Laureatów jednej z najważniejszych nagród świata operowego poznamy 21 listopada podczas gali w MusikTheater an der Wien.
fot. Honorata Karapuda / Warner Classic / strona www Jakuba Józefa Orlińskiego
Album „If music…” Jakuba Józefa Orlińskiego i Michała Biela, przywrócony po niemal 120 latach „Wyrok” Zygmunta Noskowskiego z Teatru Wielkiego w Poznaniu oraz międzynarodowy Project Butterfly, współtworzony przez Operę Bałtycką w Gdańsku, znalazły się wśród finalistów International Opera Awards 2026. Laureatów poznamy 21 listopada podczas gali w MusikTheater an der Wien.
Ogłoszona 23 września lista finalistów International Opera Awards 2026 przyniosła trzy polskie akcenty. Najbardziej rozpoznawalnym nazwiskiem jest Jakub Józef Orliński, którego najnowszy album „If music…”, nagrany z pianistą Michałem Bielem, otrzymał nominację w kategorii Recording (Recital). W kategorii Rediscovered Work znalazł się „Wyrok” Zygmunta Noskowskiego, przypomniany przez Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu podczas ubiegłorocznego Festiwalu Moniuszki. Jest także polski udział w nominacji w kategorii Sustainability: wśród finalistów znalazł się Project Butterfly – Modena/Helsinki/Gdańsk, którego jednym z głównych partnerów jest Opera Bałtycka.
Pełna lista finalistów pozwala zarazem zweryfikować, czy nie ma na niej kolejnych polskich nazwisk lub instytucji. W kategoriach Conductor, Designer, Director, Female Singer, Male Singer i Rising Star nie ma w tym roku reprezentantów Polski. Nie znalazła się tam również polska instytucja w kategorii Opera Company ani polska realizacja w New Production czy World Premiere.
Nominacja Jakuba Józefa Orlińskiego dotyczy nagrania, dlatego nie sposób pisać o niej bez Michała Biela. Na oficjalnej liście International Opera Awards pozycja figuruje jako „Jakub Józef Orliński: If music… (Erato/Warner Classics)”, ale album został nagrany przez Orlińskiego z pianistą, który od lat jest jego stałym partnerem artystycznym. Warner Classics wymienia Michała Biela jako featured artist wydawnictwa.
„If music…” ukazało się 27 marca 2026 roku nakładem Erato/Warner Classics. Orliński i Biel sięgnęli po 17 pieśni i arii trzech kompozytorów baroku: Henry’ego Purcella, Georga Friedricha Händla i Johanna Josepha Fuxa. Zestawili utwory bardzo dobrze znane z kompozycjami wykonywanymi znacznie rzadziej.
Istotny jest również sam pomysł nagrania. Orlińskiemu nie towarzyszy orkiestra ani zespół instrumentów historycznych, lecz Biel grający na współczesnym fortepianie Steinwaya. Powstaje w ten sposób kameralny recital, oparty na wieloletniej współpracy obu muzyków. W programie znalazły się między innymi „Ombra mai fu” Händla oraz słynna aria Zimnego Geniusza z „Króla Artura” Purcella.
O nagrodę w kategorii Recording (Recital) „If music…” konkuruje z pięcioma innymi wydawnictwami: „In Search of Youkali” Katie Bray, „German Opera Scenes and Arias” Malin Byström, „Les Divas d’Offenbach” Véronique Gens, „Golden Age” Erin Morley i Lawrence’a Brownlee oraz „Puccini Heroines” Sondry Radvanovsky.
Druga nominacja dotyczy przedsięwzięcia, które miało przede wszystkim znaczenie dla odzyskiwania polskiego repertuaru operowego. „Wyrok” Zygmunta Noskowskiego znalazł się w finale kategorii Rediscovered Work, poświęconej dziełom przywracanym współczesnej publiczności po latach nieobecności.
„Wyrok” jest jedynym zachowanym w całości dziełem operowym Noskowskiego. Opera powstała do libretta opartego na dramacie „Ksenia” Aurelego Urbańskiego. Jej historia rozgrywa się w czasie greckich walk o niepodległość, a osobisty dramat zdrady zostaje wpisany w znacznie szerszy kontekst społeczny i polityczny. Noskowski wykorzystał w partyturze również autentyczne motywy greckie.
Po niemal 120 latach nieobecności utwór powrócił dzięki Teatrowi Wielkiemu w Poznaniu. Z inicjatywą jego przywrócenia wystąpił Szymon Mechliński, dyrektor artystyczny Festiwalu Moniuszki. „Wyrok” został zaprezentowany 27 września 2025 roku podczas trzeciej edycji festiwalu, po raz pierwszy na scenie poznańskiego Teatru Wielkiego. Było to wykonanie koncertowe. Kierownictwo muzyczne objęła Marta Kluczyńska.
W roli Leny wystąpiła Joanna Zawartko, Angelosa Georgiosa zaśpiewał Szymon Mechliński, a Kostę Guziego – Piotr Buszewski. W obsadzie znaleźli się ponadto Adrian Janus jako Dimo Anthimos, Damian Konieczek jako Marco oraz Damian Suchożebrski jako Nikitas. W wykonaniu uczestniczyły Chór i Orkiestra Teatru Wielkiego w Poznaniu. Za współpracę muzyczną odpowiadał Piotr Zabielski, chór przygotował Mariusz Otto, a funkcję asystentki chórmistrza pełniła Dominika Nakielna.
