17 sierpnia 2026 roku zmarł Bruno Chojak – wieloletni pracownik Instytutu im. Jerzego Grotowskiego, archiwista, popularyzator twórczości Teatru Laboratorium i jeden z bezpośrednich świadków pracy Jerzego Grotowskiego.
fot. Maciej Zakrzewski
W latach 1970–1971 należał do grupy młodych ludzi współpracujących z twórcą Teatru Laboratorium, a od 1990 roku przez ponad trzy dekady współtworzył instytucję zajmującą się dokumentowaniem i badaniem jego dorobku.
O śmierci Brunona Chojaka poinformował Instytut im. Jerzego Grotowskiego. Pogrzeb odbędzie się w środę, 26 sierpnia 2026 roku, o godz. 12.40 na Cmentarzu Osobowickim. Ceremonia będzie miała charakter świecki, a kondukt wyruszy spod głównej bramy cmentarza.
Bruno Chojak urodził się w Świdnicy. Studiował polonistykę oraz konserwację zabytków architektury. Zawodowo związany był między innymi z wrocławską Pracownią Konserwacji Panoramy Racławickiej oraz Pracownią Kamienia i Detalu Architektonicznego.
Jego spotkanie z Teatrem Laboratorium przypadło na przełom lat 60. i 70. W opublikowanej w 2019 roku rozmowie z Kariną Janik wspominał, że o istnieniu Jerzego Grotowskiego i jego zespołu dowiedział się od przyjaciół. Jednym z pierwszych doświadczeń było dla niego „Apocalypsis cum figuris”. Niedługo później odpowiedział na ogłoszenie Grotowskiego skierowane do młodych ludzi zainteresowanych współpracą.
We wrześniu 1970 roku Grotowski opublikował „Propozycję współpracy”. Odpowiedziało na nią około 300 osób, z których 70 zaproszono na spotkanie we Wrocławiu. Ostatecznie wyłoniono dziewięcioosobową grupę. Wśród jej członków znalazł się Bruno Chojak. W latach 1970–1971 pracował jako współpracownik artystyczny Grotowskiego i należał do osób uczestniczących w procesie, z którego wyrastały późniejsze działania parateatralne Teatru Laboratorium.
W 1990 roku Bruno Chojak rozpoczął pracę jako archiwista w Ośrodku Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych, przekształconym później w Instytut im. Jerzego Grotowskiego. Pozostał związany z tą instytucją do 2021 roku, a w latach 1992–2008 kierował jej Archiwum.
Była to praca mająca fundamentalne znaczenie dla zachowania dokumentacji Teatru Laboratorium. Chojak porządkował i opracowywał materiały, ale był również jednym z tych pracowników Archiwum, którzy potrafili uzupełniać dokumenty własną pamięcią i doświadczeniem człowieka znającego Grotowskiego oraz część jego współpracowników osobiście.
Przygotował między innymi kalendaria życia i twórczości aktorów Teatru Laboratorium: Ryszarda Cieślaka, Reny Mireckiej, Andrzeja Bielskiego, Stanisława Scierskiego i Zbigniewa Cynkutisa. Tłumaczył z języka rosyjskiego i ukraińskiego teksty poświęcone teatrowi, w tym prace dotyczące Łesia Kurbasa – jednego z najważniejszych ukraińskich reformatorów teatru pierwszej połowy XX wieku.
Chojak przez wiele lat prowadził również Kino Teatralne. Pierwsze projekcje tego cyklu odbyły się w 1991 roku po przekształceniu dawnej sali wystawowej Ośrodka Dokumentacji Teatru Laboratorium w salę kinową. Do 2003 roku prowadził je właśnie Bruno Chojak, prezentując i komentując materiały dotyczące historii teatru i jego najważniejszych twórców.
Jego wiedza była wykorzystywana także podczas konferencji, wystaw, projekcji filmowych i spotkań poświęconych Grotowskiemu. W czasie obchodów Roku Grotowskiego w Berlinie w 2009 roku wprowadzał publiczność między innymi do dokumentacji „Księcia Niezłomnego”.
Ważnym obszarem zainteresowań Brunona Chojaka pozostawały również związki Jerzego Grotowskiego z Haiti i kulturą vodou. Nie była to dla niego wyłącznie wiedza czerpana z dokumentów. Chojak znał osoby uczestniczące w międzynarodowych działaniach Teatru Źródeł i pozostawił świadectwa dotyczące haitańskich współpracowników Grotowskiego.
Haiti zajmuje szczególne miejsce w historii poszukiwań twórcy Teatru Laboratorium. Grotowski rozpoczął swoje podróże na wyspę w drugiej połowie lat 70., a jednym z najważniejszych punktów odniesienia stała się dla niego kultura vodou i wspólnota Saint-Soleil. Związki te znalazły później bardzo konkretny ślad we Wrocławiu. W czerwcu 2009 roku, podczas Roku Grotowskiego, w Przejściu Żelaźniczym otwarto mural „Poto mitan. Hommage à Jerzy Grotowski”.
Mural wykonali artyści z Haiti: Pierre Sylvain Augustin „Payas”, Lionel Paul „Onel”, Denis Smith, St-Jean St-Juste i Pelaze Jeannot. Powstał więc rzeczywiście rękami Haitańczyków, związanych z kulturą, do której Grotowski powracał w swoich poszukiwaniach. Dziś znajduje się tuż przy historycznej siedzibie Instytutu, w miejscu, w którym przez wiele lat pracował także Bruno Chojak.
Warto przy tej okazji wrócić do opowieści samego Brunona Chojaka o Grotowskim, Haiti i vodou – nagranej właśnie pod haitańskim muralem w Przejściu Żelaźniczym. [ LINK DO NAGRANIA – PONIŻEJ]
Bruno Chojak nie ograniczał swojej działalności do pracy archiwalnej. Angażował się także społecznie w życie kulturalne Wrocławia, między innymi w ramach Obywatelskiej Rady Kultury. Za wieloletnią działalność edukacyjną został wyróżniony wpisem do Wrocławskiej Księgi Pamięci.
Pozostaje po nim również ogromna liczba opracowanych dokumentów, kalendariów, tłumaczeń, fotografii i świadectw. W zasobach Instytutu znajdują się wykonane przez niego zdjęcia dokumentujące życie środowiska skupionego wokół Grotowskiego, a badacze i twórcy wielokrotnie wspominali jego pomoc w docieraniu do materiałów archiwalnych.
Bruno Chojak zmarł 17 sierpnia 2026 roku. Pogrzeb odbędzie się 26 sierpnia o godz. 12.40 na Cmentarzu Osobowickim.
