W jej dorobku znalazły się dziesiątki ról operowych, występy koncertowe i nagrania radiowe. Była uczennicą legendarnej Ady Sari i żoną dyrygenta Stefana Rachonia.
fot. Teatr Wielki - Opera Narodowa
Zmarła Barbara Nieman, jedna z najwybitniejszych polskich śpiewaczek operowych drugiej połowy XX wieku, przez ponad trzydzieści lat związana z warszawską sceną operową. Obdarzona pięknym sopranem lirycznym, należała do grona artystek, które współtworzyły historię Teatru Wielkiego w Warszawie. W jej dorobku znalazły się dziesiątki ról operowych, występy koncertowe i nagrania radiowe.
O śmierci artystki poinformował Teatr Wielki – Opera Narodowa, z którym Barbara Nieman była związana od 1959 roku aż do zakończenia kariery scenicznej w 1990 roku. Jej nazwisko pozostaje związane z okresem wielkiego rozwoju warszawskiej opery, szczególnie z latami sześćdziesiątymi i siedemdziesiątymi, kiedy na scenie Teatru Wielkiego powstawały przedstawienia zaliczane dziś do najważniejszych osiągnięć polskiego teatru operowego.
Barbara Nieman pochodziła z Wileńszczyzny. Dzieciństwo i wczesną młodość spędziła w Olsztynie, gdzie rozpoczęła edukację muzyczną. Jej pierwszą nauczycielką śpiewu była Maria Stankowa. Następnie studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie, kształcąc głos pod kierunkiem Ady Sari, jednej z najwybitniejszych polskich śpiewaczek i pedagogów wokalnych. Dyplom uzyskała w 1959 roku.
Już w okresie studiów zwróciła na siebie uwagę na międzynarodowych konkursach wokalnych. W 1959 roku otrzymała wyróżnienie na Międzynarodowym Konkursie Śpiewaczym w Wiedniu, a pięć lat później zdobyła srebrny medal na konkursie wokalnym w Tuluzie. Jako stypendystka Ministerstwa Kultury i Sztuki uczestniczyła również w kursie mistrzowskim organizowanym przez mediolańską La Scalę.
Pobyt we Włoszech należał do ważnych doświadczeń w jej artystycznej edukacji. W audycji Polskiego Radia z 2019 roku wspominała, że podczas pobytu w La Scali miała możliwość obserwowania prób z udziałem Marii Callas, jednej z największych gwiazd światowej opery.
W 1959 roku Barbara Nieman została przyjęta do zespołu solistów Opery Warszawskiej. Debiutowała jako Zofia w „Halce” Stanisława Moniuszki, jeszcze w okresie, gdy warszawska opera występowała w tymczasowej siedzibie w gmachu Romy. Partia Zofii towarzyszyła jej przez ponad dwadzieścia lat.
21 listopada 1965 roku wystąpiła podczas uroczystego otwarcia odbudowanego po wojennych zniszczeniach Teatru Wielkiego w Warszawie, ponownie wykonując partię Zofii w „Halce”. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń w powojennej historii polskiej opery.
Jej repertuar szybko się poszerzał. Już na początku kariery śpiewała Ksenię w „Borysie Godunowie” Modesta Musorgskiego, Pannę Ewę w „Hrabinie” Moniuszki, Gildę w „Rigoletcie” Giuseppe Verdiego oraz Hannę w „Strasznym dworze”. W kolejnych sezonach powierzano jej coraz bardziej wymagające partie, wśród których znalazły się Antonia w „Opowieściach Hoffmanna” Jacques’a Offenbacha, Donna Anna w „Don Giovannim” Wolfganga Amadeusza Mozarta oraz Diana w „Ifigenii na Taurydzie” Christopha Willibalda Glucka.
Szczególnie ważny okres jej kariery przypadł na drugą połowę lat sześćdziesiątych. W 1966 roku wystąpiła jako Małgorzata w „Fauście” Charles’a Gounoda, rok później kreowała Mimi w „Cyganerii” Giacoma Pucciniego oraz Tatianę w „Eugeniuszu Onieginie” Piotra Czajkowskiego. W 1969 roku stworzyła jedną ze swoich najwybitniejszych kreacji – Desdemonę w „Otellu” Verdiego.