Nominacja „Wyroku” zwraca uwagę także ze względu na konkurencję. W kategorii Rediscovered Work znalazły się m.in. „Ercole amante” Antonii Bembo z Opéra de Paris, „Pompeo Magno” Francesca Cavallego z Bayreuth Baroque Opera Festival, „Il pomo d’oro” Antonia Cestiego z Innsbrucker Festwochen der Alten Musik, „Mazeppa” Clémence de Grandval z Oper Dortmund, „Legenda z Erinu” Otakara Ostrčila z Teatru Narodowego w Pradze, „Yerma” Heitora Villi-Lobosa z Ópera de Tenerife oraz „Kain und Abel” Felixa Weingartnera ze Staatstheater Darmstadt.
Poznańska nominacja ma więc znaczenie wykraczające poza samo wyróżnienie jednego koncertu. „Wyrok” znalazł się w międzynarodowym zestawieniu projektów, które przypominają, jak duża część historii opery pozostaje poza współczesnym repertuarem. W przypadku Noskowskiego chodzi przy tym o kompozytora należącego do ważnych postaci polskiego życia muzycznego przełomu XIX i XX wieku, którego twórczość operowa praktycznie zniknęła ze scen.
Jest jeszcze trzecia nominacja z istotnym polskim udziałem. W kategorii Sustainability finalistą został Project Butterfly – Modena/Helsinki/Gdańsk. Na oficjalnej liście nominowany jest cały międzynarodowy projekt, a nie samodzielnie Opera Bałtycka czy któryś z jego twórców. Gdańska instytucja jest jednak jednym z głównych partnerów przedsięwzięcia obok Fondazione Teatro Comunale di Modena i Opera Box w Helsinkach.
Projekt realizowany w latach 2023–2026 został pomyślany jako próba wypracowania bardziej przyjaznych środowisku metod produkowania, prezentowania i promowania opery. Obejmował nie tylko przygotowanie przedstawienia, ale cały proces jego powstawania: pracę kompozytorów i librecistów, wykorzystanie nowych technologii, rozwiązania dotyczące produkcji oraz udział młodych odbiorców. Projekt otrzymał dofinansowanie z programu Kreatywna Europa oraz ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Efektem była trzyaktowa ekoopera „Perla di Speranza / Hengitä / Jezioro Popiołów”. Każdy akt przygotował zespół związany z jednym z trzech krajów partnerskich i każda część została powiązana z innym żywiołem: włoska z ziemią, fińska z powietrzem, a polska z wodą.
Polski akt, „Jezioro Popiołów”, skomponował Beniamin Baczewski, libretto napisała Jagoda Kościk, występująca jako Jagoda Jagson. Materiał literacki powstał na podstawie opowiadań młodzieży z VI Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku. Autorami pozostałych części są Marco Attura i Paavo Korpijaakko. Całość wyreżyserował Matteo Mazzoni, dyrygował Jaan Ots, a scenografię i kostiumy przygotowała Joanna Borkowska.
Prapremiera odbyła się 11 kwietnia 2025 roku w Teatro Comunale w Modenie. Następnie przedstawienie pokazano w maju w Helsinkach, a 31 maja i 1 czerwca trafiło do Opery Bałtyckiej w Gdańsku.
W kategorii Sustainability Project Butterfly konkuruje z Collectif 17h25 i projektem MOD 200, Glyndebourne i Wildlife Corridor, Green Opera brukselskiej La Monnaie, Longborough Festival Opera oraz Santa Fe Opera.
International Opera Awards powstały w 2012 roku z inicjatywy Harry’ego Hymana. Nagrody obejmują dziś nie tylko śpiewaków, dyrygentów, reżyserów i teatry, ale również nowe produkcje, światowe premiery, nagrania, festiwale, odnalezione dzieła oraz przedsięwzięcia dotyczące dostępności i zrównoważonego rozwoju. Z nagrodami związana jest Opera Awards Foundation, która wspiera młodych artystów poprzez program stypendialny.
Laureatów tegorocznej edycji poznamy 21 listopada 2026 roku. Gala International Opera Awards po raz pierwszy odbędzie się w MusikTheater an der Wien. Wiedeński teatr obchodzi w tym roku 225-lecie istnienia, a rok wcześniej otrzymał International Opera Award w kategorii Opera Company.
Dla polskiego środowiska operowego tegoroczna lista układa się w trzy bardzo różne historie. Pierwsza dotyczy międzynarodowej kariery Jakuba Józefa Orlińskiego i jego wieloletniej współpracy z Michałem Bielem. Druga prowadzi do polskiego repertuaru sprzed ponad wieku i pracy wykonanej w Poznaniu, aby „Wyrok” Noskowskiego ponownie zabrzmiał przed publicznością. Trzecia wiąże Operę Bałtycką z europejskim projektem poszukującym nowych sposobów produkowania opery.
21 listopada okaże się, czy któraś z tych nominacji przyniesie także statuetkę International Opera Awards.
