W sezonie 2026/2027 instytucja kierowana przez Krzysztofa Rzączyńskiego potwierdziła dotychczas dwie premiery.
fot. Byrski fotografuje / Teatr Andersena w Lublinie
Teatr im. Hansa Christiana Andersena w Lublinie przygotowuje się do przeprowadzki do nowej siedziby, której budowa pochłonie ponad 78 mln zł.
W sezonie 2026/2027 instytucja kierowana przez Krzysztofa Rzączyńskiego potwierdziła dotychczas dwie premiery. Trzy kolejne przedstawienia pozostają w planach, a ich realizacja zależy od finansowania. Sprawdziliśmy, jak wygląda sytuacja finansowa lubelskiej sceny, jakie są jej zamierzenia repertuarowe i czego od teatru oczekuje miasto.
Teatr im. Hansa Christiana Andersena, działający od 1954 roku, jest jedyną w województwie lubelskim instytucją teatralną specjalizującą się w repertuarze dla dzieci i młodzieży. Od lat korzysta z wynajmowanych przestrzeni Centrum Spotkania Kultur. Sytuacja ma się zmienić wraz z zakończeniem budowy Centrum Sztuki Dzieci i Młodzieży przy ul. Kunickiego 35.
W ubiegłym tygodniu informowaliśmy o podpisaniu umowy na dofinansowanie tej inwestycji ze środków europejskich. Zwróciliśmy również uwagę na niewielką liczbę premier zapowiedzianych przez teatr na obecny sezon. Po publikacji otrzymaliśmy dodatkowe informacje od przedstawicieli instytucji oraz odpowiedzi Biura Prasowego Urzędu Miasta Lublin dotyczące finansowania teatru, jego działalności artystycznej i przyszłości w nowej siedzibie.
Na sezon artystyczny 2026/2027 Teatr Andersena potwierdził dotychczas dwie premiery. Pierwszą będzie „Nikt tylko ja”, przedstawienie na podstawie książki Sary Lundberg, którego prapremierę zaplanowano na 5 grudnia 2026 roku. Drugą propozycją jest „Mefisto”, adaptacja powieści Klausa Manna w reżyserii Krzysztofa Rzączyńskiego, z premierą przewidzianą na 20 marca 2027 roku.
„Mefisto” będzie spektaklem skierowanym do młodzieży i dorosłych. Teatr podkreśla, że starsi odbiorcy stanowią ważną część jego publiczności, zarówno wśród widzów indywidualnych, jak i grup szkolnych.
W odpowiedzi przesłanej naszej redakcji przez Teatr Andersena poinformowano również o trzech kolejnych tytułach, nad którymi instytucja zamierza pracować. Są to „Ten i tamten las” w reżyserii Roberta Drobniucha, „Dumbo” w reżyserii Pawła Paszty oraz „Ostatnia owca” Anny Wolszczak. Wszystkie trzy przedstawienia mają być adresowane do młodszych widzów.
Na razie pozostają jednak na etapie planowania. Jak wyjaśnia teatr, oficjalnie ogłaszane są wyłącznie premiery z ustalonym terminem, zapewnionym finansowaniem i rozpoczętymi przygotowaniami. W przypadku pozostałych realizacji trwają rozmowy dotyczące warunków współpracy z twórcami.
„Rozpoczęcie prac nad kolejnymi tytułami jest uzależnione od dotacji podmiotowej, a o wysokości finansowania dowiadujemy się w okolicy grudnia. Dopiero wtedy możemy wznowić rozmowy o kolejnych produkcjach i informować o planowanych premierach” – przekazał teatr.
Instytucja wskazuje przy tym, że trzy dodatkowe premiery mogłyby zostać przygotowane do końca sezonu artystycznego lub roku kalendarzowego 2027. Ich realizacja w obecnym sezonie pozostaje więc niepewna.
Dwie potwierdzone premiery to nadal skromna propozycja na tle działalności innych teatrów lalkowych w Polsce. Warszawski Teatr Lalek Guliwer zapowiedział na ten sezon trzy premiery, krakowski Teatr Groteska cztery, Teatr Baj Pomorski w Toruniu 4 premiery. Różnice te pokazują, że lubelska instytucja przygotowuje mniej nowych przedstawień niż część porównywalnych scen.
W ocenie skali działalności artystycznej trzeba jednak uwzględnić warunki, w jakich obecnie pracuje zespół Teatru Andersena, oraz możliwości finansowe instytucji.
Z danych przekazanych przez Biuro Prasowe Urzędu Miasta Lublin wynika, że w ostatnich latach budżet Teatru Andersena systematycznie wzrastał.
