Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie realizuje kolejną odsłonę interdyscyplinarnego projektu „Klasyka 3.0″, przygotowanego we współpracy czterech województw: podkarpackiego, lubelskiego, małopolskiego i świętokrzyskiego.
Przedsięwzięcie potrwa do grudnia 2026 roku.
„Klasyka 3.0″ jest jednym z największych międzyregionalnych przedsięwzięć realizowanych przez Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. Jego założeniem jest popularyzowanie klasycznej literatury poprzez współczesne inscenizacje teatralne, działania performatywne, wystawy, konkursy artystyczne oraz nowe formaty medialne. Projekt obejmuje wymianę przedstawień pomiędzy teatrami z różnych regionów Polski, dzięki czemu publiczność może oglądać spektakle przygotowane przez zespoły artystyczne działające poza jej miejscem zamieszkania. Organizatorzy chcą również docierać do młodszych odbiorców, wykorzystując formy komunikacji i prezentacji sztuki wykraczające poza tradycyjny repertuar teatralny.
Cztery województwa połączyły siły
Historia przedsięwzięcia sięga grudnia 2024 roku. Wówczas przedstawiciele województw lubelskiego, małopolskiego, podkarpackiego i świętokrzyskiego podpisali list intencyjny dotyczący współpracy przy realizacji projektu „Klasyka 3.0″. Inicjatorem porozumienia było Województwo Podkarpackie, a jednym z głównych założeń wspólnych działań stało się stworzenie możliwości szerszej prezentacji klasycznych dzieł literackich oraz rozwijanie współpracy pomiędzy teatrami i samorządami. Przedsięwzięcie ma również sprzyjać budowaniu trwałych relacji pomiędzy instytucjami kultury, które na co dzień funkcjonują w różnych regionach kraju i realizują własne programy artystyczne.
Istotnym elementem projektu jest wymiana repertuarowa. Spektakle przygotowywane przez poszczególne zespoły prezentowane są na scenach teatrów partnerskich, a program uzupełniają wydarzenia angażujące artystów różnych dziedzin. W tegorocznej edycji znalazły się zarówno dramaty polskich autorów, jak i dzieła literatury światowej. Organizatorzy zwracają uwagę na potrzebę poszukiwania współczesnego języka teatralnego, który pozwoli kolejnym pokoleniom odbiorców odkrywać twórczość Mrożka, Witkacego, Wyspiańskiego czy Szekspira. Tak skonstruowany program daje również możliwość porównania różnych tradycji inscenizacyjnych i sposobów interpretowania tych samych zagadnień przez artystów reprezentujących odmienne środowiska teatralne.
„Tango” Mrożka rozpoczęło tegoroczną edycję
Tegoroczną odsłonę projektu rozpoczęły wrześniowe prezentacje spektaklu „Tango” Sławomira Mrożka w wykonaniu zespołu Teatru im. Wandy Siemaszkowej. 9 i 10 września przedstawienie pokazano na scenie Teatru im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem, natomiast 25 i 26 września obejrzała je publiczność Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie. Były to pierwsze wydarzenia w ramach tegorocznej wymiany repertuarowej, która w kolejnych miesiącach obejmuje również prezentacje przedstawień z Zakopanego, Lublina i Krakowa na rzeszowskiej scenie.
Dramat Mrożka, opublikowany w 1964 roku, pozostaje jednym z najważniejszych utworów polskiej dramaturgii powojennej. Autor przedstawia rodzinę, w której rozpad dotychczasowego porządku prowadzi do konfliktu pokoleń, walki o władzę i ostatecznego triumfu przemocy. Współczesna aktualność „Tanga” wiąże się z pytaniami o mechanizmy społecznego podporządkowania, kryzys autorytetów i konsekwencje odrzucenia wspólnych zasad. Dramat, wielokrotnie wystawiany na polskich scenach, pozostaje ważnym materiałem dla reżyserów zainteresowanych politycznymi i społecznymi mechanizmami funkcjonowania zbiorowości.
