wieloletniej współpracowniczki Artura Dziurmana, która zmarła 20 grudnia 2025 roku.
Nowa witryna powstała w ramach projektu „Kraków – miasto, które się słyszy”, zrealizowanego przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego. Partnerem przedsięwzięcia jest Centrum Kultury Podgórza, a za wykonanie strony odpowiada Chcę do Internetu.
Artur Dziurman jest aktorem teatralnym, filmowym i telewizyjnym, reżyserem oraz założycielem Integracyjnego Teatru Aktora Niewidomego. Absolwent krakowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej, od 1989 roku związany z Narodowym Starym Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej, występował również w licznych produkcjach filmowych i telewizyjnych. Publiczność zna go między innymi z filmów „Generał Nil”, „Rezerwat” i „Ostatnia akcja” oraz seriali „Klan”, „Na dobre i na złe” i „Ojciec Mateusz”.
Od ponad dwudziestu lat znaczną część swojej działalności artystycznej poświęca pracy z osobami niewidomymi i słabowidzącymi. Z jego inicjatywy powstał zespół, w którym osoby z niepełnosprawnością wzroku przygotowują przedstawienia wspólnie z profesjonalnymi aktorami.
Początki tej działalności sięgają krakowskiej Sceny Moliere, mieszczącej się w piwnicach przy ulicy Szewskiej. Dziurman, wspólnie z Wojciechem Tatarczuchem, zaangażowanym w działania integracyjne, zaczął tworzyć przestrzeń umożliwiającą osobom z niepełnosprawnościami systematyczną pracę aktorską.
Pierwsze próby wymagały opracowania metod pracy dostosowanych do potrzeb wykonawców. Aktorzy musieli nauczyć się orientacji w przestrzeni scenicznej, zapamiętywania układu dekoracji, poruszania się między partnerami i reagowania na sytuacje sceniczne. Ważnym elementem przygotowań było budowanie wzajemnego zaufania.
Jednym z pierwszych większych sukcesów okazały się „Dzikie łabędzie”. Przedstawienie było prezentowane w wielu miastach Polski, a jego powodzenie zachęciło zespół do przygotowywania kolejnych produkcji.
Następnie powstał „Brat naszego Boga” według Karola Wojtyły, w którym obok zawodowych aktorów wystąpili niewidomi i słabowidzący wykonawcy. Z czasem zespół zaczął rozwijać stały repertuar, a jego działalność nabrała bardziej zorganizowanego charakteru.
W 2014 roku Artur Dziurman powołał Fundację ITAN, której został fundatorem i prezesem zarządu. Organizacja kontynuuje działalność rozpoczętą w Scenie Moliere, realizując przedsięwzięcia teatralne, filmowe i edukacyjne.
Przez lata w projektach zespołu uczestniczyło ponad stu niewidomych i słabowidzących wykonawców. Teatr prezentował swoje spektakle w Polsce i za granicą, współpracując z artystami różnych dziedzin.
W opublikowanej na nowej stronie historii teatru wiele miejsca poświęcono Danucie Damek, aktorce i wieloletniej współpracowniczce Artura Dziurmana. Jej rola w działalności ITAN-u wykraczała daleko poza udział w przedstawieniach.
Początkowo występowała na scenie, z czasem coraz bardziej angażując się w organizację kolejnych przedsięwzięć. Przygotowywała projekty, poszukiwała źródeł finansowania, prowadziła rozmowy z instytucjami i pomagała organizować działalność zespołu.
Była jedną z osób odpowiedzialnych za codzienne funkcjonowanie teatru, który przez wiele lat pozostawał bez stałej siedziby i własnego zaplecza technicznego.
Zespół miał repertuar, aktorów i publiczność, ale jego działalność była uzależniona od kolejnych dotacji, możliwości wynajmowania przestrzeni oraz zaproszeń od organizatorów wydarzeń. Odrzucane wnioski o dofinansowanie, problemy lokalowe i trudności z planowaniem następnych sezonów stanowiły stały element pracy organizacyjnej.
Danuta Damek uczestniczyła w rozwiązywaniu tych problemów, łącząc obowiązki artystyczne z produkcyjnymi i administracyjnymi.
Zmarła 20 grudnia 2025 roku. Jej odejście było dla zespołu bolesną stratą. Na nowej stronie internetowej przypomniano ją jako osobę, bez której trudno wyobrazić sobie historię ITAN-u.
Wspomnieniu towarzyszy fotografia Danuty Damek i Artura Dziurmana, przypominająca o ich wieloletniej współpracy.
W ciągu ponad dwóch dekad ITAN przygotował wiele przedstawień, sięgając zarówno po klasykę literacką, jak i utwory dla dzieci oraz teksty podejmujące problemy społeczne i egzystencjalne.
W repertuarze znalazły się między innymi „Brat naszego Boga” i „Promieniowanie ojcostwa” Karola Wojtyły, „Ślepcy” Maurice’a Maeterlincka, „Hiob”, „Alicja w Krainie Czarów” według Lewisa Carrolla, „Koziołek Matołek”, „Kot w butach w Hollywood”, „Czarna dama na wesoło” oraz „Wesele po krakowsku”.
