O „Burzy” Williama Shakespeare’a w reż. Tomasza Fryzła z Teatru Studyjnego na Festiwalu Szkól Teatralnych w Łodzi pisze Wiesław Kowalski.
fot. Ania Zegar
„Burza” w reżyserii Tomasza Fryzła, przygotowana jako spektakl dyplomowy studentów łódzkiej Szkoły Filmowej, nie próbuje uwspółcześniać Shakespeare’a poprzez publicystyczne komentarze ani efektowne interpretacyjne gesty. Reżysera bardziej interesuje sam moment spotkania aktora z rolą, napięcie pomiędzy sceniczną fikcją a żywą obecnością człowieka na scenie. Dzięki temu jego przedstawienie staje się opowieścią nie tyle o wydarzeniach zapisanych w dramacie, ile o dojrzewaniu do własnej tożsamości i konfrontacji z samym sobą.
Już od pierwszych scen widać, że Fryzeł konsekwentnie rozwija język teatru obecny także w jego wcześniejszych realizacjach — skoncentrowany na aktorze, rytmie słowa i świadomym rozszczelnianiu scenicznej iluzji. W „Gościu wieczerzy pańskiej” interesowało go zderzenie duchowości z doświadczeniem wspólnoty, w „Ciemności kryją ziemię” przyglądał się mechanizmom ideologicznej opresji i uwikłaniu jednostki w system władzy. „Burza” wydaje się kolejnym etapem tych poszukiwań. Tym razem reżyser pyta o granice ludzkiej sprawczości oraz o to, czy teatr może stać się miejscem autentycznego doświadczenia, a nie wyłącznie estetycznej konstrukcji.
Najciekawsze okazuje się tutaj nieustanne zawieszenie między fikcją a realnością. Aktorzy balansują pomiędzy graniem postaci a ujawnianiem własnej obecności i własnej wrażliwości. Nie chodzi jednak o prosty autotematyzm, lecz o próbę pokazania procesu — momentu, w którym młodzi aktorzy mierzą się zarówno z tekstem Shakespeare’a, jak i z własną sceniczną świadomością. Ten aspekt szczególnie mocno wybrzmiewa właśnie w spektaklu dyplomowym. „Burza” staje się opowieścią o przechodzeniu w nowy etap życia, o niepewności, lęku i potrzebie odnalezienia własnego miejsca.
Fryzeł wyraźnie rezygnuje z budowania zamkniętego świata iluzji. Scenografia Anny Oramus pozostaje oszczędna, oparta na podestach i otwartej przestrzeni, która nie tworzy realistycznej wyspy, lecz raczej umowną przestrzeń psychicznych napięć. Znacznie ważniejsze od samego miejsca okazują się relacje między bohaterami, przepływy emocji i zmieniające się układy sił. Podobnie działa światło Klaudyny Schubert oraz muzyka Nikodema Dybińskiego — nie pełnią funkcji ilustracyjnej, lecz współtworzą atmosferę zawieszenia i niepewności.
Najbardziej interesujące są momenty, kiedy przedstawienie świadomie odsłania własną teatralność. Komendy dochodzące zza sceny, polecenia uruchamiające wyobraźnię czy sceny przypominające ćwiczenia aktorskie nie wydają się efektem inscenizacyjnej bezradności. Przeciwnie — Fryzeł pokazuje teatr jako proces powstawania emocji, znaczeń i relacji. Dzięki temu „Burza” staje się również opowieścią o samym akcie grania — o tym, w jaki sposób słowo, ciało i obecność aktora budują sceniczną prawdę.
Nie przekonuje mnie więc zarzut, że spektakl pozostaje nieczytelny czy nadmiernie abstrakcyjny. Owszem, Fryzeł rezygnuje z linearnego prowadzenia narracji, ale nie robi tego po to, by komplikować Shakespeare’a dla samej intelektualnej gry. Bardziej interesuje go stan ciągłego zawieszenia — pomiędzy emocją i świadomością, doświadczeniem i rolą, fikcją i realnością. To właśnie w tej niejednoznacznej przestrzeni rodzi się najważniejsze napięcie przedstawienia.
