Po pół wieku „Otello” wraca do Łodzi
Premierę „Otella” zaplanowano na 28 listopada.
fot. Joanna Miklaszewska / Teatr Wielki w Łodzi
Premierę „Otella” zaplanowano na 28 listopada.
fot. Joanna Miklaszewska / Teatr Wielki w Łodzi
Jedna z najbardziej wymagających oper Giuseppe Verdiego powraca do repertuaru Teatru Wielkiego w Łodzi po pięćdziesięciu latach. Za reżyserię odpowiada Giorgio Madia, włoski choreograf i reżyser od lat związany z europejskimi scenami operowymi. Kierownictwo muzyczne objął Rafał Janiak, a scenografię i kostiumy przygotował Domenico Franchi. W przedstawieniu wystąpią dwa zespoły solistów, którzy zmierzą się z jednym z najbardziej przejmujących dramatów w historii opery.
Pięćdziesiąt lat to w historii teatru operowego wystarczająco długo, aby kolejne pokolenia widzów nie miały okazji zobaczyć danego dzieła na swojej scenie. Tak właśnie stało się z „Otellem” Giuseppe Verdiego w Teatrze Wielkim w Łodzi. Opera, która od premiery w mediolańskiej La Scali w 1887 roku należy do najważniejszych osiągnięć włoskiego kompozytora, przez pół wieku pozostawała poza repertuarem łódzkiej instytucji. Teraz powraca w nowej inscenizacji, przygotowanej przez międzynarodowy zespół realizatorów.
Pierwszą premierę zaplanowano na 28 listopada, drugą na dzień następny. Oba przedstawienia rozpoczną się o godzinie 19.00. Kolejny spektakl odbędzie się 1 grudnia, a następne zaplanowano na luty 2027 roku.
Powrót „Otella” jest jednym z ważniejszych przedsięwzięć repertuarowych obecnego sezonu Teatru Wielkiego w Łodzi. Wymagająca partytura, rozbudowane sceny zbiorowe i partie solowe stawiają przed zespołem poważne zadania muzyczne. Równie istotne pozostaje znalezienie współczesnego języka scenicznego dla historii, której mechanizm opiera się na manipulacji, zazdrości i stopniowym niszczeniu zaufania.
Kiedy Giuseppe Verdi przystępował do komponowania „Otella”, miał już za sobą kilkadziesiąt lat kariery i dorobek, który zapewnił mu miejsce w historii muzyki. Po premierze „Aidy” w 1871 roku przez długi czas nie napisał kolejnej opery. Wydawało się, że jego działalność kompozytorska w tym gatunku dobiegła końca.
Do powrotu przekonał go między innymi Arrigo Boito, kompozytor, poeta i librecista, który przygotował adaptację tragedii Williama Szekspira. Współpraca obu artystów zaowocowała dziełem zasadniczo odmiennym od wcześniejszych oper Verdiego.
„Otello” został pozbawiony tradycyjnej uwertury. Muzyka rozpoczyna się gwałtowną sceną burzy, a następnie rozwija w sposób podporządkowany dramaturgii. Poszczególne sceny łączą się ze sobą, tworząc zwartą konstrukcję muzyczną, w której orkiestra odgrywa równie ważną rolę jak śpiewacy.
Verdi miał wówczas ponad siedemdziesiąt lat, a mimo to stworzył dzieło imponujące nowoczesnością języka muzycznego. W „Otellu” wykorzystał doświadczenia całej swojej twórczości, osiągając niezwykłą intensywność dramatyczną. Premiera w La Scali 5 lutego 1887 roku stała się wielkim wydarzeniem artystycznym.
Szekspirowska tragedia, opowiadająca o dowódcy wojskowym, którego zazdrość prowadzi do zamordowania niewinnej żony, zyskała w operze szczególną siłę. Verdi i Boito skupili się na psychologii bohaterów, ograniczając część wątków obecnych w dramacie. Najważniejsza stała się relacja Otella, Desdemony i Jagona, który umiejętnie wykorzystuje słabości swojego przełożonego.
