O „Być jak Barbra S.” w reż. Mariusza Babickiego z TM w Toruniu na Festiwalu OFF-Północna w Łodzi pisze Wiesław Kowalski.
fot. Michał Matuszak
„Być jak Barbra S.”, przygotowane przez Teatr Muzyczny w Toruniu i pokazane w kameralnej przestrzeni TM w Łodzi, wymyka się prostemu opisowi jako historia o marzeniach. Znacznie bliżej mu do doświadczenia słuchania – nie tyle opowieści, ile samego procesu wydobywania głosu. I to właśnie głos, a nie fabuła, organizuje tutaj całość.
W centrum pozostaje Karolina Arczewska. Można powiedzieć, że snuje narrację, ale nie rozwija jej w sposób linearny. Kolejne sceny układają się raczej według napięć i rozluźnień w brzmieniu, według sposobu prowadzenia frazy, według tego, jak głos przechodzi z jednego rejestru w drugi. W pewnym momencie przestajemy śledzić historię – zaczynamy słuchać konstrukcji, która istnieje tylko w czasie trwania dźwięku, wymykając się jednoznacznemu znaczeniu i pozostając bardziej doświadczeniem niż komunikatem.
To przesunięcie akcentów okazuje się kluczowe. Spektakl nie funkcjonuje jako ciąg piosenek „ilustrujących” tekst, lecz jako rodzaj partytury, w której ciało wykonawczyni staje się głównym nośnikiem znaczeń. Nie chodzi tu o efektowność, ale o precyzję – o to, jak dźwięk powstaje i jak jest prowadzony.
Najciekawsze pozostaje jednak to, że Arczewska nie próbuje wcielać się w Streisand. Barbra Streisand funkcjonuje raczej jako punkt odniesienia – coś w rodzaju akustycznego horyzontu. Jej obecność ujawnia się w elegancji frazy, w pracy nad tekstem wpisanym w muzykę, w pewnej dyscyplinie emisji. Nie ma tu jednak imitacji. Dzięki temu spektakl nie zamienia się w pokaz stylizacji, lecz w uważne badanie interpretacji.
Najwięcej dzieje się na poziomie czysto wokalnym. Głos Arczewskiej pozostaje wyrównany w całej skali: średnica jest stabilna i nośna, góra otwiera się bez słyszalnego napięcia. Szczególne wrażenie robi sposób łączenia rejestrów – przejścia są niemal niewidoczne, jakby linia melodyczna nie podlegała technicznym podziałom. W bardziej lirycznych momentach to właśnie barwa, a nie gest czy tekst, buduje emocjonalny ciężar.
Ta precyzja nie znika w tle – przeciwnie, zaczyna działać jak temat sam w sobie. Widz nie tylko odbiera efekt, ale śledzi mechanizm: słyszy moment formowania dźwięku, jego osadzanie, jego przepływ. Iluzja sceniczna nie zostaje tu wzmocniona, lecz częściowo ujawniona – napięcie rodzi się właśnie z tego odsłonięcia.
Towarzyszący aktorce muzycy – Ignacy Wiśniewski, Adam Żuchowski i Kacper Skolik – nie ograniczają się do funkcji tła. Ich obecność buduje przestrzeń, w której głos może się odbijać, zagęszczać albo rozpraszać. Szczególnie fortepian Wiśniewskiego tworzy coś w rodzaju strefy zawieszenia – nie prowadzi narracji, ale utrzymuje ją w ruchu.
Podobnie działa scenografia Moniki Szumińskiej. Zamiast rekonstruować dzieciństwo, przywołuje raczej jego zapis – lekko zdeformowany, przefiltrowany, jak dźwięk odtwarzany z magnetofonowej taśmy. To nie obraz przeszłości, lecz jej echo.
Dlatego najciekawsze pytanie, jakie stawia spektakl, nie dotyczy spełniania marzeń. Istotniejsze okazuje się to, jak brzmi proces dochodzenia do własnego głosu. Arczewska nie „rozwiązuje” swojej historii poprzez fabułę – raczej stopniowo stabilizuje brzmienie, które zaczyna ją definiować.
W rezultacie powstaje przedstawienie, które można czytać jako namysł nad samą emisją – nad głosem jako sposobem istnienia na scenie. Forma pozostaje oszczędna, środki ograniczone, ale właśnie dzięki temu wyraźniej słychać moment, w którym technika przestaje być jedynie narzędziem, a zaczyna współtworzyć sens.
