O książce „Camus. Biografia” Virgila Tănasego wydanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy pisze Wiesław Kowalski.
Biografia Alberta Camusa autorstwa Virgila Tănasego to nie tylko skrupulatne odtworzenie faktów z życia wybitnego pisarza i filozofa, ale przede wszystkim dogłębna analiza jego moralnej postawy oraz dramatycznych napięć, które towarzyszyły mu przez całe życie. Dla czytelnika przyzwyczajonego do obserwowania postaci w akcie działania, w kontekście konfliktu, wobec wyboru – „Camus” staje się nie tyle książką, co misternie zbudowanym dramatem egzystencjalnym. W centrum tej opowieści znajduje się nie heros, lecz człowiek – rozdarty, lojalny wobec własnych zasad, żyjący w nieustannym napięciu pomiędzy koniecznością a wolnością.
Tănase z niezwykłą empatią i literacką precyzją buduje portret Camusa jako artysty totalnego – człowieka sceny i słowa, którego pisarstwo, działalność publicystyczna oraz teatr są różnymi odcieniami jednej pasji: walki o prawdę i godność ludzkiego istnienia. Autor pokazuje Camusa jako jednostkę świadomie wykluczoną z paryskiego establishmentu intelektualnego, który płaci wysoką cenę za to, że nie chce przystać do ideologicznego chóru. Jego spór z Sartre’em, oddany przez Tănasego w sposób wyważony i szczegółowy, przypomina klasyczny konflikt tragiczny – zderzenie dwóch etyk, dwóch sposobów myślenia o wolności i odpowiedzialności. To teatr idei, ale i teatr człowieka: niepozbawionego błędów, wątpliwości, czasem uwikłanego w sprzeczności, a jednak wiernego sobie.
Z perspektywy teatru Camus jawi się w tej książce nie tylko jako dramatopisarz – autor tak ważnych tekstów scenicznych jak „Kaligula” czy „Sprawiedliwi” – ale także jako reżyser własnego życia, w którym każde posunięcie zdaje się mieć moralne znaczenie. Tănase, sam związany z teatrem, wrażliwie pokazuje, jak ważną rolę odgrywała scena w życiu Camusa – zarówno ta dosłowna, teatralna, jak i ta metaforyczna: scena publiczna, polityczna, egzystencjalna. Biografia nabiera przez to charakteru niemal dramatycznego fresku, w którym widzimy Camusa nieustannie balansującego między światłem dzieciństwa w Algierii a mrokiem europejskiej historii, między potrzebą zakorzenienia a doświadczeniem wyobcowania.
Szczególnie poruszający jest sposób, w jaki Tănase ukazuje Camusa jako człowieka, który przeżywa historię nie jak tło, lecz jak dramat osobisty. Wojna, kolonializm, polityczne uwikłania francuskiej lewicy – wszystko to staje się dla Camusa przestrzenią egzystencjalnej próby. W tym sensie jego życie przypomina strukturę tragedii: od dzieciństwa naznaczonego biedą, przez nieoczekiwany awans społeczny i wewnętrzne rozdarcie, aż po samotność ostatnich lat. To właśnie teatr – jako miejsce konfrontacji wartości – daje Camusowi możliwość wypowiedzenia tego, czego nie może wyrazić ani w eseju, ani w artykule publicystycznym.
Biografia napisana przez Tănasego nie narzuca czytelnikowi interpretacji – pozwala mu raczej obserwować, jak z fragmentów listów, zapisków, dokumentów wyłania się postać nie tyle spiżowa, co dramatycznie ludzka. Camus nie jest tu pomnikiem, ale aktorem własnego losu: zranionym, tęskniącym, momentami naiwnym, ale nigdy konformistycznym. To człowiek, który pisał „najprostszym językiem” z przekonania, że prawda wymaga prostoty – i który wiedział, że teatr to nie tylko miejsce iluzji, ale też przestrzeń, w której można mówić najprawdziwsze rzeczy, o ile nie przestaje się być wiernym sobie.
Tănase, podobnie jak Camus, zna cenę wygnania – i być może dzięki temu jego biografia unika tonu dydaktycznego. Jest w niej nuta melancholii, ale i rodzaj czułości dla losu człowieka, który z uporem i odwagą odgrywał swoją rolę do końca, nie zawsze ku uciesze publiczności, ale zawsze zgodnie z wewnętrznym imperatywem. „Camus” to książka o pisarzu, ale także o aktorze moralnym, który grał nie dla poklasku. Ukazuje autora “Dżumy” jako człowieka, który nigdy nie zapomniał, że prawda, choć nieefektowna, jest jedyną wartością, która naprawdę wytrzymuje próbę światła reflektorów.
fot. PIW
absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku oraz Studia Wokalno-Aktorskiego Danuty Baduszkowej przy Teatrze Muzycznym w Gdyni. Współpracował z wieloma teatrami w Polsce, m.in. Teatrem Polskim w Bydgoszczy. Ma na swoim koncie ponad 60 ról teatralnych. Od roku 2001 zajmuje się krytyką teatralną.
