20 listopada 2026 roku Polska Opera Królewska zaprezentuje premierę „Powrotu Ulissesa do ojczyzny” („Il ritorno d’Ulisse in patria”) Claudia Monteverdiego.
infografika: Polska Opera Królewska
Jedno z najważniejszych dzieł w historii opery barokowej wyreżyseruje Robert Bondara, a kierownictwo muzyczne obejmie Krzysztof Garstka. Przedstawienie zostanie wystawione w Teatrze Królewskim w Starej Oranżerii w warszawskich Łazienkach Królewskich.
„Torna, deh torna Ulisse” („Wróć, ach, wróć Ulissesie”) – śpiewa Penelopa, od lat oczekująca powrotu męża z wojny trojańskiej. Jej tęsknocie towarzyszy coraz silniejsza presja zalotników, którzy chcą zająć miejsce nieobecnego władcy Itaki. Kiedy Ulisses wreszcie powraca, długo wyczekiwane spotkanie okazuje się trudniejsze, niż mogła przypuszczać. Penelopa nie potrafi rozpoznać w przybyszu człowieka, którego pamięta sprzed lat. Wojna, wieloletnia tułaczka i doświadczenia podróży zmieniły również samego bohatera.
Historia opowiedziana przez Homera w „Odysei” stała się podstawą jednego z ostatnich dzieł scenicznych Claudia Monteverdiego. Kompozytor, uznawany za jednego z twórców nowoczesnej opery, przedstawił losy Ulissesa i Penelopy jako opowieść o wierności, przemijaniu, rozłące i trudności ponownego odnalezienia bliskości.
„Il ritorno d’Ulisse in patria” miało premierę w Wenecji w 1640 roku. Libretto napisał Giacomo Badoaro, sięgając do końcowych ksiąg Homerowej „Odysei”, opisujących powrót Ulissesa na Itakę, rozprawę z zalotnikami Penelopy i odzyskanie miejsca w rodzinie oraz królestwie.
Opera powstała w okresie intensywnego rozwoju publicznych teatrów operowych w Wenecji. W przeciwieństwie do wcześniejszych przedstawień dworskich spektakle zaczęły być dostępne dla publiczności kupującej bilety. Zmieniały się również oczekiwania widzów, którzy poszukiwali widowisk łączących muzykę, dramat, efektowne dekoracje i rozbudowaną akcję sceniczną.
Monteverdi wykorzystał te możliwości, tworząc dzieło o niezwykle zróżnicowanej dramaturgii. Obok scen z udziałem bogów i postaci alegorycznych pojawiają się epizody komiczne, dramatyczne konfrontacje oraz intymne rozmowy bohaterów. Muzyka podąża za emocjami postaci, a sposób prowadzenia głosów pozwala wydobyć psychologiczne napięcia zawarte w tekście.
W operze występują zarówno bohaterowie znani z mitologii greckiej, jak i personifikacje ludzkiej słabości, czasu, fortuny oraz miłości. Ich obecność przypomina o niepewności ludzkiego losu i zależności człowieka od sił, nad którymi nie potrafi zapanować.
Nową inscenizację przygotowuje Robert Bondara, reżyser i choreograf, którego doświadczenie obejmuje zarówno teatr tańca, jak i realizacje operowe. W przedstawieniu Polskiej Opery Królewskiej istotnym elementem języka scenicznego będzie ruch, służący przedstawieniu relacji między światem ludzi a rzeczywistością mitologiczną.
Twórcy zamierzają przyjrzeć się przede wszystkim doświadczeniu powrotu po wieloletniej nieobecności. Ulisses, który przetrwał wojnę trojańską i niebezpieczeństwa morskiej podróży, musi ponownie odnaleźć się w roli męża, ojca i władcy. Jego powrót oznacza konieczność zmierzenia się z własną przeszłością oraz zmianami, jakie zaszły podczas jego nieobecności.
Równie istotna pozostaje perspektywa Penelopy. Wieloletnie oczekiwanie, samotność i nieustanna presja zalotników sprawiają, że spotkanie z mężem staje się dla niej próbą zaufania. Rozpoznanie Ulissesa wymaga przezwyciężenia wątpliwości, które pojawiają się nawet w chwili spełnienia największego pragnienia.
W świecie przedstawionym przez Monteverdiego ludzkim losom przyglądają się bogowie. Minerwa, opiekunka Ulissesa, pomaga bohaterowi odzyskać dawną pozycję i doprowadza historię do szczęśliwego zakończenia.
Za scenografię i kostiumy odpowiada Diana Marszałek, członkini Gildii Polskich Scenografów i Twórców Teatralnych. Reżyserię świateł przygotowuje Maciej Igielski, a projekcje Jagoda Chalcińska.
