„Senator” Wojciecha Tomczyka. Narodowe Czytanie 2026 powraca do świata „Dziadów” Mickiewicza

Slide
previous arrow
next arrow
Na afiszu

„Senator” Wojciecha Tomczyka. Narodowe Czytanie 2026 powraca do świata „Dziadów” Mickiewicza

Dzisiaj, 20 listopada o godz. 12.00 na oficjalnym kanale Narodowego Czytania w serwisie YouTube odbędzie się transmisja performatywnego czytania dramatu Wojciecha Tomczyka „Senator”.

Opublikowano: 2026-11-20
infografika: Narodowe Czytanie 2026

Utwór nawiązuje do III części „Dziadów” Adama Mickiewicza, a jego głównym bohaterem jest Nikołaj Nowosilcow, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci dramatu romantycznego. Wydarzenie stanowi kontynuację tegorocznej, piętnastej edycji Narodowego Czytania, której bohaterem był właśnie Mickiewicz.

Narodowe Czytanie 2026 miało swój ogólnopolski finał 5 września. Wówczas w Warszawie, na Skwerze Adama Mickiewicza przy Krakowskim Przedmieściu, odbyło się centralne wydarzenie z udziałem prezydenta Karola Nawrockiego i pierwszej damy Marty Nawrockiej. W całym kraju oraz poza jego granicami organizowano spotkania poświęcone „Dziadom”, które w tym roku zostały wybrane jako lektura ogólnopolskiej akcji promującej czytelnictwo.

Organizatorzy postanowili jednak kontynuować przedsięwzięcie również po wrześniowym finale. Na oficjalnym kanale Narodowego Czytania publikowany jest audiobook „Dziadów”, przygotowany specjalnie na potrzeby tegorocznej edycji. Kolejną propozycją jest prezentacja współczesnego dramatu inspirowanego twórczością Mickiewicza.

Nowosilcow powraca. Tym razem jako główny bohater

Wojciech Tomczyk, dramaturg i scenarzysta, postanowił przyjrzeć się wydarzeniom znanym z III części „Dziadów” z perspektywy carskiego urzędnika Nikołaja Nowosilcowa. To właśnie on, jako senator i przedstawiciel rosyjskiego aparatu władzy, odpowiadał za represje wobec młodzieży związanej z Towarzystwem Filomatów i Filaretów.

W dramacie Mickiewicza Nowosilcow uosabia bezwzględność carskiego systemu, polityczny cynizm i mechanizmy prześladowania polskiej młodzieży. Tomczyk postanowił rozwinąć historię tej postaci, wykorzystując zarówno wydarzenia historyczne, jak i literacką fikcję.

Jego sztuka, prezentowana wcześniej pod tytułem „Senator, dama i łotr”, opowiada o fikcyjnym spotkaniu Nowosilcowa z Janem Jankowskim, człowiekiem, który zdradził swoich kolegów należących do tajnych stowarzyszeń studenckich.

W warstwie fabularnej utwór ma konstrukcję historii kryminalnej. Wpływowy przedstawiciel carskiej administracji angażuje dawnego uczestnika patriotycznego sprzysiężenia do przeprowadzenia śledztwa dotyczącego zaginięcia zwłok jednego z urzędników.

W ten sposób Tomczyk powraca do problematyki zdrady, lojalności, odpowiedzialności i moralnych konsekwencji współpracy z aparatem represji. Interesuje go również psychologia człowieka sprawującego władzę oraz mechanizmy, które pozwalają utrzymywać polityczną kontrolę nad społeczeństwem.

Dramat, który powstawał przez wiele lat

W rozmowie opublikowanej w maju 2025 roku przez Teologię Polityczną Wojciech Tomczyk przyznał, że pomysł napisania sztuki poświęconej śledztwu wileńskiemu towarzyszył mu od czasów studiów.

Autor studiował w okresie stanu wojennego, dlatego doświadczenie represji politycznych i działalności aparatu bezpieczeństwa miało dla niego również wymiar osobisty.

Przygotowując dramat, powrócił do materiałów historycznych dotyczących procesu filomatów i filaretów. Korzystał także z książek Jarosława Marka Rymkiewicza. Inspiracją okazała się między innymi opowieść o śmierci Lwa Siergiejewicza Bajkowa, jednego ze współpracowników Nowosilcowa.

Sam Tomczyk określił swój utwór jako „spin-off trzeciej części «Dziadów»”.

W rozmowie podkreślał, że zależało mu na zmierzeniu się z historycznym i literackim mitem, który przez kolejne pokolenia kształtował polskie wyobrażenia o rosyjskim imperializmie, represjach politycznych i postawach wobec zaborcy.

