Szczecińska premiera przedstawienia odbędzie się 26 września w Ośrodku Teatralnym Kana.
infografika: Ośrodek teatralny KANA
Hałas jako problem zdrowotny, społeczny i prawny, odpowiedzialność za sposób projektowania współczesnych miast oraz pytanie o to, czy prawo rzeczywiście chroni mieszkańców przed życiem w warunkach szkodliwych dla zdrowia – wokół tych tematów powstaje „80 decybeli”, najnowszy spektakl Instytutu Prawa Performatywnego. Szczecińska premiera przedstawienia odbędzie się 26 września 2026 roku o godz. 19.00 w Ośrodku Teatralnym Kana. W obsadzie znaleźli się Marta Malikowska, Mateusz Janicki, Karol Jankiewicz i Filip Lipiecki.
Czy cisza może być dobrem, do którego mamy prawo? I co dzieje się w sytuacji, kiedy miejsce, które kupujemy jako własny dom, okazuje się przestrzenią, w której codzienne funkcjonowanie oznacza nieustanną ekspozycję na hałas? „80 decybeli” wychodzi od konkretnego problemu, ale prowadzi znacznie dalej – ku pytaniom o sposób funkcjonowania państwa, planowania przestrzennego, ochrony środowiska i odpowiedzialności za decyzje podejmowane na długo przed tym, zanim mieszkańcy wprowadzą się do nowych budynków.
Najnowsza produkcja Instytutu Prawa Performatywnego powstaje na styku teatru dokumentalnego, badań społecznych, analizy prawnej i ekologii akustycznej. Twórcy przyglądają się hałasowi nie jako drobnej niedogodności wpisanej w życie w dużym mieście, lecz jako zjawisku, które może bezpośrednio wpływać na zdrowie człowieka, jego sen, kondycję psychiczną, poziom stresu oraz codzienną jakość życia.
Punktem wyjścia dla spektaklu stała się historia mieszkańców jednego z nowych warszawskich osiedli, wybudowanego na terenie, na którym poziom hałasu przekracza wartości uznawane za bezpieczne dla zdrowia. Właśnie z tej konkretnej sytuacji wyrasta szersza opowieść o mechanizmach, które doprowadzają do powstawania inwestycji mieszkaniowych w miejscach szczególnie narażonych na uciążliwości akustyczne.
„80 decybeli” kieruje uwagę widza w stronę odpowiedzialności rozproszonej pomiędzy inwestorem, administracją publiczną, przepisami prawa, planowaniem przestrzennym i decyzjami podejmowanymi przez kolejne instytucje. Spektakl pyta między innymi o to, dlaczego w Polsce wciąż możliwe jest budowanie mieszkań w miejscach, w których poziom dźwięku może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia, jak skuteczny jest system ochrony przed hałasem oraz kto ponosi konsekwencje, kiedy obowiązujące mechanizmy zawodzą.
To również opowieść o mieszkańcach, którzy bardzo często zaczynają rozumieć skalę problemu dopiero wtedy, gdy inwestycja już powstała, a możliwość zmiany własnej sytuacji okazuje się mocno ograniczona. Hałas przestaje wówczas być abstrakcyjną kategorią mierzoną w decybelach. Staje się częścią codzienności – obecnością, przed którą trudno zamknąć drzwi czy okno.
Twórcy przedstawienia nie budują jednak spektaklu wokół jednej tezy ani nie próbują zamknąć problemu w prostym podziale na winnych i poszkodowanych. Konstrukcja „80 decybeli” ma charakter wielogłosowy. Świadectwa mieszkańców zostają zestawione z analizą przepisów, opiniami ekspertów oraz materiałem wynikającym z prowadzonych badań.
Prawo staje się tutaj materią sceniczną, a jednocześnie jednym z bohaterów przedstawienia: skomplikowanym systemem regulacji, norm, decyzji i interpretacji, które na papierze mają chronić człowieka, lecz w praktyce nie zawsze pozwalają zapobiec sytuacjom prowadzącym do konfliktów społecznych i pogorszenia warunków życia.
Szczególne miejsce w przedstawieniu zajmuje warstwa dźwiękowa. W spektaklu poświęconym hałasowi dźwięk nie może być jedynie ilustracją ani tłem dla działań aktorów. Staje się zasadniczą częścią dramaturgii i narzędziem budowania doświadczenia odbiorcy.
Widz ma więc nie tylko usłyszeć opowieść o konsekwencjach nadmiernego hałasu, ale również zostać skonfrontowany z dźwiękiem jako fizycznym doświadczeniem. Dzięki temu problem, który można łatwo sprowadzić do tabel pomiarowych, norm środowiskowych i paragrafów, zostaje przeniesiony w obszar bezpośredniego, cielesnego odbioru.
Efekty audiowizualne do spektaklu przygotowuje Michał Mitoraj.