Wrześniową część programu uzupełnił konkurs etiud teatralnych „Mrożek_ETD”. 24 września w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie odbyły się prezentacje prac inspirowanych twórczością autora „Tanga”. Konkurs stanowi rozwinięcie formuły zastosowanej podczas poprzedniej edycji projektu, kiedy młodzi artyści przygotowywali etiudy nawiązujące do „Fausta” Johanna Wolfganga Goethego. Tegoroczny wybór Mrożka pozwolił uczestnikom zmierzyć się z dramaturgią wykorzystującą absurd, groteskę i satyrę do opisywania relacji społecznych oraz mechanizmów władzy. Przedsięwzięcie służy także rozwijaniu zainteresowania dramaturgią wśród młodych wykonawców i twórców teatralnych, którzy mogą zaprezentować własne interpretacje klasycznych tekstów.
Listopad z Witkacym, Szekspirem i Diderotem
Jednym z najważniejszych wydarzeń listopadowej części projektu będzie prezentacja spektaklu „Wahazar” Teatru im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem. Przedstawienie zostanie pokazane 6 i 7 listopada o godz. 18.00 na Dużej Scenie Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. Dramat Witkacego „Gyubal Wahazar, czyli Na przełęczach bezsensu” należy do najbardziej charakterystycznych utworów autora. Powstały na początku lat dwudziestych XX wieku tekst przedstawia groteskową wizję świata podporządkowanego władzy despotycznego przywódcy. Witkacy podejmuje w nim zagadnienia przemocy, manipulacji, zbiorowego podporządkowania oraz mechanizmów sprawowania władzy. Prezentacja zakopiańskiego spektaklu wpisuje się w wieloletnią tradycję interpretowania dramaturgii Witkacego przez teatr noszący jego imię.
Kolejnym wydarzeniem będzie występ zespołu Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie, który 19 listopada zaprezentuje na Dużej Scenie rzeszowskiego teatru „Poskromienie złośnicy” Williama Szekspira. Zaplanowano dwa pokazy, o godz. 11.00 i 19.00. Komedia angielskiego dramaturga należy do utworów, których współczesne inscenizacje często podejmują dyskusję o relacjach między kobietami i mężczyznami, społecznych oczekiwaniach oraz mechanizmach podporządkowania. Historia Katarzyny i Petruchia od lat stanowi dla reżyserów materiał do interpretacji dotyczących przemocy symbolicznej, patriarchalnego modelu rodziny i społecznych ról przypisywanych kobietom. Obecność tego tytułu w programie „Klasyki 3.0″ pozwala również przyjrzeć się sposobom odczytywania szekspirowskiej komedii przez współczesny teatr.
22 listopada Teatr im. Wandy Siemaszkowej zaprezentuje na scenie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie spektakl „Kubuś Fatalista i jego Pan” w reżyserii Pawła Aignera. Przedstawienie powstało na podstawie powieści Denisa Diderota, jednego z najważniejszych przedstawicieli francuskiego oświecenia. Utwór podejmuje zagadnienia wolnej woli, przeznaczenia i odpowiedzialności człowieka za własne decyzje. Diderot wykorzystuje historię podróży służącego i jego pana do prowadzenia filozoficznej dyskusji o ludzkim losie, przypadku i możliwościach samodzielnego kształtowania własnego życia. Spektakl należy do repertuaru rzeszowskiego teatru i był wcześniej prezentowany również w ramach projektu Scena Wędrowna. Listopadowy pokaz w Krakowie będzie kolejnym etapem współpracy pomiędzy obiema instytucjami.
Wyspiański w performansie i na plakatach teatralnych
Osobną część tegorocznej edycji „Klasyki 3.0″ poświęcono Stanisławowi Wyspiańskiemu. 22 listopada o godz. 18.00 w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej odbędzie się wydarzenie performatywne „Wyspiański / stań się. / Klasyka 3.0″, przygotowane przez Bizarium Kolektyw. Trwające około 40 minut działanie artystyczne stanowi próbę współczesnego odczytania twórczości jednego z najważniejszych przedstawicieli Młodej Polski. Wyspiański pozostawił dorobek obejmujący dramaturgię, malarstwo, projektowanie witraży, scenografię i sztukę użytkową. Jego twórczość daje szerokie możliwości działań interdyscyplinarnych, łączących teatr ze sztukami wizualnymi i współczesnymi formami performatywnymi.
