Od 9 do 17 października Warszawa stanie się miejscem spotkania artystów z Polski, Hiszpanii, Chile, Włoch, Rumunii, Słowacji, Danii, Niemiec i Czech.
plakat: Unia Teatr Niemożliwy
Przez dwadzieścia lat zmieniło się prawie wszystko. Internet nosimy w kieszeni, algorytmy walczą o naszą uwagę, sztuczna inteligencja zaczyna uczestniczyć w codziennym życiu, a tempo przemian technologicznych i społecznych sprawia, że coraz częściej nie tyle próbujemy zrozumieć świat, ile po prostu za nim nadążyć. Zmieniła się również sama lalka. Może być tradycyjna, mechaniczna, cyfrowa, wirtualna, sterowana zdalnie albo powstawać na oczach widzów z błota. Człowiek nadal jednak mierzy się z bardzo podobnymi pytaniami: chce być kochany, boi się samotności i starości, szuka sensu, próbuje zapanować nad rzeczywistością i znaleźć własne miejsce w świecie, który nieustannie się przeobraża.
Właśnie o tym opowiada jubileuszowa XX edycja Międzynarodowego Festiwalu Teatru Lalek i Animacji Filmowych dla Dorosłych „Lalka też Człowiek”. Od 9 do 17 października Warszawa stanie się miejscem spotkania artystów z Polski, Hiszpanii, Chile, Włoch, Rumunii, Słowacji, Danii, Niemiec i Czech. Po zakończeniu części teatralnej festiwal będzie miał jeszcze filmowy epilog: 20 i 21 października w Kinie Kultura zaplanowano pokazy animacji studentów Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych oraz filmów nagrodzonych podczas festiwalu Animator 2026.
Dwadzieścia lat temu sama nazwa wydarzenia miała charakter deklaracji: lalka także może być pełnoprawnym narzędziem teatru adresowanego do dorosłych. Dziś organizatorzy nie muszą już przede wszystkim przekonywać, że teatr animacji nie jest jedynie „teatrem dla dzieci”. Znacznie ciekawsze staje się pytanie, co za pomocą lalki, przedmiotu, cienia, materii i animowanego obrazu można powiedzieć o współczesnym człowieku.
Od początku za festiwalem stoi Marek B. Chodaczyński – reżyser teatru lalek, założyciel i prezes Unii Teatr Niemożliwy, pomysłodawca i dyrektor generalny wydarzenia. Dyrektorem organizacyjnym jest Marek Żurawski. „Lalka też Człowiek” jest festiwalem konkursowym: międzynarodowe jury przyznaje nagrody m.in. za najlepszy spektakl, kreację aktorską i kreatywność, własnego laureata wybiera również publiczność. Festiwal otrzymał ponadto europejskie wyróżnienie EFFE – Remarkable Arts Label.
Jednym z najbardziej współczesnych tematów jubileuszowej edycji jest przeciążenie. W „Hałasie” Agaty Kucińskiej, inspirowanym tekstem Małgorzaty Halber, najważniejszym przeciwnikiem człowieka staje się jego własna głowa funkcjonująca w rzeczywistości nieustannych informacji, powiadomień i bodźców.
„Czym jest dziś spokój? Czy da się go mieć, zachować, obronić?” – pytają twórcy spektaklu, zastanawiając się jednocześnie, czy człowiek jest jeszcze w stanie przystosować się do rzeczywistości, która zmienia się szybciej, niż potrafimy ją oswoić. Instytut Teatralny zapowiada przedstawienie jako połączenie teatru formy, animacji, słowa, obrazu i muzyki na żywo. Pokaz odbędzie się 13 października o godz. 20.00.
„Hałas” trafia w jeden z zasadniczych tematów tegorocznego programu: pytanie o granice ludzkiej zdolności przystosowania. Umiejętność ochrony własnej uwagi, jeszcze niedawno traktowana jako kwestia komfortu, staje się tu warunkiem zachowania równowagi.
Bohater „Mayday” ma problem odwrotny: świat zmienił się bez niego. W 1976 roku wchodzi do biura i pozostaje w nim przez następne pół wieku. Kiedy w 2026 roku zostaje zwolniony, musi wyjść do rzeczywistości, której technologii, języka, wartości i reguł społecznych nie rozumie.
Historia człowieka zmuszonego pod koniec życia do nauczenia się świata od początku staje się opowieścią o starzeniu się, samotności, wykluczeniu i cenie, jaką społeczeństwa płacą za szybkość przemian.
