Krzyk i nadzieja

Jakże sugestywnie brzmi w jego ustach każda wypowiadana fraza, wytwór szalonego umysłu. Ta kreacja przybliża legendę gwiazdy, człowieka o charakterze, który nie pozwala na spokojne życie i delektowanie się scenicznymi sukcesami. Gąsowski nie naśladuje baletowych ruchów, ponieważ to on sam jest ruchem, Faunem, Pietruszką. Niżyński, który czuje pokrewieństwo z Bogiem, niemal identyfikuje się z Najwyższym. A wadząc się z nim, przypomina romantycznych bohaterów. Gąsowski gra całym sobą, pokazując, iż linia dzieląca sztukę, rzeczywistość sceniczną, stan genialnego uniesienia i chorobę psychiczną – jest niezwykle cienka.

Z ostrością i ze szczerością bohater powraca do toksycznej relacji ze słynnym twórcą Baletów Rosyjskich. Zaborczość Diagilewa budzi w tancerzu odrazę, ale i erotyczne myśli, obrazy, które kłębią się w głowie. Aktor, zgodnie z zamysłem reżysera, zachowuje chaotyczny i niegramatyczny język, czasem kolokwialny, pełen wulgaryzmów, czasem zadziwiająco „wzniosły”, niczym u kapłana. Wspólnie z pozostałymi aktorami próbuje przybliżyć widzom, a nawet odszyfrować „strumień świadomości”, który miał pomóc artyście dojść do lepszego porozumienia z samym sobą.

Na scenie oglądamy studium nastrojów, charakteru i światopoglądu Niżyńskiego, nacechowane bolesną, momentami wzruszającą otwartością. Uczucie łączące go z oddaną mu żoną, Romolą de Pulszky, często zdaje się zagmatwane i trudne. Dlatego Katarzyna Wolak-Gąsowska w roli oddanej partnerki buduje swoją postać ze szczególną uważnością, wręcz z poświęceniem; urzeka zmysłowością.

W działaniach aktorów Wierszalina znać zarówno nad wyraz silne emocje, jak i mimo wszystko kontrolowany ekshibicjonizm (w innym wypadku uzyskaliby przecież jedynie przerost formy nad treścią). Ich role cechuje też muzyczna wrażliwość i słuch. Dariusz Matys jako Diagilew czaruje brzmieniem i opanowaniem głosu. Magdalena Dąbrowska jako Wariatka Estrella poraża naturalnością, a Jakub Gujda, czyli wariat Narcyz, także ma swoją rangę w tej rzeczywistości. Z kolei chóralny śpiew wszystkich wzbogaca całość, nadaje spektaklowi niezwykły, niemal magiczny klimat.

Dramaturgiczną linię przedstawienia, jego falujący rytm i niezwykłą atmosferę podkreśla wibrująca, nastrojowa muzyka Piotra Nazaruka. Łatwo w niej rozpoznać hipnotyzujące motywy ze „Święta wiosny” Strawińskiego. Scenografia, którą przygotowali Eva Farkasova i Jano Zavarski, podkreśla zaś zjawiskową aurę otaczającą widowisko. Wieloznaczna, bogata w charakterystyczne dla Wierszalina symbole przestrzeń jest elementem spektaklu podobnie istotnym co działania aktorskie (tak było również u Tadeusza Kantora, który od zawsze jest dla Wierszalina punktem odniesienia).

„Bóg Niżyński”, który powrócił na deski supraskiej sceny, nakłania odbiorcę do uważnego patrzenia i słuchania, ponieważ od umiejętności percepcyjnych widza zależy, jak przyjmie ten spektakl. Demaskując bezwzględność sztuki, przedstawienie przepełnia teatr smutkiem i bólem. Jednocześnie przywraca wiarę w moc teatru.

Teatr Wierszalin