Kolejnym wydarzeniem będzie wystawa „Wyspiański/Vizual”, której otwarcie zaplanowano na 28 listopada w foyer Teatru im. Wandy Siemaszkowej. Ekspozycja obejmie plakaty do sztuk Stanisława Wyspiańskiego i zostanie przygotowana we współpracy z Muzeum Plakatu w Wilanowie. Wystawa pozwoli przyjrzeć się temu, w jaki sposób twórczość dramaturga była i jest interpretowana przez artystów zajmujących się projektowaniem graficznym. Będzie również okazją do przypomnienia roli plakatu teatralnego jako samodzielnej wypowiedzi artystycznej oraz ważnego elementu historii polskiego teatru. Włączenie wystawy do programu przedsięwzięcia rozszerza jego formułę o sztuki wizualne i pokazuje, jak literatura dramatyczna funkcjonuje także poza sceną.
„Koriolan” Teatru Słowackiego zakończy tegoroczną edycję
Ostatnim spektaklem gościnnym zaplanowanym w ramach tegorocznego programu będzie „Koriolan” Williama Szekspira w wykonaniu zespołu Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Przedstawienie zostanie zaprezentowane 16 grudnia na Dużej Scenie Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. W repertuarze zaplanowano dwa pokazy, o godz. 17.30 i 19.30.
„Koriolan” należy do politycznych tragedii Szekspira. Opowiada historię rzymskiego wodza, którego wojskowe sukcesy prowadzą do konfliktu z obywatelami i przedstawicielami władzy. Dramat podejmuje kwestie politycznej odpowiedzialności, relacji jednostki ze społeczeństwem, populizmu oraz napięć między elitami a obywatelami. Współczesne interpretacje tego utworu często odnoszą się do mechanizmów demokracji, politycznych sporów i społecznej polaryzacji. Grudniowa prezentacja będzie kolejnym przykładem współpracy rzeszowskiego teatru z krakowską sceną, której patronem medialnym jest portal „Teatr dla Wszystkich”.
Program „Klasyki 3.0″ obejmuje również cykl podcastów publikowanych na kanale YouTube Teatru im. Wandy Siemaszkowej. Nagrania zaplanowano na okres od września do grudnia 2026 roku. Stanowią one medialne uzupełnienie wydarzeń scenicznych, służą popularyzowaniu wiedzy o literaturze i teatrze oraz zachęcaniu odbiorców do poznawania klasycznych tekstów. Podobna formuła była wykorzystywana w poprzedniej edycji projektu, kiedy do rozmów zapraszano przedstawicieli polskiego środowiska teatralnego. Rozwijanie internetowej części programu umożliwia dotarcie także do osób, które nie mogą uczestniczyć bezpośrednio w wydarzeniach organizowanych w teatrach partnerskich.
Od „Fausta” do Wyspiańskiego. Jak rozwija się „Klasyka 3.0″?
Tegoroczna edycja jest kontynuacją przedsięwzięcia, którego pierwszą odsłonę zrealizowano w 2025 roku. Wówczas ważne miejsce w programie zajmowała twórczość Johanna Wolfganga Goethego. 12 grudnia 2025 roku na Dużej Scenie Teatru im. Wandy Siemaszkowej odbyła się premiera „Fausta” w reżyserii Jana Nowary. Przedstawieniu towarzyszyły wydarzenia rozwijające tematykę dramatu w innych dziedzinach sztuki. Zorganizowano międzynarodowy konkurs graficzny „Faust/Vizual”, przygotowany we współpracy z Katedrą Projektowania Graficznego Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie, a także konkurs etiud teatralnych „Faust_ETD”, inspirowanych dramatem Goethego.
Kolejnym przedsięwzięciem był performans „Faust 3.0 – LAB”, przygotowany przez młodych twórców stowarzyszenia Bizarium we współpracy z Podkarpackim Centrum Innowacji. Program uzupełniały podcasty z udziałem osobowości polskiego teatru oraz panel telewizyjny „Wokół Fausta”, realizowany przez rzeszowski oddział Telewizji Polskiej. Wydarzenia te pozwoliły poszerzyć formułę przedsięwzięcia o działania edukacyjne, medialne i artystyczne, w których klasyczny tekst literacki był interpretowany z wykorzystaniem różnych środków wyrazu.
