Adam i Ewa w metrze, czyli jak się robi słuchowisko radiowe

Sztuka, która kilkanaście lat temu trafiła do finału Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej, a swoją prapremierę miała w toruńskim Teatrze im. Horzycy, nawiązuje do biblijnej opowieści o Adamie i Ewie, pierwszych ludziach i rodzicach całej ludzkości. Antoni Ferency przenosi ich raj w czasy nam współczesne — do warszawskiego metra. Pracuje w nim jako konserwator Człowiek (Mateusz Damięcki), którego nadzoruje Zwierzchnik (Sławomir Orzechowski). Ponieważ mężczyzna nie radzi sobie najlepiej, otrzymuje do pomocy Kobietę (Karolina Gruszka), której zadaniem jest czyszczenie i konserwacja pomieszczeń oraz urządzeń metra. Skutek tego zabiegu okazuje się odwrotny od pożądanego. On zaczyna popełniać jeszcze więcej błędów. Między parą dochodzi do wielu nieporozumień i konfliktów interesów. Nade wszystko jednak między tym dwojgiem zawiązuje się – jak to się obecnie mówi – relacja romantyczna, a nawet swego rodzaju bunt i spisek przeciwko Zwierzchnikowi. Przed tym ostatnim staje więc problem: czy starać się ludzi dopasować do założonego przez Stwórcę (w domyśle siebie?) idealnego świata, czy też ograniczyć wymagania wobec nich i pozwolić im funkcjonować według własnych możliwości i zasad.

Dramat Ferencego zdaje się stawiać pytania o kondycję człowieka w obliczu widzenia jego egzystencji w pierwotnym zamiarze Boga i pobudza do refleksji, czy to „dzieło” Zwierzchnika, jakim jest człowiek, spełnia jego oczekiwania. W lżejszym spojrzeniu na tę opowieść jest to także pytanie o wpływ kobiety na mężczyznę — bardziej zniewalający czy wyzwalający („Dlaczego wszystko musi być po twojemu?” — pyta desperacko mężczyzna). A może to właśnie kobiecie mężczyzna bardziej chce się podporządkować niż Bogu?

Aktorzy znakomicie odnajdują się w przewrotnej, groteskowej konwencji zaproponowanej przez autora tekstu. Bezbłędnie wydobywają wszelkie humorystyczne smaczki zawarte w dialogach pisanych potocznym, ale niewulgarnym językiem. Czwartym równorzędnym bohaterem słuchowiska (czy może bardziej audycji) jest reżyser Tadeusz Kabicz. To on prowadzi analityczne rozmowy z aktorami dotyczące nie tylko tej konkretnej sztuki, ale także ich sposobów wejścia w daną rolę. Proponuje aktorom różne wersje zagrania konkretnej sceny, na przykład przy użyciu samego głosu, a potem z dodatkiem efektów dźwiękowych (Filip Wolski) i muzyki (Renata Baszun). Zabiegi te pokazują, jak różny wydźwięk można nadać jednej scenie, zmieniając brzmienie jej interpretacji głosowej i emocjonalnej przez aktorów. Nie brakuje też anegdot z planów innych produkcji, opowiadanych podczas krótkich przerw w nagraniu. Wbrew pozorom mają one również walor poznawczy, odsłaniając kulisy pracy nad słuchowiskiem radiowym.

Umożliwienie obejrzenia tego „na żywo” było doskonałym pomysłem decydentów Teatru Polskiego Radia, bo czyż nie jest tak, że najbardziej interesuje nas to, do czego na co dzień nie mamy wglądu? A jeśli przy okazji można oglądać przy pracy znakomitych aktorów i jednego z ciekawszych reżyserów młodego pokolenia (dość przypomnieć jego „Pełną powagę” i „Tartuffe’a” zrealizowane dla Teatru Telewizji), to czegóż chcieć więcej? Kto nie mógł uczestniczyć w tym ekstraordynaryjnym wydarzeniu, może zobaczyć jego przebieg na kanale YouTube Programu Pierwszego Polskiego Radia.

Teatr Polskiego Radia