Spektakl jest polsko-chilijską koprodukcją Unii Teatr Niemożliwy i Davida Zuazoli. Jego premiera odbędzie się 10 października w Domu Kultury KADR, a dzień później przedstawienie zostanie pokazane ponownie. Jubileusz festiwalu nie jest więc wyłącznie retrospekcją. Organizatorzy wykorzystują dwudziestolecie również jako okazję do wprowadzenia do obiegu zupełnie nowej pracy.
Jeszcze inny rodzaj utraty kontroli pojawia się w „Golemie” włoskiego Teatro del Drago.
Mariasole Brusa sięga do jednej z najbardziej rozpoznawalnych europejskich legend o sztucznie stworzonym istnieniu, ale zestawia ją z doświadczeniem bardzo współczesnym: katastrofalną powodzią, która w 2023 roku dotknęła włoską Romanię.
Błoto ma więc w spektaklu podwójne znaczenie. Jest materią tworzenia – można z niego ulepić Golema – ale również żywiołem, który w jednej chwili może odebrać człowiekowi poczucie bezpieczeństwa. Spektakl prowadzi w stronę pytania o relację człowieka z naturą i o złudzenie, że możemy całkowicie kontrolować środowisko, technologię oraz skutki własnych działań.
„Golem” korzysta z różnych środków: teatru lalek, filmu, animacji i obrazu cyfrowego. Projekt został wyróżniony w ramach Biennale College Teatro, a przedstawienie miało premierę podczas Biennale Teatro 2025 w Wenecji. Warszawski pokaz odbędzie się 16 października w Służewskim Domu Kultury.
Rumuńskie „Okno” Theatre Merlin wychodzi od sytuacji niezwykle prostej. Dwóch pacjentów dzieli szpitalną salę. Tylko jeden z nich leży przy oknie i każdego dnia opowiada drugiemu o tym, co widzi na zewnątrz: parku, dzieciach, przechodniach, kolorach i codziennym życiu.
Dla człowieka pozbawionego możliwości spojrzenia na świat bezpośrednio opowieści współlokatora stają się właściwie samym światem.
Kiedy jednak wreszcie sam zajmuje miejsce przy oknie, odkrywa coś, co każe podważyć wszystko, co wcześniej przyjmował za prawdę.
„Okno” można czytać jako opowieść o samotności, wyobraźni i potrzebie nadziei, ale także o kruchości naszej percepcji. To, co uznajemy za rzeczywistość, często zależy przecież od pośredników: ludzi, obrazów, ekranów, opowieści i informacji.
Theatre Merlin pokaże spektakl dwukrotnie – 13 października o godz. 16.00 i 18.00 w Teatrze Ochoty.
Granica oddzielająca człowieka od tego, co nie-ludzkie, zostanie podczas tegorocznego festiwalu przekroczona niemal dosłownie.
W słowackim „Light Eater” Odivo Theatre obok żywego performera pojawiają się manekin, animatronik i wirtualna lalka sterowana zdalnie. Poszukiwanie światła prowadzi twórców do pytań o strach, nadzieję i relację człowieka z tworzonym przez niego sztucznym światem.
Spektakl zostanie pokazany 15 października w Służewskim Domu Kultury.
Do istoty relacji animatora i animowanego przedmiotu wraca z kolei Toni Rumbau. Hiszpański artysta w „The Puppeteer, the Double, and the Shadow” korzysta z ponad 45 lat własnego doświadczenia scenicznego i traktuje lalkę jako szczególny rodzaj sobowtóra.
Lalka istnieje dlatego, że człowiek wprawia ją w ruch, lecz w teatrze może jednocześnie sprawiać wrażenie osobnego bytu, który zaczyna narzucać animatorowi własne prawa. To jeden z najbardziej podstawowych paradoksów lalkarstwa: aktor kontroluje przedmiot, ale dobrze animowany przedmiot potrafi na chwilę sprawić, że widz zapomina o aktorze.
Właśnie przedstawieniem Rumbau 9 października w Domu Kultury KADR rozpocznie się konkursowa część jubileuszowego festiwalu.
Nie wszystkie problemy człowieka XXI wieku wynikają jednak z technologii, cyfryzacji albo katastrof klimatycznych. Niektóre pozostają zadziwiająco niezmienne. Jednym z nich jest miłość.
„Eurydike” niemieckiego duetu Lehmann und Wenzel zaczyna się właściwie tam, gdzie klasyczna opowieść romantyczna powinna się kończyć. Orfeusz i Eurydyka są już małżeństwem. On coraz chętniej interesuje się nimfami, ona również znajduje sobie kogoś innego, a mit o uczuciu zdolnym pokonać śmierć zostaje sprowadzony na ziemię i skonfrontowany z codziennością związku, który przestał działać.
