Nagrodę Złotego Lwa za całokształt twórczości w kategorii „Teatr” tegorocznego Biennale w Wenecji otrzymała Emma Dante.
fot. materiał IMDb
54. Międzynarodowy Festiwal Teatralny odbędzie się w dniach 7–21 czerwca 2026 r. Artystka zaprezentuje światową premierę spektaklu „I fantasmi di Basile”.
Emma Dante urodziła się w 1967 roku w Palermo. Studiowała reżyserię teatralną w Narodowej Akademii Sztuki Dramatycznej im. Silvio D’Amico w Rzymie. Pracowała jako asystentka przy polskiej produkcji „Maszyny miłości i śmierci” w reżyserii Tadeusza Kantora. W 1999 roku, w Palermo, założyła własny zespół teatralny Sud Costa Occidentale.
Artystka jest świadoma problemów swojego rodzinnego miasta i czuje obowiązek stawić im czoła:
„Zbyt łatwo jest odejść i mówić źle o mieście. Zostaję i się opieram. Jeśli krytykujesz, mówi się, że przesadzasz, jeśli nie podążasz za tłumem, uważa się ciebie za wariata. Ale być może największym problemem jest milczenie: nikt nie zabiera głosu. Nikt nic nie widzi. Nikt nic nie słyszy.” – Emma Dante
Dante wielokrotnie podkreśla w wywiadach, że teatr ma ogromną moc kształtowania społeczeństwa. Poza pracą teatralną jest również pisarką i opublikowała kilka powieści zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci.
Reżyserka gościła na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Dialog we Wrocławiu w 2011 roku, prezentując część trylogii: Zamek Zisa (Castello Zisa) oraz Tancerze (Carnezzeria), opowiadające o pensjonariuszach przytułku w Palermo. Ponownie odwiedziła Polskę w 2018 r., podczas 22. edycji Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Kontakt w Toruniu, prezentując spektakl „W stronę Medei”.
Teatr Emmy Dante to jedno z najbardziej wyrazistych zjawisk współczesnej europejskiej sceny. Charakteryzuje się surową fizycznością, głębokim zakorzenieniem w kulturze sycylijskiej oraz bezkompromisowym badaniem relacji rodzinnych i społecznych marginalizacji. Jej teatr cechuje intensywny, niemal fizyczny język, czerpiący z sycylijskiego folkloru. Tematy spektakli koncentrują się wokół tożsamości, zagubienia i szaleństwa.
W twórczości Dante dialogi etnograficzne łączą się z dyskursem symbolicznym i wizjonerską kreatywnością. Reżyserka łączy komedię z patosem, wykorzystując całą paletę językową: grube akcenty, słowa przodków, lokalne wyrażenia, rytualne powtórzenia, cytaty. Tworzy teatr polisemiczny, w którym ciało, rytm i wymiar społeczny mają pierwszeństwo. Od ponad trzydziestu lat czerpie z bajek poezję, balansując między drwiną, wzniosłością i burleskowym nadmiarem. Wykorzystuje strukturę bajki do komentowania współczesności, łącząc subtelność z brutalnością.
Dante eksploruje temat macierzyństwa (spektakl Misericordia), miesza realizm z poetycką symboliką, skupiając się na pamięci, kobiecej solidarności i codzienności w Sycylii. Jej spektakle krytykują społeczeństwo, pokazując namiętne, brutalne i zdegradowane postacie walczące o przetrwanie w opresyjnym świecie. Wysoką wartością jej prac jest teatralna reprezentacja dialektu sycylijskiego.
Artystka przekształca barokowy przepych w nowe konteksty estetyczne, w których ekspresja staje się punktem wyjścia do refleksji nad historią i kulturą. W jej twórczości obecna jest estetyka nadmiaru i emocjonalna gwałtowność – barok splata się z codziennością, religijnością i śmiercią. W spektaklach takich jak Pupo di zucchero Dante sięga po motywy vanitas, łącząc świat żywych i umarłych w halucynacyjnej wizji, zestawiając witalność z biologiczną degradacją. Celebruje pamięć, ale też nieuchronność przemijania. W jej estetyce widoczne są echa teatru Tadeusza Kantora, szczególnie w ukazywaniu rytuałów, obecności śmierci oraz wykorzystaniu lalek i manekinów.
Spektakle Dante badają pamięć oraz kobiecą solidarność, koncentrując się na dramacie starości, strachu przed biedą i społecznym odrzuceniem. Często portretuje osoby zepchnięte na margines społeczeństwa – „wyrzutków” – nadając sceniczną siłę niewygodnym i bolesnym tematom. Jej teatr kontestuje konformizm obecny w tradycyjnym społeczeństwie włoskim i krytykuje przemoc patriarchalną.
Emma Dante tworzy teatr, w którym ciało jest istotnym materiałem dramaturgicznym, często zacierając granice między dramatem a teatrem tańca. Styl wypracowany z zespołem Sud Costa Occidentale opiera się na fizycznej ekspresji, odsłaniającej ludzkie napięcia, szaleństwo i surowe emocje. Choreografia Dante nie jest czysto estetyczna – jest pełna napięcia i głęboko zakorzeniona w sycylijskim temperamencie.
Autor: Adam Kamiński