Istotną rolę w jego sztuce odgrywa również metafizyka, obecna przecież w samym dramacie Mickiewicza. Tomczyk zachowuje zatem jeden z podstawowych elementów romantycznego świata przedstawionego, w którym wydarzenia historyczne splatają się z działaniem sił nadprzyrodzonych.

„Senator, dama i łotr” był już prezentowany publiczności

Pierwsze performatywne czytanie dramatu Wojciecha Tomczyka odbyło się 17 maja 2025 roku w Sali Teatralnej Stygmat, mieszczącej się w podziemiach kościoła Wszystkich Świętych przy placu Grzybowskim w Warszawie.

Wydarzenie zorganizowała Fundacja Między Słowami, a reżyserię przygotował Marcin Kwaśny. W obsadzie znaleźli się Klaudia Kwaśny, Marcin Kwaśny oraz Filip Gurłacz.

Była to pierwsza publiczna prezentacja tekstu, który powstał jako współczesna wariacja na temat wydarzeń przedstawionych przez Mickiewicza.

Wojciech Tomczyk jest autorem dramatów teatralnych oraz scenariuszy filmowych i telewizyjnych. Rozgłos przyniosła mu między innymi „Norymberga”, za którą otrzymał Grand Prix festiwalu Dwa Teatry w 2007 roku. Sztuka doczekała się przekładów na wiele języków obcych. W jego dorobku znajdują się również „Wampir” i „Bezkrólewie”.

„Dziady” w historii polskiego teatru

Wybór „Dziadów” na lekturę Narodowego Czytania 2026 miał również wymiar teatralny. Dramat Mickiewicza od ponad stu lat zajmuje wyjątkowe miejsce w historii polskiej sceny.

Jedną z pierwszych przełomowych inscenizacji przygotował Stanisław Wyspiański w 1901 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie. Przedstawienie zapoczątkowało sceniczną historię dzieła, które przez następne dziesięciolecia stawało się przedmiotem kolejnych interpretacji artystycznych.

Szczególne miejsce zajmuje inscenizacja Kazimierza Dejmka w Teatrze Narodowym w Warszawie z 1967 roku. Zdjęcie przedstawienia z afisza na początku 1968 roku wywołało protesty, które poprzedziły wydarzenia Marca ’68.

Tegorocznej edycji Narodowego Czytania towarzyszyła również wystawa „Dziady na polskiej scenie”, przygotowana przed warszawską Kordegardą, galerią Narodowego Centrum Kultury. Ekspozycja prezentowała niemal dwieście lat historii teatralnych interpretacji dramatu.

Listopadowa prezentacja utworu Tomczyka przypomina z kolei, że twórczość Mickiewicza pozostaje inspiracją także dla współczesnych dramaturgów. Postać Nowosilcowa pozwala powrócić do pytań o odpowiedzialność polityczną, zdradę i mechanizmy funkcjonowania władzy.

Transmisja 20 listopada

Performatywne czytanie „Senatora” Wojciecha Tomczyka będzie transmitowane w piątek 20 listopada 2026 roku o godz. 12.00 na oficjalnym kanale Narodowego Czytania w serwisie YouTube.

Wydarzenie jest kolejną odsłoną piętnastej edycji Narodowego Czytania, organizowanej pod patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Tegoroczna akcja rozpoczęła się w maju, jej główne wydarzenia odbyły się we wrześniu, a kolejne materiały literackie i interpretacyjne udostępniane są w internecie.

Transmisję będzie można znaleźć na oficjalnym kanale Narodowego Czytania.

Narodowe Czytanie

Kategorie:

Cytat Dnia

„W »Seksie, hajsie i głodzie« dominował przydech, tutaj rządzi charkot, i właśnie głos z ruchem dają klucz do zrozumienia, co tu się odbywa. Powiedzieć Państwu od razu? To nie będzie spojler, tylko Tomek Domagała: powiem wam, jak jest, bo może nie wiecie”

Maciej Stroiński o „Orestei”, reż. Luk Perceval; E-teatr.pl, 19.11.2026

Newsletter

Zamów newsletter z najciekawszymi informacjami ze świata teatru i najlepszymi tekstami portalu. Bądź na bieżąco! Newslettery dostają wyłącznie członkowie społeczności naszego portalu.

W związku z bezpłatną subskrypcją zgadzam się na otrzymywanie na podany adres email informacji handlowych. Usługa zostanie uruchomiona po kliknięciu w link aktywacyjny przesłany na podany adres email.
W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania newslettera i innych informacji.

Teatr dla Wszystkich © Copyright 2026
ISSN 3071-9453
Strona stworzona przez - LOKOINVEST.PL