Za nową inscenizację odpowiada Giorgio Madia, włoski artysta, którego zawodowa droga prowadziła przez najważniejsze europejskie i amerykańskie zespoły baletowe. Jest absolwentem szkoły baletowej mediolańskiej La Scali. Tańczył między innymi w zespole Maurice’a Béjarta, a także w Pennsylvania Ballet, Milwaukee Ballet, San Francisco Ballet i Zurich Ballet.
W jego biografii znajduje się również współpraca z Rudolfem Nuriejewem, który zaprosił go do udziału w swoim pożegnalnym światowym tournée. Madia występował wówczas między innymi w choreografiach Béjarta i José Limóna.
Po zakończeniu kariery tanecznej w 1997 roku rozwijał działalność choreograficzną i reżyserską. Pracował w teatrach operowych i baletowych wielu krajów, przygotowując zarówno klasyczne tytuły, jak i autorskie widowiska. W jego dorobku znajdują się między innymi „Jezioro łabędzie”, „Śpiąca królewna”, „Dziadek do orzechów”, „Romeo i Julia”, „Don Juan”, „Pinokio” oraz „Niebezpieczne związki”.
Madia ma również duże doświadczenie w reżyserii operowej. Przygotowywał inscenizacje „Carmen” Bizeta, „Opowieści Hoffmanna” Offenbacha, „Orfeusza i Eurydyki” Glucka oraz „Fausta” Gounoda. Współpracował z Wiener Staatsballett, Staatsballett Berlin i festiwalem w Salzburgu.
Z Teatrem Wielkim w Łodzi łączą go wieloletnie relacje zawodowe. W przeszłości współpracował z zespołem baletowym instytucji, a w ostatnich latach przygotował tutaj między innymi „Zemstę nietoperza” Johanna Straussa oraz „Toscę” Giacoma Pucciniego.
W „Otellu” odpowiada za reżyserię, światła i wstawki choreograficzne. Tak szeroki zakres obowiązków oznacza, że będzie miał bezpośredni wpływ na kilka podstawowych elementów przedstawienia: prowadzenie postaci, organizację przestrzeni, kompozycję obrazów scenicznych i sposób wykorzystania ruchu.
Doświadczenie choreograficzne Madii może okazać się szczególnie interesujące w przypadku opery Verdiego, której dramaturgia wymaga dużej dyscypliny i umiejętnego prowadzenia napięcia. Historia Otella rozgrywa się bowiem w znacznym stopniu poprzez gesty, spojrzenia, niedopowiedzenia i zachowania, które stopniowo nabierają coraz bardziej niepokojącego znaczenia.
Choć tytułowym bohaterem opery jest Otello, jednym z najbardziej fascynujących charakterów pozostaje Jagon. To właśnie on uruchamia mechanizm tragedii, wykorzystując zaufanie dowódcy i podsuwając mu kolejne podejrzenia dotyczące wierności Desdemony.
Jagon działa metodycznie. Doskonale rozpoznaje słabości Otella, zna jego temperament i potrafi przewidzieć reakcje. Manipuluje faktami, wykorzystuje przypadkowe zdarzenia i doprowadza do sytuacji, w której bohater zaczyna traktować własne podejrzenia jak niepodważalne dowody.
W operze Verdiego postać ta otrzymała wyjątkowo rozbudowany portret muzyczny. Słynne „Credo in un Dio crudel” z drugiego aktu, w którym Jagon przedstawia swoją wizję świata, należy do najbardziej sugestywnych fragmentów całego dzieła. To muzyczny obraz człowieka świadomie wybierającego zło, przekonanego o bezsensowności moralności i ludzkich zasad.
Równie wymagająca jest partia Otella, przeznaczona dla tenora dramatycznego. Wymaga ogromnej siły głosu, wytrzymałości, a jednocześnie umiejętności ukazania gwałtownych zmian emocjonalnych bohatera. Otello przechodzi drogę od zwycięskiego wodza i kochającego męża do człowieka całkowicie podporządkowanego zazdrości.