Twórcy korzystają z „Orfeusza w podziemiach” Jacques’a Offenbacha, jednego z najsłynniejszych muzycznych przetworzeń mitu. Zamiast pomnika wielkiej miłości dostajemy jednak opowieść o pożądaniu, wolności, znudzeniu i próbie wydostania się z relacji, która dawno utraciła dawny blask.
„Eurydike” zostanie pokazana 17 października w Służewskim Domu Kultury, w ostatnim dniu konkursowej części festiwalu.
Równie stara jak problemy z miłością jest potrzeba znalezienia produktu, idei albo recepty, które wreszcie człowieka naprawią.
Duński „Quacksalver” Sofie Krog opowiada o panu Q., który ma gotowe rozwiązanie: Wonder Tonic. Trzy krople dziennie mają wystarczyć, aby stać się człowiekiem niemal idealnym.
Zmieniły się epoki, opakowania, sposoby reklamy i kanały sprzedaży, ale mechanizm pozostał zaskakująco trwały. Człowiek nadal chętnie wierzy w cudowne preparaty obiecujące zdrowie, młodość, sukces albo szczęście. Problem w tym, że sam sprzedawca cudownego specyfiku zdążył się od niego uzależnić.
„Quacksalver” będzie można zobaczyć 16 października dwukrotnie – o godz. 15.00 i 17.00 w Instytucie Teatralnym.
Jubileuszowy program pokazuje również ogromną różnorodność współczesnego teatru animacji.
Włoskie „Antipodi” Compagnia Dromosofista łączy teatr cieni, animację przedmiotu, teatr fizyczny oraz muzykę wykonywaną na żywo. Twórcy zabierają widza w surrealistyczną podróż na drugi koniec świata, budowaną bardziej za pomocą obrazu, ruchu i materii niż tradycyjnej narracji.
Spektakl zostanie pokazany publiczności festiwalowej dwukrotnie 11 października w Ośrodku Kultury Ochoty. Dwa kolejne przedstawienia 12 października przeznaczone są dla wskazanych grup odbiorców – jeden pokaz dla mieszkańców DPS, drugi zarezerwowany dla OKO.
Z kolei „Nie ma Filozofii…” Teatru Scena 96 konfrontuje teksty Leszka Kołakowskiego z rzeźbą, przedmiotem i scenicznym obrazem. Przedstawienie będzie można zobaczyć 14 października w Pałacu Szustra.
W programie znalazła się również praca młodego pokolenia lalkarzy – „To mały krok dla człowieka, ale dla lalki…” Liliany Kłos z Akademii Teatralnej w Białymstoku. Akcja prowadzi na dwór Filipa IV, gdzie problemy państwa przegrywają z kompleksami władcy dotyczącymi jego wyglądu. Spektakl zostanie pokazany 10 października w Domu Kultury KADR.
Program nie ogranicza się do pełnowymiarowych przedstawień.
11 października w Domu Kultury KADR odbędzie się pokaz dokumentu „Pustynna Karawana” Jorge Priora oraz spotkanie z Katarzyną Sęk. Film, trwający 84 minuty, opowiada historię Kasi i Jaimego. Ona przyjechała do Meksyku z Polski, on z Hiszpanii. Zamieszkali na pustyni i ze swoją sztuką docierają do miejsc położonych daleko od tradycyjnych centrów kultury.
Podczas festiwalu pojawi się również niezwykle kameralna forma teatru animacji. Na godzinę przed niemal każdym wieczornym przedstawieniem teatr Katanari z Czech będzie prezentował „The Journey” zrealizowane w technice Lambe Lambe.
Lambe Lambe to teatr przeznaczony dla jednego lub zaledwie kilku widzów, którzy oglądają przedstawienie przez niewielki otwór w specjalnie skonstruowanej skrzynce. W kilkuminutowej miniaturze powstaje pełny teatralny świat – tyle że dostępny jednorazowo bardzo niewielkiej publiczności.
Ważną częścią festiwalu będą także warsztaty „Poruszane: ciało, obiekt, lalka” prowadzone przez Kingę Senczyk.
Rozpoczną się 13 października w Pałacu Szustra i potrwają kilka dni. Ich finałem będzie pokaz powarsztatowy 17 października o godz. 12.00.
To dopełnienie idei całego festiwalu. Relacji aktora z przedmiotem nie trzeba jedynie obserwować z fotela. Można samemu sprawdzić, co dzieje się z ciałem człowieka, kiedy zaczyna przekazywać ruch przedmiotowi, jak niewielki gest może zmienić nieruchomą materię w sceniczną postać i w którym momencie widz zaczyna przypisywać przedmiotowi intencje, emocje czy charakter.
