Dziś rozpoczyna się w Warszawie trzyczęściowy cykl wydarzeń przygotowanych przez Teatr Węgajty, jeden z najbardziej charakterystycznych zespołów polskiego teatru niezależnego.
Teatr Węgajty
W programie znalazły się monodram Wojciecha Marczaka, pokaz filmu „Bagna” oraz warszawska premiera spektaklu „Ludzie stamtąd”, inspirowanego opowiadaniami Marii Dąbrowskiej.
Artyści z Warmii zapraszają do spotkania z historiami mieszkańców wsi, ich codziennymi doświadczeniami, pamięcią i sposobami radzenia sobie z przeciwnościami losu. Pierwsze wydarzenie odbędzie się już dziś, 15 października.
Teatr Węgajty od czterech dekad zajmuje szczególne miejsce na mapie polskiego teatru alternatywnego. Jego działalność łączy pracę artystyczną z zainteresowaniem kulturą tradycyjną, historią lokalnych społeczności i relacjami międzyludzkimi. W najnowszym cyklu, prezentowanym w Warszawie 15, 23 i 24 października, powraca temat życia na wsi, społecznej solidarności oraz godności ludzi, których doświadczenia rzadko trafiają do głównego nurtu opowieści historycznych.
Organizatorzy proponują trzy różne formy spotkania z tym tematem. Monodram, film dokumentalny zrealizowany wspólnie z mieszkańcami warmińskich miejscowości oraz przedstawienie teatralne pozwolą przyjrzeć się doświadczeniom kilku pokoleń.
Literackim odniesieniem dla projektu są między innymi „Ludzie stamtąd”, zbiór opowiadań Marii Dąbrowskiej. Pisarka przedstawiła w nim życie ubogich mieszkańców podkaliskiej wsi na początku XX wieku. Jej bohaterowie pracują we dworze, zmagają się z biedą, zależnością ekonomiczną i trudnymi warunkami codziennego życia.
Władysław zostaje zabrany na wojnę rosyjsko-japońską, pozostawiając żonę Łucję z dzieckiem. Wśród bohaterów pojawiają się również woźnica Dionizy oraz człowiek nazywany Szatanem. Ich losy ukazują rzeczywistość społeczności pozbawionej ziemi i materialnego bezpieczeństwa, zachowującej jednak własne obyczaje, język i poczucie niezależności.
Czesław Miłosz, pisząc o bohaterach Dąbrowskiej, zwracał uwagę na ich „ledwie dostrzegalny, ale jednak heroizm”. To sformułowanie przywołują również twórcy przedstawienia.
W inscenizacji Wacława Sobaszka istotną rolę odgrywają gwara, archaiczne motywy muzyczne, śpiew oraz maski. Zespół poszukuje teatralnego języka, który pozwoli zachować charakter opowieści Dąbrowskiej, a jednocześnie przybliżyć je współczesnej publiczności.
Spektakl powstał w ramach programu OFF Polska Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego, finansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Historia Teatru Węgajty rozpoczęła się w 1982 roku, kiedy grupa artystów związanych z olsztyńską Pracownią, Interdyscyplinarną Placówką Twórczo-Badawczą, przeniosła się do niewielkiej warmińskiej miejscowości Węgajty. W opuszczonym gospodarstwie, położonym na skraju lasu, rozpoczęto adaptację budynku gospodarczego na potrzeby działalności teatralnej i organizację warsztatów.
W 1986 roku powstał Teatr Wiejski Węgajty, założony przez Erdmute i Wacława Sobaszków oraz Małgorzatę Dżygadło-Niklaus i Wolfganga Niklausa.
Od początku artyści interesowali się kulturą ludową, tradycyjną muzyką, obrzędowością i możliwościami wykorzystania tych doświadczeń we współczesnym teatrze. Organizowali wyprawy do wiejskich społeczności, poznawali miejscowe zwyczaje, pieśni i opowieści, a zdobyte doświadczenia wykorzystywali podczas pracy nad przedstawieniami.
W kolejnych latach działalność ośrodka rozwijała się w kilku kierunkach. Powstała Schola Węgajty, zajmująca się między innymi badaniem i prezentacją dawnych dramatów liturgicznych. Zespół kierowany przez Sobaszków rozwijał własną praktykę teatralną, opartą na pracy terenowej, muzyce, improwizacji i bezpośrednich kontaktach z lokalnymi społecznościami.
Ważną częścią działalności Węgajt stały się projekty społeczne i edukacyjne. Teatr od lat współpracuje z osobami z niepełnosprawnościami, prowadzi Inną Szkołę Teatralną i organizuje międzynarodowy festiwal „Wioska Teatralna”.
Działalność artystyczna zespołu jest silnie związana z miejscem, w którym pracuje. Węgajty stały się ośrodkiem spotkań twórców z różnych krajów, uczestników warsztatów oraz mieszkańców regionu. Teatr konsekwentnie rozwija zainteresowanie kulturą tradycyjną, podejmując zarazem współczesne problemy społeczne.