Desdemona, której Verdi powierzył jedne z najpiękniejszych fragmentów swojej późnej twórczości, pozostaje postacią tragiczną. Szczególne miejsce zajmują jej „Pieśń o wierzbie” i „Ave Maria” z czwartego aktu, poprzedzające finał dramatu.
To właśnie w tych scenach muzyka osiąga niezwykłą prostotę i skupienie. Po gwałtownych konfliktach wcześniejszych aktów Verdi pozwala bohaterce wyrazić samotność, przeczucie śmierci i bezradność wobec narastającego zagrożenia.
Teatr Wielki w Łodzi przygotowuje premierę w dwóch obsadach, co w przypadku tak wymagającego tytułu ma istotne znaczenie artystyczne.
W partii Otella wystąpią Dominik Sutowicz i Tadeusz Szlenkier. Obaj zmierzą się z jedną z najtrudniejszych ról tenorowych w repertuarze operowym.
Jagona zaśpiewają Daniel Mirosław i Vittorio Vitelli, natomiast w postać Desdemony wcielą się Gabriela Legun i Anna Patalong.
W pozostałych rolach wystąpią między innymi Wojciech Gierlach i Anna Wierzbicka jako Emilia, Agneszka Makówka i Olga Maroszek jako Emilia, Dawid Kwieciński i Zbigniew Malak jako Cassio, Marcin Ciechowicz i Felipe Vidal jako Rodrigo oraz Rafał Pikała i Robert Ulatowski jako Lodovico.
W przedstawieniu uczestniczyć będą również Chór, Balet, Chór Dziecięcy i Orkiestra Teatru Wielkiego w Łodzi.
Obecność dwóch zespołów solistycznych daje możliwość skonfrontowania odmiennych interpretacji tych samych postaci. W „Otellu”, gdzie psychologia bohaterów ma fundamentalne znaczenie, różnice w sposobie prowadzenia partii wokalnych i budowania relacji scenicznych mogą wyraźnie wpływać na odbiór całego przedstawienia.
Kierownictwo muzyczne premiery objął Rafał Janiak, zastępca dyrektora Teatru Wielkiego w Łodzi do spraw artystycznych. Dyrygent i kompozytor od kilku lat współtworzy repertuar instytucji, prowadząc przedstawienia operowe oraz inicjując nowe przedsięwzięcia muzyczne.
Janiak jest absolwentem Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie, gdzie studiował dyrygenturę pod kierunkiem Antoniego Wita oraz kompozycję w klasie Stanisława Moryty. Obecnie pełni funkcję prorektora tej uczelni do spraw artystycznych.
W Teatrze Wielkim w Łodzi przygotował muzycznie między innymi „Fausta” Gounoda, „Raj utracony” Pendereckiego, „Traviatę” Verdiego, „Romea i Julię” Berlioza, „Jasia i Małgosię” Humperdincka oraz „Cyganerię” Pucciniego.
Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje opera „Człowiek z Manufaktury”, której prapremiera odbyła się w Łodzi w 2019 roku. Kompozycja zwyciężyła wcześniej w konkursie organizowanym przez Teatr Wielki, a jury pod przewodnictwem Krzysztofa Pendereckiego jednogłośnie przyznało jej Grand Prix. Utwór otrzymał również nagrodę publiczności.
Przygotowanie „Otella” stanowi dla dyrygenta kolejne poważne wyzwanie. Partytura Verdiego wymaga utrzymania równowagi pomiędzy potężnym brzmieniem orkiestry a możliwościami wokalnymi solistów. Szczególnej uwagi wymagają sceny zbiorowe, w których muzyka rozwija się z ogromną intensywnością, oraz kameralne fragmenty oparte na subtelnych zmianach barwy i dynamiki.
Za przygotowanie chóru odpowiada Rafał Wiecha, a chóru dziecięcego Agnieszka Lechocińska.