Konkursowa część XX festiwalu zakończy się 17 października. Po „Eurydike” Lehmann und Wenzel o godz. 19.00 zostanie ogłoszony werdykt międzynarodowego jury.
Nie będzie to jednak całkowite zamknięcie jubileuszowej edycji.
20 i 21 października festiwal przeniesie się do Kina Kultura. W sali Rejs prezentowane będą filmy studentek i studentów Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych, a także produkcje nagrodzone podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmów Animowanych Animator 2026. PJATK potwierdza, że prace jej studentów znajdą się w programie obu dni.
W ten sposób jubileusz zatoczy koło: od tradycyjnej lalki i przedmiotu, przez teatr cieni, materię, animatronikę i wirtualnego bohatera aż do filmu animowanego.
Dom Kultury KADR, Sala Broadway
18.45 – uroczyste otwarcie XX Międzynarodowego Festiwalu Teatru Lalek i Animacji Filmowych dla Dorosłych „Lalka też Człowiek”
Jubileuszowa edycja rozpocznie się oficjalnym otwarciem w Domu Kultury KADR.
19.00 – „The Puppeteer, the Double, and the Shadow” – Toni Rumbau, Hiszpania
Na początek spotkanie z artystą, który ma za sobą ponad 45 lat doświadczenia w lalkarstwie. Toni Rumbau przygląda się figurze lalkarza, jego sobowtórowi i cieniowi, badając szczególną zależność pomiędzy animatorem a ożywianą przez niego materią.
Dom Kultury KADR
17.00 – „To mały krok dla człowieka, ale dla lalki…” – Liliana Kłos, Akademia Teatralna w Białymstoku
Sala Broadway
Młode polskie lalkarstwo i historyczna groteska. Spektakl zabiera widzów na dwór Filipa IV, gdzie sprawy królestwa muszą ustąpić prywatnym kompleksom monarchy.
18.00 – PREMIERA „Mayday” – Unia Teatr Niemożliwy / David Zuazola, Polska–Chile
Sala Marzyciel
Człowiek zamknięty od 1976 roku w biurze zostaje zwolniony dokładnie pół wieku później i musi skonfrontować się z rokiem 2026. Spektakl o starzeniu, samotności, technologicznej rewolucji i świecie, który zdążył kompletnie się zmienić.
14.00 – „Pustynna Karawana” – film dokumentalny Jorge Priora oraz spotkanie z Katarzyną Sęk
Dom Kultury KADR, Sala Broadway
84-minutowy dokument o Kasi i Jaimem oraz ich życiu i działalności artystycznej w Meksyku. Po filmie zaplanowano spotkanie z jego bohaterką Katarzyną Sęk.
18.00 – „Mayday” – Unia Teatr Niemożliwy / David Zuazola, Polska–Chile
Dom Kultury KADR, Sala Marzyciel
Drugi pokaz premierowego przedstawienia jubileuszowej edycji.
18.00 i 20.00 – „Antipodi” – Compagnia Dromosofista, Włochy
Ośrodek Kultury Ochoty
Dwa pokazy włoskiego spektaklu łączącego teatr cieni, animację przedmiotu, ruch i muzykę na żywo.
Ośrodek Kultury Ochoty
Tego dnia zaplanowano dwa pokazy „Antipodi” skierowane do zamkniętych grup.
11.00 – „Antipodi” – Compagnia Dromosofista, Włochy
Pokaz wyłącznie dla mieszkańców DPS.
19.00 – „Antipodi” – Compagnia Dromosofista, Włochy
Pokaz zarezerwowany dla Ośrodka Kultury Ochoty.
To jeden z najbardziej intensywnych dni festiwalu.
16.00 i 18.00 – „Okno / The Window” – Theatre Merlin, Rumunia
Teatr Ochoty
Dwa przedstawienia rumuńskiego teatru. Historia pacjentów szpitalnej sali staje się opowieścią o percepcji, nadziei, samotności i potrzebie widzenia świata nawet wtedy, gdy dostęp do niego wydaje się zamknięty.
17.00 – rozpoczęcie warsztatów „Poruszane: ciało, obiekt, lalka” – prowadzenie Kinga Senczyk
Pałac Szustra
Początek kilkudniowego cyklu warsztatowego poświęconego relacji ciała, przedmiotu i animowanej formy.
