Premiera przedstawienia w reżyserii Anny Augustynowicz odbyła się 20 czerwca tego roku w Teatrze Narodowym na Scenie przy Wierzbowej im. Jerzego Grzegorzewskiego.
Joanna Ambroz, „Moralność pani Dulskiej”, reż. Anna Augustynowicz, Teatr Narodowy, 2026
Joanna Ambroz od lat konsekwentnie buduje własny język wizualny oparty na uproszczonych formach, wyrazistej linii i charakterystycznym zestawieniu dwóch kolorów – czerwieni i błękitu. Barwy te stały się jej znakiem rozpoznawczym, obecnym zarówno w malarstwie i w plakacie.
Artystka wykorzystała w tym projekcie fragment własnego obrazu „Ludzie, którzy zawsze chcieliby mieć dobry dzień”, powstałego w październiku 2024 r. i znajdującego się obecnie w kolekcji prywatnej. Wyboru właśnie tej pracy dokonała reżyserka spektaklu Anna Augustynowicz, odnajdując w niej wizualny odpowiednik własnego odczytania „Moralności pani Dulskiej”. Dzięki temu plakat nie jest jedynie ilustracją przedstawienia, lecz miejscem spotkania dwóch autorskich interpretacji – malarskiej Joanny Ambroz i teatralnej Anny Augustynowicz. Dialoguje zarówno z dramatem Zapolskiej, jak i ze światem obrazów artystki.
Centralnym motywem kompozycji jest monumentalna, czerwona głowa kobiety wpisana w geometryczną formę prostokąta. Głowa jest oddzielona od reszty ciała, jakby zamknięta w osobnej przestrzeni. Zabieg ten można interpretować jako metaforę mentalnego odseparowania od rzeczywistości. Bohaterka plakatu nie funkcjonuje jako pełna postać, lecz jako system przekonań, osądów i uprzedzeń zamkniętych we własnej ramie, a może bardziej klatce. Elementy takich przestrzeni, geometrycznych pokoi w domu Dulskich poodgradzanych przezroczystymi tkaniami, stanowią ważny element scenografii związany z akcją spektaklu.
Widoczny na plakacie wskazujący palec ozdobiony pierścieniem odciąga dolną powiekę oka. Gest ten jest niejednoznaczny. Z jednej strony kojarzy się z dziecięcym gestem powątpiewania lub lekceważenia, z drugiej z demonstracyjnym przyglądaniem się światu, a nawet z przemocą i przymusem wobec samego aktu patrzenia. Duże oczy są pozbawione źrenic, a więc mimo szerokiego otwarcia nadal nie widzą. Życie Anieli Dulskiej podporządkowane jest takiej obserwacji, kontroli i ocenie innych.
Twarz na plakacie nie sprawia jednak wrażenia strażniczki moralności. Odciągnięta powieka, nieruchome oczy i lekko rozchylone usta tworzą obraz osoby przyglądającej się rzeczywistości z niedowierzaniem, jakby próbowała dostrzec coś, co wymyka się jej dotychczasowym osądom i akceptowalnemu porządkowi. W tym sensie plakat można odczytać nie tylko jako portret dulszczyzny, lecz także jako moment jej zachwiania – chwilę, gdy fasada moralnej pewności zaczyna pękać.
„Ludzie, którzy zawsze chcieliby mieć dobry dzień” – tytuł obrazu wykorzystanego na plakacie otwiera dodatkowy trop interpretacyjny. Inspiracją do powstania tego dzieła były sytuacje, z którymi spotykała się artystka: odwoływanie spotkań pod różnymi pretekstami, a czasem bez żadnego wyjaśnienia poza stwierdzeniem, że „to nie jest dobry dzień”. Temat ten został połączony z dramatem Zapolskiej. Pragnienie nieustannego „dobrego dnia” można odczytać jako próbę ochrony własnego komfortu i pozorów oraz ucieczki przed konfrontacją z tym, co niewygodne lub niepożądane. Tytuł ten może więc być również komentarzem do postawy bohaterki i ogólnie dulszczyzny.
Kolorystyka plakatu pozostaje w wyraźnym kontraście do estetyki przedstawienia Anny Augustynowicz. Ambroz operuje czerwienią i błękitem. Jak sama podkreśla, czerwień symbolizuje dla niej świadomość, napięcie, temperament i konflikt, natomiast błękit odnosi się do podświadomości, refleksji, zgody, ale także żałoby. W plakacie do „Moralności pani Dulskiej” dominuje czerwień. Błękit pojawia się jako tło oraz forma wdzierająca się w czerwoną sylwetkę niczym szczelina lub pęknięcie. To miejsce, przez które do zamkniętego i uporządkowanego świata bohaterki przedostaje się coś niepożądanego, trudnego do wyparcia. Coś co niszczy pozory.
Spektakl w Teatrze Narodowym utrzymany jest w monochromatycznej tonacji. Dominuje w nim czerń, biel i odcienie szarości, a kostiumy bohaterów podporządkowano tej surowej koncepcji wizualnej. Na tym tle plakat Ambroz działa jak świadomy kontrapunkt. Intensywna czerwień i błękit obrazuję emocję, które na scenie pozostają ukryte pod chłodną formą, są tonowane przez konwenanse i pozory obecne w domu Dulskich. Plakat nie ilustruje spektaklu, lecz również przez barwy stanowi dopowiedzenie i wydobycie jego psychologicznych napięć i społecznych konfliktów, ukrytych pod powierzchnią mieszczańskiego porządku.
Twarz z plakatu nie jest więc portretem Dulskiej z utworu Zapolskiej wyreżyserowanego przez Annę Augustynowicz. To uniwersalny obraz postawy świadomie zamykającej się w uporządkowanej, geometrycznej klatce. A ślepe oczy nie są oczami grającej tę postać Małgorzaty Kożuchowskiej, lecz znakiem dulszczyzny nie jako literacko reliktu, lecz wciąż aktualnego modelu zachowania.
Informacje dotyczące interpretacji przedstawienia na obrazie oraz znaczenia kolorystyki pochodzą z korespondencji z Joanną Ambroz, czerwiec 2026 r.
Bożena Pysiewicz