Scenografię i kostiumy przygotowuje Domenico Franchi, włoski artysta wizualny, którego dorobek obejmuje realizacje operowe, dramatyczne i baletowe.
Przez około dziesięć lat współpracował ze scenografem Ezio Frigerio oraz kostiumografką Franką Squarciapino, laureatką Oscara. Od początku lat dziewięćdziesiątych samodzielnie projektuje scenografie i kostiumy dla teatrów na całym świecie.
Pracował między innymi dla Arena di Verona, Teatro Massimo w Palermo, Greckiej Opery Narodowej, Korea National Opera w Seulu, Teatro de la Zarzuela w Madrycie oraz instytucji operowych w Pekinie, Tokio i Liège.
W jego dorobku znajdują się realizacje „Aidy”, „Trubadura”, „Rigoletta”, „Turandot”, „Don Giovanniego” i „Werthera”. Projektował także scenografię i kostiumy do wcześniejszej inscenizacji „Otella” w reżyserii Itala Nunziaty.
Franchi współpracował już z Giorgio Madią przy kilku przedstawieniach, w tym przy „Niebezpiecznych związkach”, „Wesołej wdówce”, „Coppélii” i „Dziadku do orzechów”.
Zdjęcia z przygotowań do łódzkiej premiery pokazują między innymi pracę nad kostiumami i próby sceniczne. Widać na nich, że realizatorzy przywiązują dużą wagę do plastycznej strony przedstawienia. Ostateczny kształt scenografii i jej znaczenie dramaturgiczne będzie można jednak ocenić dopiero po premierze.
„Otello” należy do tych dzieł operowych, które wymagają od teatru szczególnej mobilizacji artystycznej. Trudności wokalne, rozbudowana partytura i konieczność przekonującego przedstawienia skomplikowanych relacji psychologicznych sprawiają, że każda nowa inscenizacja stanowi poważny sprawdzian możliwości zespołu.
Dla Teatru Wielkiego w Łodzi premiera ma również znaczenie repertuarowe. Powrót dzieła Verdiego po półwiecznej przerwie pozwoli publiczności ponownie zetknąć się z operą, która od końca XIX wieku pozostaje jednym z najważniejszych osiągnięć teatru muzycznego.
Istotny będzie także sposób odczytania samej tragedii. Historia Otella, Desdemony i Jagona zachowuje aktualność dzięki niezwykle trafnemu rozpoznaniu mechanizmów manipulacji. Szekspir pokazał, jak łatwo człowiek może utracić zdolność racjonalnej oceny sytuacji, kiedy jego emocjami zaczyna kierować ktoś inny. Verdi nadał temu procesowi muzyczny wymiar, czyniąc z zazdrości siłę, która stopniowo podporządkowuje sobie całą konstrukcję dramatu.
Nowa realizacja Giorgio Madii będzie musiała zmierzyć się zarówno z legendą tego dzieła, jak i oczekiwaniami współczesnej publiczności. W przypadku „Otella” szczególnie ważne pozostaje bowiem pytanie o wiarygodność bohaterów i motywacje prowadzące ich do tragicznego finału.
Premiera odbędzie się 28 listopada o godzinie 19.00. Drugą premierę zaplanowano na 29 listopada, również o godzinie 19.00. Kolejne przedstawienia odbędą się 1 grudnia 2026 roku oraz 19, 20 i 21 lutego 2027 roku.
Realizacja „Otella” została dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
„Teatr Polonia serwuje ostatnio smakowite monodramy”
Używamy plików cookie, aby poprawić jakość przeglądania, wyświetlać reklamy lub treści dostosowane do indywidualnych potrzeb użytkowników oraz analizować ruch na stronie. Polityka Prywatności
Niezbędne pliki cookie przyczyniają się do użyteczności strony.
Umożliwiają stronie zapamiętanie informacji zmieniających wygląd.
Pomagają zrozumieć, jak użytkownicy zachowują się na stronie.
Stosowane w celu śledzenia użytkowników i wyświetlania reklam.