20.00 – „Hałas” – Agata Kucińska, Polska
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego
Spektakl inspirowany tekstem Małgorzaty Halber, podejmujący temat przeciążenia bodźcami, walki o uwagę i poszukiwania spokoju w rzeczywistości nieustannego informacyjnego szumu. Na pokaz obowiązują bezpłatne wejściówki.
19.00 – „Nie ma Filozofii…” – Teatr Scena 96, Polska
Pałac Szustra
Spotkanie filozoficznego tekstu Leszka Kołakowskiego z językiem teatru formy, rzeźby i obrazu scenicznego.
19.00 – „Light Eater” – Odivo Theatre, Słowacja
Służewski Dom Kultury
W jednej przestrzeni spotykają się człowiek, manekin, wirtualna lalka sterowana na odległość i animatronik. Spektakl wykorzystuje różne sposoby powoływania do życia nie-ludzkich bohaterów, aby mówić o strachu, nadziei i poszukiwaniu światła.
15.00 i 17.00 – „Quacksalver” – Sofie Krog, Dania
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego
Dwa pokazy historii pana Q. i jego cudownego Wonder Tonic. Satyryczna opowieść o naszej niegasnącej wierze w produkty i recepty obiecujące doskonalszą wersję człowieka.
20.00 – „Golem” – Teatro del Drago, Włochy
Służewski Dom Kultury
Jedno z najbardziej interesujących technologicznie i plastycznie przedstawień programu. Pradawny mit Golema spotyka się z pamięcią powodzi z 2023 roku w Romanii. Błoto jest jednocześnie budulcem i niszczycielskim żywiołem, a tradycyjna legenda zostaje połączona z filmem, animacją i cyfrowymi obrazami.
FINAŁ CZĘŚCI TEATRALNEJ
12.00 – pokaz powarsztatowy „Poruszane: ciało, obiekt, lalka”
Pałac Szustra
Finał kilkudniowej pracy uczestników warsztatów prowadzonych przez Kingę Senczyk.
17.00 – „Eurydike” – Lehmann und Wenzel, Niemcy
Służewski Dom Kultury
Orfeusz i Eurydyka po ślubie. Mit wielkiej miłości zostaje skonfrontowany z prozą związku, niewiernością, potrzebą wolności i uczuciowym wypaleniem. Punktem odniesienia jest „Orfeusz w podziemiach” Jacques’a Offenbacha.
19.00 – ogłoszenie werdyktu jury i oficjalne zakończenie części konkursowej festiwalu
Poznamy laureatów jubileuszowej XX edycji.
Teatr Katanari, Czechy
Na godzinę przed niemal każdym wieczornym przedstawieniem festiwalowym prezentowany będzie „The Journey” czeskiego teatru Katanari.
Spektakl powstał w technice Lambe Lambe – jednej z najbardziej kameralnych odmian teatru animacji, w której miniaturowe przedstawienie ogląda jednorazowo jeden widz albo bardzo niewielka grupa.
Kino Kultura, Sala Rejs
Pokazy filmów animowanych studentek i studentów Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych oraz prezentacje związane z filmową częścią jubileuszowej edycji.
Kino Kultura, Sala Rejs
Drugi dzień pokazów filmowych. W programie znajdą się również filmy nagrodzone podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmów Animowanych Animator 2026.
Część teatralna i konkursowa: 9–17 października 2026
Pokazy filmowe: 20–21 października 2026
Warszawa
Dom Kultury KADR
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego
Służewski Dom Kultury
Ośrodek Kultury Ochoty
Teatr Ochoty
Pałac Szustra
Kino Kultura
Organizator: Unia Teatr Niemożliwy
Dyrektor generalny: Marek B. Chodaczyński
Dyrektor organizacyjny: Marek Żurawski
Partner: Stowarzyszenie Filmowców Polskich
Patroni: POLUNIMA, Warszawska Rada Seniorów
Wstęp na wydarzenia jest wolny, obowiązują jednak zapisy lub bezpłatne wejściówki.
Festiwal został dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego – w wysokości 150 tys. zł oraz przez m.st. Warszawę.
Po dwudziestu latach „Lalka też Człowiek” nie musi już udowadniać, że lalka może być partnerem dorosłego widza. Jubileuszowy program pokazuje coś znacznie ciekawszego: jak bardzo poszerzyło się samo pojęcie animacji. Na scenie obok człowieka pojawiają się glina, cień, przedmiot, manekin, mechanizm, animatronik i wirtualny bohater. Zmieniają się materiały i technologie, lecz pytanie pozostaje właściwie niezmienne: ile człowieka można zobaczyć w rzeczy, którą człowiek sam wprawił w ruch?
Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym festiwalu.