Kierownictwo muzyczne premiery powierzono Krzysztofowi Garstce, który poprowadzi Zespół Instrumentów Dawnych Polskiej Opery Królewskiej Capella Regia Polona.
Zespół specjalizuje się w wykonywaniu muzyki dawnych epok, wykorzystując instrumentarium historyczne i praktyki wykonawcze właściwe dla prezentowanego repertuaru. W przypadku opery Monteverdiego szczególną rolę odgrywa relacja między śpiewanym tekstem a towarzyszącą mu muzyką instrumentalną.
„Powrót Ulissesa do ojczyzny” należy do dzieł, w których kompozytor rozwijał możliwości muzycznego przedstawiania emocji i indywidualnych charakterów postaci. Zróżnicowanie partii wokalnych, recytatywów oraz fragmentów o bardziej melodyjnym charakterze pozwala budować dramaturgię bezpośrednio poprzez muzykę.
W tytułowej partii wystąpią wymiennie Karol Kozłowski i Aleksander Rewiński. Penelopę zaśpiewa Aneta Łukaszewicz, a w roli Telemacha, syna Ulissesa i Penelopy, wystąpi Kacper Szelążek.
W postać Minerwy wcieli się Marta Brzezińska-Szmaj. Jowisza zaśpiewa Sylwester Smulczyński, natomiast w partii Neptuna wystąpią wymiennie Michał Dembiński i Paweł Michalczuk.
Wśród wykonawców znaleźli się również Marta Boberska jako Fortuna, Małgorzata Trojanowska jako Amore i Melanto oraz Bartosz Gorzkowski w partii Eurimaca.
W role zalotników Penelopy wcielą się Ihor Tykhonov jako Antinoo, Krzysztof Staruch-Lorek jako Pisandro oraz Jan Machowski jako Anfinomo. Łukasz Kózka wystąpi w partii Eumetesa.
Obsada obejmuje również postaci alegoryczne. Kacper Szelążek wykona partię L’Humana Fragilità, czyli Ludzkiej Słabości, natomiast Michał Dembiński i Paweł Michalczuk wystąpią wymiennie jako Tempo, personifikacja Czasu.
W przedstawieniu pojawią się także postaci Ulisse II, którą wykona Karol Urbański, oraz Minerva II, w którą wcieli się Marta Żabka.
Obsada:
L’Humana Fragilità – Kacper Szelążek
Tempo – Michał Dembiński / Paweł Michalczuk
Fortuna – Marta Boberska
Amore – Małgorzata Trojanowska
Giove – Sylwester Smulczyński
Nettuno – Michał Dembiński / Paweł Michalczuk
Minerva – Marta Brzezińska-Szmaj
Ulisse – Karol Kozłowski / Aleksander Rewiński
Penelope – Aneta Łukaszewicz
Telemaco – Kacper Szelążek
Eurimaco – Bartosz Gorzkowski
Melanto – Małgorzata Trojanowska
Eumete – Łukasz Kózka
Antinoo – Ihor Tykhonov
Pisandro – Krzysztof Staruch-Lorek
Anfinomo – Jan Machowski
Ulisse II – Karol Urbański
Minerva II – Marta Żabka
Zespoły wokalne:
Coro di Feaci: Andrzej Klepacki, Dorota Lachowicz, Ihor Tykhonov.
Coro in Cielo: Dorota Lachowicz, Iwona Lubowicz, Julita Mirosławska, Sylwester Smulczyński.
Coro Maritimo: Joanna Klebba, Andrzej Klepacki, Jan Machowski, Ihor Tykhonov.
Realizatorzy:
Kierownictwo muzyczne i dyrygent – Krzysztof Garstka
Reżyseria – Robert Bondara
Scenografia i kostiumy – Diana Marszałek (Gildia PSiST)
Reżyseria świateł – Maciej Igielski
Projekcje – Jagoda Chalcińska
Asystenci reżysera – Sławomir Jurczak, Agnieszka Kozłowska
Inspicjentki – Agnieszka Orlikowska, Tatiana Hempel-Gierlach
Orkiestra: Zespół Instrumentów Dawnych Polskiej Opery Królewskiej Capella Regia Polona.
Premiera „Powrotu Ulissesa do ojczyzny” odbędzie się 20 listopada 2026 roku o godzinie 19.00 w Teatrze Królewskim w Starej Oranżerii na terenie Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie.
Drugie przedstawienie zaplanowano na 21 listopada 2026 roku. Spektakl powróci na afisz 23 i 24 stycznia 2027 roku. Wszystkie przedstawienia rozpoczną się o godzinie 19.00.
Szczegółowe informacje o premierze i repertuarze dostępne są na stronie Polskiej Opery Królewskiej. Bilety można kupić za pośrednictwem serwisu Biletomat.
