HAMLET: REST IN SHIT

Tym bardziej wyróżniają się postaci najmocniej zaangażowane i po prostu najzabawniejsze. Mam tu na myśli Horacja (Michał Czachor), Gertrudę (Anna Ilczuk) i Laertesa (Adam Szustak). Horacjo pozostaje figurą do końca niejednoznaczną. W jednej ze scen ujawnia wręcz faszystowskie ciągoty, ale przez większość czasu prezentuje raczej konformizm i permanentną pogodę ducha — przemyka przez ponowoczesność niemal niezauważony. Gertruda dostaje najostrzejsze kwestie i wypowiada je z klasą godną królowej, a zarazem matki próbującej utrzymać resztki kontroli nad rozpadającym się światem. Laertes natomiast, mimo całego tragizmu swojej sytuacji, okazuje się najzabawniejszym bohaterem spektaklu. Jego telefony z Francji, gdzie rzekomo studiuje, rozbawiały mnie do łez — pomylenie elektoratu z lektoratem zasługuje na osobne wyróżnienie.

Zachwycają także kostiumy Sławka Blaszewskiego, świetnie wpisujące się w estetykę nadmiaru i rozpadu. To właściwie skrawki stylizacji przypominające ubrania z przypadkowego lumpeksu — arystokraci nie potrafią stworzyć spójnego wizerunku, ale kolorami, fasonami i detalami wciąż manifestują swój wysoki status społeczny. Czysty kamp.

Po wyjściu ze spektaklu zastanawiałem się jeszcze nad jednym: na ile przekonują mnie fragmenty dopisane przez Białaszka do tekstu Szekspira? Monolog doczepiony do słynnego „być albo nie być” oceniam raczej pozytywnie. To przypis, który rzeczywiście poszerza sens oryginalnego fragmentu. Takie bezpośrednie dopowiedzenia zresztą dobrze wpisują się w tradycję Teatru Powszechnego. Problem w tym, że reżyser nie poprzestaje na jednym takim geście. Ostatni monolog — choć interesujący tematycznie — rozczarował mnie najbardziej. Wypowiedź o zniesieniu dziedziczenia staje się już przypisem nie do konkretnej sceny, ale do całego spektaklu. Białaszek zaczyna dopowiadać ustami bohaterów to, czego wcześniej nie udało mu się wyrazić teatralnym językiem. Formułuje wnioski za widzów. A to odbieram jako oznakę twórczej nieufności wobec własnej inscenizacji.

Trochę zabrakło mi także muzyki. Ta, która się pojawia, działa znakomicie — pobudza, bawi, nadaje rytm — ale pozostawia niedosyt. Tym bardziej że w obsadzie znajduje się niezwykle charyzmatyczny Oliver Woodcock. Mam wrażenie, że właśnie muzyczna energia pomagała wybaczyć niedostatki „Pana Tadeusza, tylko że rapowego”. Tam również postaci nie były szczególnie pogłębione, ale spektakl nadrabiał sceniczną dynamiką. „Hamlet” przez większość czasu musi opierać się głównie na antykapitalistycznym koncepcie, kampowej estetyce i ironicznym humorze. Zazwyczaj to wystarcza. Są jednak momenty, kiedy przedstawienie staje się równie wyczerpane jak ponowoczesne społeczeństwo, o którym opowiada. A brak wiary w sam tekst Szekspira zdecydowanie mu nie pomaga.

To spektakl, do którego mam wiele zastrzeżeń, ale który mimo wszystko mocno doceniam. Białaszek wprowadza do teatru język atrakcyjny dla młodego widza, a jednocześnie niepozbawiony przemyślanego komentarza społecznego. Oglądając „Hamleta”, miałem z tyłu głowy twórców takich jak Harmony Korine, Radu Jude czy Gaspar Noé — artystów operujących postmodernistycznym chaosem, ale robiących to świadomie i konsekwentnie. I dobrze, że podobna energia pojawia się dziś także w polskim teatrze. Nareszcie ktoś naprawdę korzysta z języka nowych mediów, zamiast jedynie wabienia nimi znudzonej młodzieży.

Jeśli chodzi o ostateczny wydźwięk „Hamleta”, na pierwszy plan wysuwa się jeden wniosek: generacja Z nie jest pokoleniem ojcobójców, lecz samobójców — równie tragicznych, co żałosnych we własnym umieraniu. Sami prowadzimy ze sobą wojnę i regularnie ją przegrywamy. Wolimy nie być, niż istnieć jako odpady na wysypisku świata. Białaszek trafnie to diagnozuje, osadzając swoje myślenie w szerszym kontekście społecznym i ideologicznym. A ja? Przyjmuję te diagnozy, choć mimo wszystko wciąż próbuję znaleźć w nich choćby szczątkową nadzieję, że martwi jeszcze kiedyś powstaną.

Teatr Powszechny