O sile wątpliwości

Niełatwo pokazać historię, której siła tkwi przede wszystkim w rozmowie, a której przebieg wielu widzów zna niemal na pamięć.

„Dwunastu gniewnych ludzi” Sidneya Lumeta z 1957 r. to film rozgrywający się niemal w całości w jednym pomieszczeniu, a mimo to pełen napięcia, emocji i nieoczywistych zwrotów. Czarno-biały klasyk niezmiennie od prawie siedemdziesięciu lat wciąga widza od pierwszej minuty.

Spektakl Piotra Ratajczaka w warszawskim Teatrze Współczesnym jest bardzo bliski fabule filmowej wersji. Zmiany są niewielkie i raczej trudne do wychwycenia. Jeśli więc zdarzyło nam się już oglądać to wiekopomne starcie ławników na ekranie, nie zaskoczy nas ani finał historii, ani sposób, w jaki zostanie ona poprowadzona.

Na scenie oglądamy wyrównany zespół aktorów, dobrze odnajdujących się w rytmie zbiorowej dyskusji. Przy oszczędnych środkach reżyserskich przekonująco budują emocje na scenie – raz podsycając napięcie, a innym razem dając mu potrzebny upust. Postaci dramatu widzimy tylko w jednej, wyjątkowej sytuacji, odarte z szerszego kontekstu własnego życia i sprowadzone do grupy różnorodnych obywateli. Przy tak ograniczonym wglądzie w ich biografie łatwo byłoby stworzyć postaci schematyczne. Zbudowane przez aktorów sylwetki dwunastu szarych everymanów są jednak bardzo wiarygodne.

Scenografia Marcina Chlandy jest oszczędna – to surowa sala obrad z miejscami do siedzenia. Postaci na przemian zabierają w niej głos na stojąco, albo siedząc, przysłuchują się dyskusji. Przestrzeń pozostaje więc przede wszystkim tłem dla rozgrywającego się sporu, a inscenizacja nie próbuje w istotny sposób wyjść poza sytuację zapisaną w tekście.