W kolejnych latach powstały również „Cyganeria” i „Bal w operze”, inspirowany poematem Juliana Tuwima.
Charakterystyczną cechą wielu realizacji Artura Dziurmana jest łączenie tradycyjnego teatru z filmem i multimediami. Przedstawienia wykorzystują wcześniej przygotowane sekwencje filmowe, które uzupełniają działania aktorów na scenie i rozwijają opowiadaną historię.
Takie rozwiązania pozwalają budować rozbudowane sytuacje dramaturgiczne i poszerzać możliwości inscenizacyjne zespołu.
W spektaklach występują osoby niewidome i słabowidzące, a także zawodowi aktorzy, muzycy i artyści zapraszani do poszczególnych przedsięwzięć.
Z czasem działalność teatru zaczęła obejmować również produkcje filmowe. Jednym z ważnych przedsięwzięć było „Marzenie”, film opowiadający o niewidomych aktorach, ich ambicjach, codzienności i staraniach o własną przestrzeń do pracy.
W 2019 roku powstał trzynastoodcinkowy serial „Pasjonaci”, zrealizowany z udziałem członków ITAN-u oraz zawodowych aktorów, wśród których znaleźli się Dorota Pomykała i Tadeusz Huk.
Produkcja przedstawiała historie osób niewidomych i słabowidzących, ich relacje rodzinne, życie zawodowe oraz działalność artystyczną. Kamera towarzyszyła bohaterom również poza sceną, pokazując ich codzienne doświadczenia.
Dla uczestników projektu była to możliwość zdobycia doświadczenia w pracy przed kamerą, wymagającej innych umiejętności niż występy teatralne.
W dorobku zespołu znalazł się także film „Wykluczeni”. Kolejne produkcje pozwalały rozwijać działalność artystyczną i docierać do odbiorców, którzy wcześniej nie mieli okazji zetknąć się z przedstawieniami ITAN-u.
W kwietniu 2026 roku nastąpiła jedna z najważniejszych zmian organizacyjnych w historii zespołu. Po wieloletnich staraniach ITAN uzyskał możliwość prowadzenia stałej działalności w Forcie Borek, w ramach współpracy z Centrum Kultury Podgórza.
Porozumienie stworzyło warunki do regularnego przygotowywania spektakli, prowadzenia prób, spotkań z publicznością oraz rozwijania działalności edukacyjnej.
Dla zespołu, który przez ponad dwadzieścia lat funkcjonował bez własnej sceny, była to zasadnicza zmiana. Dotychczas przygotowanie kolejnych przedstawień wymagało poszukiwania dostępnych sal i dostosowywania harmonogramu pracy do możliwości innych instytucji.
O uzyskaniu przez ITAN stałej siedziby informowaliśmy w kwietniu na łamach „Teatru dla Wszystkich”, opisując wieloletnie starania Artura Dziurmana o zapewnienie zespołowi stabilnych warunków działalności.
Fort Borek stał się miejscem, w którym teatr może rozwijać repertuar i budować regularne relacje z publicznością. Współpraca z Centrum Kultury Podgórza daje również możliwość realizowania kolejnych przedsięwzięć artystycznych i integracyjnych.
Uruchomienie nowej strony internetowej jest kolejnym etapem rozwoju ITAN-u. Po uzyskaniu stałej siedziby zespół zyskał również serwis umożliwiający prezentowanie repertuaru, dokumentowanie działalności oraz przekazywanie informacji widzom.
Przygotowując witrynę, zwrócono uwagę na potrzeby osób korzystających z technologii wspomagających, między innymi czytników ekranu i narzędzi ułatwiających odczytywanie treści.
Dla osób niewidomych i słabowidzących odpowiednia struktura strony, sposób opisywania materiałów oraz możliwość korzystania z niej za pomocą klawiatury mają podstawowe znaczenie. Ułatwiają samodzielne wyszukiwanie informacji o spektaklach, artystach i aktualnych wydarzeniach.
Teatr informuje, że serwis przeszedł badanie dostępności cyfrowej. Jednocześnie zapowiada dalsze prace nad udogodnieniami.
Na stronie można znaleźć historię zespołu, informacje o aktorach, opisy spektakli, materiały filmowe i fotograficzne oraz wiadomości dotyczące bieżącej działalności.
Nowa witryna pozwala również uporządkować dokumentację ponad dwudziestu lat pracy artystycznej, przypomnieć osoby związane z powstaniem teatru i zaprezentować dorobek zespołu kolejnym pokoleniom widzów.
Historia ITAN-u pokazuje, jak wiele wysiłku wymagało stworzenie i utrzymanie zespołu, którego działalność przez lata zależała od zaangażowania Artura Dziurmana, Danuty Damek i współpracujących z nimi artystów. Dziś teatr ma stałe miejsce pracy, bogaty repertuar, doświadczenie w produkcji filmowej i nową przestrzeń kontaktu z publicznością.
Strona internetowa Integracyjnego Teatru Aktora Niewidomego ITAN: www.teatritan.pl.