W następnych latach do jej dorobku dołączyły między innymi Hrabina w „Weselu Figara” Mozarta, tytułowa Poppea w „Koronacji Poppei” Claudia Monteverdiego, Leonora w „Trubadurze” Verdiego, Alicja Ford w „Falstaffie”, Antygona w „Edypie” George’a Enescu oraz Neala w „Parii” Moniuszki.
Archiwum Teatru Wielkiego dokumentuje setki przedstawień z jej udziałem. Zachowane fotografie, afisze i nagrania przypominają o rozległości repertuaru artystki i jej wieloletniej obecności na warszawskiej scenie.
Barbara Nieman dysponowała sopranem typu lirico spinto, łączącym liryczną miękkość brzmienia z możliwościami dramatycznej ekspresji. Jej głos wyróżniał się ciepłą barwą, swobodą prowadzenia frazy i sprawnością techniczną, która pozwalała jej wykonywać również partie wymagające umiejętności koloraturowych.
W marcu 2019 roku Program Drugi Polskiego Radia poświęcił jej audycję „Barbara Nieman. Primadonna złotych czasów opery”. Krytyk muzyczny Józef Kański wspominał wówczas jej niezwykłe możliwości wokalne, sceniczny wdzięk i umiejętność tworzenia wiarygodnych postaci. Wśród szczególnie zapamiętanych kreacji wymieniał Zofię w „Halce” i Małgorzatę w „Fauście”.
Sama śpiewaczka opowiadała w audycji prowadzonej przez Annę Skulską o dzieciństwie na Wileńszczyźnie, powojennym Olsztynie, studiach u Ady Sari, zagranicznych podróżach oraz wieloletniej pracy w warszawskiej operze.
Ważne miejsce w życiu prywatnym i artystycznym Barbary Nieman zajmował Stefan Rachoń, wybitny skrzypek, dyrygent i założyciel Orkiestry Polskiego Radia w Warszawie, zmarły w 2001 roku.
Artystka często występowała z prowadzoną przez niego orkiestrą, wykonując repertuar operetkowy, muzykę rozrywkową oraz popularne arie. Dzięki występom radiowym jej głos docierał również do słuchaczy, którzy nie mieli możliwości oglądania przedstawień operowych.
Wspólnie dokonali nagrań, które ukazywały wszechstronność jej talentu. W katalogach fonograficznych zachowały się między innymi nagrania arii z oper Verdiego, Pucciniego, Belliniego, a także utworów Johanna Straussa i George’a Gershwina.
W 2020 roku, w audycji Programu Drugiego Polskiego Radia poświęconej Stefanowi Rachoniowi, przypomniano archiwalne wspomnienia Barbary Nieman o mężu. Opowiadała o jego ogromnym zaangażowaniu w muzykę i o tym, że chętnie udzielał wskazówek wokalnych jej uczennicom.
Jedną z ostatnich ważnych kreacji Barbary Nieman była Rozalinda w „Zemście nietoperza” Johanna Straussa. Premiera przedstawienia odbyła się w 1987 roku, a kierownictwo muzyczne powierzono Stefanowi Rachoniowi. Właśnie rolą Rozalindy artystka pożegnała scenę w 1990 roku, kończąc ponad trzydziestoletnią karierę w warszawskiej operze.
Po zakończeniu działalności scenicznej poświęciła się pedagogice. Pracowała w Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia im. Józefa Elsnera w Warszawie, przekazując młodym śpiewakom swoje doświadczenie i wiedzę o technice wokalnej oraz interpretacji muzycznej.
Za osiągnięcia artystyczne została uhonorowana licznymi wyróżnieniami. W 2007 roku otrzymała Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Barbara Nieman pozostawiła po sobie bogaty dorobek artystyczny, utrwalony w archiwach Teatru Wielkiego i Polskiego Radia. Jej nazwisko zajmuje ważne miejsce w historii polskiej wokalistyki operowej drugiej połowy XX wieku.
biogram Barbary Nieman w archiwum Teatru Wielkiego – Opery Narodowej,
