Teatr Współczesny w Warszawie przechodzi jedną z największych modernizacji ostatnich lat.
infografika: wizualizacja Teatr Współczesny
Wojciech Malajkat i Marcin Hycnar, którzy od września 2024 roku kierują instytucją, konsekwentnie zmieniają jej przestrzeń i zaplecze techniczne. Wyremontowano foyer, szatnię i toalety, unowocześniono wyposażenie obu scen, powstała nowa sala prób. Prace objęły również instalacje, pomieszczenia administracyjne i infrastrukturę bezpieczeństwa.
Przed dyrekcją kolejne przedsięwzięcia, w tym instalacja windy dla osób z niepełnosprawnościami. W dalszej perspektywie pozostaje budowa nowej Małej Sceny oraz rozbudowa teatru o obiekt połączony z dotychczasową siedzibą efektownym łącznikiem ponad ulicą Jaworzyńską. Na tę inwestycję nie ma jednak jeszcze zabezpieczonych środków.
Kiedy we wrześniu 2024 roku Wojciech Malajkat obejmował dyrekcję Teatru Współczesnego, kończył się wieloletni okres kierowania instytucją przez Macieja Englerta. Nowy dyrektor wraz z Marcinem Hycnarem, odpowiedzialnym za sprawy artystyczne, stanął przed zadaniem rozwijania repertuaru i dostosowania siedziby do współczesnych wymagań. Teatr przy Mokotowskiej 13, od dziesięcioleci wpisany w kulturalną mapę Warszawy, potrzebował bowiem gruntownych zmian. Dotyczyły one zarówno przestrzeni dostępnych dla publiczności, jak i infrastruktury technicznej, której stan bezpośrednio wpływa na możliwości realizacji przedstawień.
Obecny sezon 2026/2027 jest trzecim sezonem pracy nowego kierownictwa. W ciągu dwóch poprzednich przeprowadzono szereg inwestycji finansowanych przez m.st. Warszawę. Ich zakres pokazuje, że modernizacja obejmuje niemal wszystkie obszary funkcjonowania instytucji, od wyposażenia scenicznego po warunki pracy zespołu i komfort widzów.
Najbardziej widoczne zmiany dotyczą przestrzeni, z których codziennie korzysta publiczność. Przebudowano foyer, szatnię, toalety i ciągi komunikacyjne, a modernizacja instalacji klimatyzacyjnych objęła także pomieszczenia biurowe i nową salę prób. Wymieniono wykładziny na widowni Sceny Głównej, odnowiono część wnętrz oraz przeprowadzono prace przy elewacji budynku przy Mokotowskiej 13, przywracając jej historyczny charakter. W ostatnim przypadku konieczna była współpraca teatru z Zakładem Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Śródmieście, miejskimi jednostkami i wspólnotą mieszkaniową.
Znaczna część inwestycji pozostaje niewidoczna dla widzów, choć ma zasadniczy wpływ na funkcjonowanie teatru. Na obu scenach zainstalowano nowoczesne systemy elektroakustyczne, zakupiono projektory sceniczne, przebudowano główną rozdzielnię elektryczną i wykonano nowe tablice obiektowe. Modernizacja objęła również część systemów przeciwpożarowych, infrastruktury informatycznej oraz urządzeń odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i komunikację. Teatr zyskał ponadto nową salę prób, wygospodarowaną w głównym budynku i wyposażoną w instalacje nagłośnieniowe oraz klimatyzacyjne.
Poprawiły się także warunki pracy zespołów technicznych. Zainstalowany podnośnik towarowy umożliwia mechaniczny transport dekoracji i elementów scenografii, co ma duże znaczenie w budynku, którego układ przestrzenny przez lata utrudniał codzienną pracę. Wyremontowano również część pomieszczeń w oficynach, wykorzystywanych przez administrację i pracownie teatralne.
Lista kolejnych przedsięwzięć pozostaje długa. Teatr planuje wykonanie systemu wentylacji mechanicznej z chłodzeniem, przebudowę górnej części sceny, modernizację garderób i zaplecza technicznego, a także dalszą wymianę urządzeń oświetleniowych i multimedialnych. Przewidziano również modernizację widowni wraz z poprawą warunków akustycznych. Wszystkie te prace wymagają osobnych decyzji finansowych miasta, które dotychczas przyznawało środki na poszczególne zadania inwestycyjne.
Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje dostosowanie Teatru Współczesnego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Historyczna zabudowa przy Mokotowskiej, ograniczenia przestrzenne oraz konieczność uzgadniania prac z odpowiednimi instytucjami sprawiają, że przedsięwzięcie wymaga szczegółowego przygotowania. Dotychczas wykonano toaletę przystosowaną do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, natomiast kolejnym istotnym zadaniem będzie instalacja windy osobowej.
Jak wynika z odpowiedzi udzielonych redakcji „Teatru dla Wszystkich”, prowadzone są działania zmierzające do wyposażenia budynku w takie urządzenie. Winda ma poprawić komunikację wewnętrzną oraz umożliwić osobom z ograniczoną mobilnością łatwiejszy dostęp do teatralnych przestrzeni. Teatr nie wskazuje na razie terminu realizacji inwestycji. Jej przeprowadzenie będzie uzależnione od przygotowania odpowiedniej dokumentacji, uzyskania wymaganych decyzji administracyjnych i zabezpieczenia środków.
Kwestia dostępności pozostaje jednym z priorytetów kolejnych etapów modernizacji. W przypadku Współczesnego oznacza to konieczność pogodzenia potrzeb widzów z wymaganiami technicznymi, przeciwpożarowymi i konserwatorskimi. Prace muszą być przy tym prowadzone w sposób umożliwiający dalsze funkcjonowanie instytucji.
Osobną kwestią jest przyszłość Sceny w Baraku, od lat stanowiącej ważną część działalności artystycznej Teatru Współczesnego. Jej funkcjonowanie wiąże się bezpośrednio z planowaną rozbudową, która w przyszłości mogłaby umożliwić przeniesienie przedstawień do nowej Małej Sceny. Na razie jednak żadna decyzja o likwidacji dotychczasowej przestrzeni nie została podjęta.
W odpowiedzi na pytania naszej redakcji teatr potwierdził, że Scena w Baraku będzie nadal działała w obecnej lokalizacji, przynajmniej do czasu rozstrzygnięcia przez m.st. Warszawę kwestii budowy nowej części obiektu. Oznacza to utrzymanie dwóch scen i kontynuację działalności repertuarowej w dotychczasowym układzie.
W ostatnich latach także w Baraku przeprowadzono niezbędne remonty, obejmujące przestrzeń sceniczną, widownię oraz zaplecze techniczne. Największą inwestycją była modernizacja oświetlenia scenicznego. Zamontowano nowe konstrukcje nośne, przebudowano instalację elektryczną i wymieniono urządzenia oświetleniowe na wykorzystujące technologię LED. Unowocześniono również wyposażenie elektroakustyczne.
Przyjęto przy tym rozwiązanie pozwalające ograniczyć wydatki na tymczasową przestrzeń. Zakupione urządzenia i wyposażenie mają być przystosowane do ponownego wykorzystania w przyszłej Małej Scenie, jeżeli rozbudowa dojdzie do skutku. Pozostałe remonty ograniczono do zakresu koniecznego dla bezpieczeństwa, utrzymania odpowiednich warunków pracy i prowadzenia działalności artystycznej. Dzięki temu teatr może inwestować w wyposażenie, które zachowa swoją użyteczność niezależnie od przyszłych decyzji dotyczących lokalizacji sceny.
Najbardziej ambitnym przedsięwzięciem pozostaje rozbudowa Teatru Współczesnego według opublikowanej koncepcji funkcjonalno-przestrzennej. Zakłada ona powstanie nowej Małej Sceny, zaplecza technicznego i administracyjnego oraz budynku połączonego z dotychczasową siedzibą łącznikiem przerzuconym ponad ulicą Jaworzyńską. Rozwiązanie to pozwoliłoby zwiększyć powierzchnię teatru i przenieść część funkcji mieszczących się obecnie w prowizorycznych obiektach.
W projektowanym łączniku znalazłoby się nowe foyer, połączone z istniejącą częścią budynku. Przewidziano również przeszkloną przestrzeń z balkonem, z którego rozciągałby się widok na kościół Najświętszego Zbawiciela. Nowa Mała Scena miałaby osobne wejście od ulicy Mokotowskiej, własny hall, szatnię i kasę, a także windę oraz toaletę dostosowaną do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Projekt uwzględnia ponadto garderoby, magazyny dekoracji, pomieszczenia techniczne i odpowiednie ciągi komunikacyjne dla aktorów oraz pracowników obsługi scenicznej.