Warszawski cykl rozpocznie się w czwartek, 15 października, monodramem „Ja tu na wsi postępu nie widzę” w wykonaniu Wojciecha Marczaka i reżyserii Wacława Sobaszka. Przedstawienie wykorzystuje prawdziwe historie oraz piosenki do tekstów Andrzeja Waligórskiego i Małpy. Pokaz odbędzie się o godzinie 19.00 w MAL przy ulicy Grójeckiej 109. Wstęp jest wolny.
Drugie wydarzenie zaplanowano na 23 października. W sali widowiskowej Ośrodka Kultury Ochoty przy ulicy Radomskiej 13/21 zostanie pokazany film „Bagna” z 2025 roku, zrealizowany wspólnie z mieszkańcami Węgajt i Dziadówka.
Film wiąże się z pracą Wojciecha Marczaka, który powrócił do rodzinnej gminy i rozpoczął rozmowy z jej mieszkańcami. Wspólnie z Fabianem Zeidlitzem i Marią Legeżyńską sięgnął po opowiadanie „Bagna” Tadeusza Piotrowskiego, przyjaciela teatru, napisane w latach osiemdziesiątych. Następnie twórcy poszukiwali śladów opisanej w nim rzeczywistości, rozmawiając przed kamerą z mieszkańcami.
W tych spotkaniach ważne miejsce zajmują wspomnienia, codzienne doświadczenia, humor i więzi sąsiedzkie. Pokaz rozpocznie się o godzinie 20.15. Wstęp jest wolny.
Finałem cyklu będzie warszawska premiera spektaklu „Ludzie stamtąd”, zaplanowana na 24 października o godzinie 19.00 w Ośrodku Kultury Ochoty.
Przedstawienie w reżyserii Wacława Sobaszka wykorzystuje opowiadania Marii Dąbrowskiej, muzykę, śpiew i maski. Występują Julia Lizurek, Piotr Magdziarz, Wojciech Marczak, Erdmute Sobaszek i Fabian Zeidlitz. Autorami masek są Krystian Brzeziński, Anna Jadwiga Nowak i Erdmute Sobaszek. Bilety kosztują 25 i 35 zł.
Warszawski cykl pozwala zobaczyć kilka charakterystycznych obszarów pracy Teatru Węgajty. Z jednej strony jest to zainteresowanie literaturą i historią społeczną, z drugiej wieloletnia praktyka spotkań z mieszkańcami wsi, zbierania ich opowieści i wspólnego tworzenia wydarzeń artystycznych.
Węgajcki teatr od lat zajmuje się doświadczeniami społeczności, które rzadko mają możliwość samodzielnego przedstawienia swojej historii. Jego artyści przywiązują dużą wagę do języka, pamięci i lokalnych tradycji. Podczas wypraw i warsztatów nawiązują relacje, które często stają się podstawą dalszej pracy.
W tym kontekście zestawienie opowiadań Marii Dąbrowskiej z filmem realizowanym wspólnie z mieszkańcami współczesnej warmińskiej wsi nabiera szczególnego znaczenia. Pozwala przyjrzeć się temu, co zmieniło się w życiu wiejskich społeczności przez ostatnie sto lat, a także temu, jakie doświadczenia pozostają wspólne kolejnym pokoleniom.
Program wydarzeń:
15 października (czwartek), godz. 19.00
„Ja tu na wsi postępu nie widzę” – monodram Wojciecha Marczaka
Spektakl w reżyserii Wacława Sobaszka, oparty na prawdziwych historiach, z piosenkami do tekstów Andrzeja Waligórskiego i Małpy.
Miejsce: MAL, ul. Grójecka 109, Warszawa.
Wstęp wolny. Spektakl przeznaczony dla widzów od 16. roku życia.
23 października (piątek), godz. 20.15
„Bagna” (2025) – pokaz filmu
Film zrealizowany wspólnie z mieszkańcami Węgajt i Dziadówka. Opowieść o pamięci, sąsiedzkich relacjach i poszukiwaniu śladów dawnego życia warmińskiej wsi.
Miejsce: Ośrodek Kultury Ochoty, ul. Radomska 13/21, Warszawa.
Wstęp wolny.
24 października (sobota), godz. 19.00
„Ludzie stamtąd” – warszawska premiera Teatru Węgajty
Przedstawienie inspirowane opowiadaniami Marii Dąbrowskiej, łączące historie mieszkańców dawnej wsi z muzyką, śpiewem i teatrem masek. Spektakl prezentowany w ramach programu OFF Polska.
Miejsce: Ośrodek Kultury Ochoty, ul. Radomska 13/21, Warszawa.
Bilety: 25 zł (ulgowy) i 35 zł (normalny).