W ramach ubiegłorocznej wymiany spektakli rzeszowski zespół zaprezentował w Zakopanem „Tańcz mnie. Cohen” w reżyserii Sławomira Gaudyna oraz „Męża i żonę” Aleksandra Fredry w reżyserii Marcina Sławińskiego. Na scenie Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie pokazano natomiast „Lalkę” Bolesława Prusa w reżyserii Jerzego Jana Połońskiego. Do Rzeszowa przyjechały dwa przedstawienia: „Labirynt Schulza” w reżyserii Grzegorza Brala z zakopiańskiego Teatru Witkacego oraz „Znachor” w reżyserii Jakuba Roszkowskiego z Teatru im. Juliusza Słowackiego. Doświadczenia pierwszej edycji wykorzystano przy konstruowaniu programu na 2026 rok. Organizatorzy zachowali formułę wymiany przedstawień, konkursów i działań artystycznych, poszerzając zakres prezentowanych utworów.
Jan Nowara i teatr oparty na wielkiej literaturze
„Klasyka 3.0″ jest związana z kierunkiem artystycznym realizowanym przez Jana Nowarę, dyrektora Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. W rozmowie z „Teatrem dla Wszystkich”, opublikowanej we wrześniu 2026 roku, Nowara szeroko przedstawił plany repertuarowe na sezon 2026/2027 oraz kolejne lata. Dyrektor podkreślał swoje zainteresowanie wielką literaturą dramatyczną i jej możliwościami interpretacyjnymi. Wśród zapowiadanych przedsięwzięć znalazły się między innymi „Klątwa” Stanisława Wyspiańskiego, nowe projekty Sceny Inicjatyw, dalszy rozwój Sceny Wędrownej oraz przygotowania do budowy Nowej Sceny.
„Klasyka 3.0″ uzupełnia te działania, umożliwiając prezentację repertuaru rzeszowskiego teatru w innych ośrodkach oraz zapraszanie do Rzeszowa zespołów z uznanych scen dramatycznych. Ważną cechą przedsięwzięcia jest również współpraca samorządów wojewódzkich, która pozwala rozwijać kontakty pomiędzy instytucjami kultury oraz tworzyć program obejmujący kilka regionów. W rozmowie z naszym portalem Nowara wskazywał również na potrzebę rozwijania działalności teatru poza jego macierzystą siedzibą. Taką funkcję pełni między innymi Scena Wędrowna, której przedstawienia docierają do miejscowości mających ograniczony dostęp do stałej oferty teatralnej.
Międzyregionalna współpraca i szerszy dostęp do teatru
Międzyregionalny charakter „Klasyki 3.0″ ma istotne znaczenie dla obiegu teatralnego. W Polsce dostęp do przedstawień przygotowywanych przez zespoły z innych województw jest często związany z festiwalami, przeglądami lub okazjonalnymi występami gościnnymi. Regularna współpraca repertuarowa daje możliwość prezentowania spektakli w różnych miastach i docierania do nowej publiczności. Pozwala również rozwijać kontakty pomiędzy zespołami artystycznymi, wymieniać doświadczenia organizacyjne oraz budować relacje, które mogą prowadzić do kolejnych wspólnych przedsięwzięć.
Projekt umożliwia także zestawianie odmiennych sposobów interpretowania klasyki. W jednym programie spotykają się przedstawienia przygotowane przez zespoły o różnych tradycjach artystycznych. Tegoroczna edycja obejmuje dramat absurdu, komedię szekspirowską, tragedię polityczną, literaturę oświeceniową oraz współczesne działania performatywne inspirowane twórczością Wyspiańskiego. Tak skonstruowany repertuar pokazuje różnorodność możliwości inscenizacyjnych, jakie daje klasyczna literatura, a jednocześnie stwarza publiczności okazję do poznawania przedstawień, które na co dzień funkcjonują w repertuarach teatrów oddalonych od siebie o setki kilometrów.
„Klasyka 3.0″ jest również przykładem przedsięwzięcia, w którym samorządy wojewódzkie podejmują współpracę przy realizacji wspólnego programu artystycznego. Dla instytucji oznacza to możliwość rozwijania kontaktów i poszerzania działalności repertuarowej, a dla widzów szerszy dostęp do przedstawień powstających w innych regionach. Tegoroczna edycja potrwa do grudnia 2026 roku. Projekt dofinansowano ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego.