Według opublikowanych założeń powierzchnia przeznaczona bezpośrednio na rozbudowę teatru wynosiłaby około 1500 m². Całe przedsięwzięcie obejmowałoby jednak znacznie większy obszar, ponieważ koncepcja przewiduje również funkcje komercyjne, w tym powierzchnie biurowe, lokal gastronomiczny i trzypoziomowy parking podziemny na około 60 samochodów. Łączna powierzchnia projektowanej zabudowy miałaby wynosić około 6650 m².
Autorzy koncepcji zaproponowali architekturę nawiązującą do modernistycznego charakteru obecnej siedziby. Zależało im na zachowaniu proporcji i stylistycznej ciągłości obu części budynku. W założeniach projektowych podkreślono, że nowa architektura powinna respektować charakter istniejącego teatru i służyć przede wszystkim jego funkcjonalności.
Koncepcja zakłada również możliwość prowadzenia budowy bez całkowitego zawieszania działalności artystycznej. Poszczególne etapy inwestycji miałyby umożliwiać stopniowe przenoszenie funkcji technicznych i administracyjnych, przy zachowaniu pracy obu scen.
Na realizację tej wizji trzeba będzie jednak poczekać. Jak poinformował naszą redakcję Teatr Współczesny, opublikowana koncepcja funkcjonalno-przestrzenna nie była dotychczas aktualizowana, a planowana rozbudowa pozostaje na etapie analiz. Obecnie rozpatrywane są możliwości zagospodarowania działki nr 120, istotnej dla przyszłego przedsięwzięcia.
Teatr nie dysponuje zatwierdzonym harmonogramem budowy ani zabezpieczonym finansowaniem. Nie określono również ostatecznego zakresu realizacyjnego, dlatego na obecnym etapie nie można wskazać całkowitego kosztu inwestycji ani udziału środków, które mogłyby zostać na nią przeznaczone.
Decyzja o rozpoczęciu rozbudowy będzie możliwa dopiero po ustaleniu perspektywy zakończenia najważniejszych prac modernizacyjnych w istniejącym budynku oraz rozstrzygnięciu kwestii organizacyjnych i finansowych. Konieczna będzie także ponowna analiza projektu, uwzględniająca aktualne przepisy, potrzeby teatru i uwarunkowania techniczne.
Oznacza to, że prowadzone obecnie remonty i modernizacje są odrębnymi przedsięwzięciami, finansowanymi przez m.st. Warszawę w ramach kolejnych zadań inwestycyjnych. Ich celem jest zapewnienie odpowiednich warunków funkcjonowania teatru w obecnej siedzibie, niezależnie od tego, kiedy uda się rozpocząć budowę nowej części obiektu.
W sezonie 2026/2027 prace mają koncentrować się na modernizacji infrastruktury technicznej, pomieszczeń biurowych i zaplecza administracyjnego, a także na dalszym dostosowywaniu budynku do wymagań bezpieczeństwa i dostępności. Równolegle przygotowywana będzie dokumentacja projektowa i prowadzone uzgodnienia administracyjne dotyczące kolejnych inwestycji.
Dyrekcja deklaruje przy tym zamiar zachowania ciągłości działalności artystycznej. Zarówno teatrowi, jak i jego organizatorowi zależy na takim planowaniu prac, aby możliwie najmniej ingerowały one w repertuar i funkcjonowanie obu scen.
Po dwóch zakończonych sezonach kierowania Teatrem Współczesnym przez Wojciecha Malajkata i Marcina Hycnara widać już skalę przeprowadzonych zmian. Modernizacja poprawiła warunki pracy zespołu, unowocześniła wyposażenie sceniczne i przestrzenie dla publiczności. Kolejne przedsięwzięcia, zwłaszcza zapewnienie pełnej dostępności budynku, pozostają ważnym zadaniem, a zarazem też wyzwaniem dla dyrekcji i miasta. Przyszłość rozbudowy przy Jaworzyńskiej będzie natomiast zależała od decyzji inwestycyjnych i możliwości finansowych warszawskiego samorządu.