Sam tytuł – „80 decybeli” – odsyła do granicy, przy której dźwięk przestaje być neutralną częścią miejskiego pejzażu i zaczyna domagać się pytania o swoje konsekwencje. Twórców interesuje przy tym nie tylko natężenie hałasu, lecz cały system, który decyduje o tym, gdzie mieszkamy, jak planowane są miasta i czy interes ekonomiczny inwestycji może pozostawać w konflikcie z prawem mieszkańców do bezpiecznych warunków życia.
Za scenariusz, badania i reżyserię odpowiada Instytut Prawa Performatywnego, który tworzą przy tym projekcie Maksymilian Nowak, Milena Kuchnia, Filip Płuciennik i Hanna Stacewicz.
Już sam sposób pracy nad przedstawieniem pokazuje, że „80 decybeli” wykracza poza klasyczny model produkcji teatralnej. Badanie konkretnej rzeczywistości prawnej i społecznej nie jest tu przygotowaniem do spektaklu, lecz jednym z jego fundamentów. Dokumentacja, regulacje prawne, doświadczenia ludzi i wiedza ekspercka zostają przetworzone na język sceny.
Wsparcia eksperckiego udzielił twórcom Michał Zadara. Przy realizacji współpracowano również z Instytutem Ekologii Akustycznej, Urszulą Kałłaur oraz Kancelarią Dubois i Wspólnicy.
W przedstawieniu występują Marta Malikowska, Mateusz Janicki, Karol Jankiewicz oraz Filip Lipiecki.
Za korektę i redakcję odpowiadają Anna Cybulska, Filip Płuciennik i Hanna Stacewicz, a produkcję prowadzą Milena Paszkowska, Filip Płuciennik i Hanna Stacewicz. Scrum Masterką projektu jest Milena Paszkowska, funkcję Product Ownera pełni Hanna Stacewicz, natomiast identyfikację graficzną przygotowała Renata Motyka.
Temat przedstawienia dotyka jednego z najbardziej powszechnych, a zarazem wciąż stosunkowo słabo obecnych w publicznej dyskusji problemów współczesnych miast. Hałas towarzyszy transportowi samochodowemu i lotniczemu, inwestycjom infrastrukturalnym, zabudowie mieszkaniowej, działalności usługowej i rozrywkowej. Przyzwyczajenie do jego obecności sprawia jednak, że bardzo łatwo traktować go jako nieuniknioną cenę życia w mieście.
„80 decybeli” próbuje zakwestionować właśnie tę oczywistość. Bo jeżeli długotrwała ekspozycja na nadmierny dźwięk wpływa na zdrowie człowieka, wówczas pytanie o ciszę przestaje dotyczyć komfortu. Staje się pytaniem o warunki życia, o bezpieczeństwo i o możliwość korzystania z własnego mieszkania bez permanentnego obciążenia środowiskowego.
Twórcy dotykają przy tym również jednej z najbardziej drażliwych kwestii związanych ze współczesnym rynkiem mieszkaniowym: nierówności pomiędzy stronami uczestniczącymi w procesie inwestycyjnym. Indywidualny mieszkaniec staje naprzeciw dewelopera, aparatu administracyjnego, systemu przepisów i procedur, których sam często nie jest w stanie skutecznie uruchomić.
Tym samym historia konkretnego osiedla staje się pretekstem do rozmowy o tym, kto właściwie ma prawo do miasta i kto ponosi odpowiedzialność za jego kształt.
Spektakl został zrealizowany w ramach programu Polskiej Sieci Sztuk Performatywnych, tworzonej przez Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku, Teatr Komuna Warszawa, Ośrodek Teatralny Kana w Szczecinie, Centrum Kultury w Lublinie oraz Centrum Kultury ZAMEK i Pawilon w Poznaniu.
Program pozwala na współpracę instytucji z różnych części kraju oraz prezentację przedsięwzięć artystycznych podejmujących aktualne tematy społeczne i wykorzystujących różne języki współczesnych sztuk performatywnych.
Przedstawienie „80 decybeli” otrzymało dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Obsada: Marta Malikowska, Mateusz Janicki, Karol Jankiewicz, Filip Lipiecki
Scenariusz, badania i reżyseria: Instytut Prawa Performatywnego – Maksymilian Nowak, Milena Kuchnia, Filip Płuciennik, Hanna Stacewicz
Korekta i redakcja: Anna Cybulska, Filip Płuciennik, Hanna Stacewicz
Wsparcie eksperckie: Michał Zadara
Scrum Master: Milena Paszkowska
Produkcja: Milena Paszkowska, Filip Płuciennik, Hanna Stacewicz
Efekty audiowizualne: Michał Mitoraj
Product Owner: Hanna Stacewicz
Identyfikacja graficzna: Renata Motyka
Podziękowania: Instytut Ekologii Akustycznej, Urszula Kałłaur, Kancelaria Dubois i Wspólnicy.
26 września 2026, godz. 19.00
Ośrodek Teatralny Kana
Bilety: 50 zł / 40 zł