W 2024 roku przychody instytucji wyniosły 7,28 mln zł, z czego 5,53 mln zł stanowiła dotacja podmiotowa z budżetu miasta.
W 2025 roku przychody wzrosły do 8,04 mln zł, a dotacja podmiotowa wyniosła 6,26 mln zł.
Z kolei plan finansowy na 2026 rok przewiduje przychody na poziomie 8,92 mln zł, w tym dotację podmiotową w wysokości 7,15 mln zł.
W ciągu dwóch lat dotacja podmiotowa wzrosła o ponad 1,6 mln zł, czyli o około 29 procent.
Wzrost finansowania należy jednak rozpatrywać w kontekście kosztów funkcjonowania instytucji. Znaczną część budżetu pochłaniają wydatki stałe, w tym wynagrodzenia, utrzymanie zespołu oraz opłaty za korzystanie z przestrzeni teatralnej.
Według informacji przekazanych przez Teatr Andersena roczne opłaty wynikające z umów dotyczących korzystania z powierzchni Centrum Spotkania Kultur w Lublinie przekraczają milion złotych. Koszty lokalowe stanowią więc istotny element oceny możliwości finansowych teatru, w tym środków, które mogą zostać przeznaczone na przygotowanie nowych przedstawień.
Biuro Prasowe Urzędu Miasta Lublin, będącego organizatorem Teatru Andersena, ocenia obecną działalność instytucji przede wszystkim w kontekście jej możliwości finansowych i lokalowych.
„Instytucja realizuje w ostatnim okresie od 2 do 3 premier rocznie, co wynika przede wszystkim z możliwości finansowych” – czytamy w odpowiedzi przesłanej naszej redakcji.
Według urzędu teatr prezentuje w każdym sezonie ponad 200 spektakli, obejmujących zarówno nowe produkcje, jak i przedstawienia pozostające w repertuarze z poprzednich lat.
Miasto uważa, że przy obecnych warunkach lokalowych jest to maksymalna liczba przedstawień, jaką instytucja może zaprezentować.
Organizator podkreśla również, że w umowie dotyczącej kierowania teatrem przez Krzysztofa Rzączyńskiego nie określono minimalnej liczby premier, które powinny być przygotowywane w każdym sezonie artystycznym.
Oczekiwania miasta koncentrują się na efektywnym wykorzystaniu przyznawanych środków oraz zapewnieniu mieszkańcom dostępu do wartościowej oferty teatralnej i edukacyjnej.
Pozostaje jednak pytanie, czy dwie lub trzy premiery rocznie powinny być docelowym standardem działalności jedynego w regionie teatru wyspecjalizowanego w repertuarze dla dzieci i młodzieży. Potrzeby poszczególnych grup wiekowych są zróżnicowane, a nowe realizacje pozwalają rozwijać ofertę dla kolejnych pokoleń widzów.
W poprzednim materiale zwracaliśmy uwagę na rozbieżności między aktualnymi zapowiedziami repertuarowymi a pięcioletnim programem działania teatru, przedstawionym przez Krzysztofa Rzączyńskiego na okres jego kadencji w latach 2023–2028.
Na sezon 2026/2027 przewidziano w nim między innymi „Jasia i Małgosię, czyli świat z szafy” oraz „Przygodę w Jerozolimie” na podstawie twórczości Amosa Oza. Żaden z tych tytułów nie znalazł się wśród dwóch obecnie potwierdzonych premier ani trzech dodatkowych realizacji wskazanych w odpowiedzi teatru.
Zapytaliśmy Urząd Miasta Lublin, czy organizator został poinformowany o zmianach w programie i czy wymagały one jego akceptacji.
Miasto wyjaśnia, że wieloletni program działalności teatru może podlegać modyfikacjom wynikającym ze zmieniających się warunków finansowych i organizacyjnych. Wśród przyczyn wymienia wzrost kosztów produkcji, dostępność reżyserów oraz możliwość pozyskania praw do wystawienia określonych utworów.
Dyrektor przedstawia organizatorowi coroczny plan działalności merytorycznej, uwzględniający ewentualne zmiany repertuarowe.
Urząd zaznacza, że dopuszcza takie modyfikacje, jeżeli służą dostosowaniu programu do aktualnych możliwości instytucji i pozostają zgodne z jego zasadniczymi założeniami.
Nie otrzymaliśmy natomiast jednoznacznej odpowiedzi, czy konkretne zmiany dotyczące sezonu 2026/2027 zostały formalnie przedstawione organizatorowi i przez niego zaakceptowane.
Zapytaliśmy również, w jaki sposób Miasto Lublin monitoruje i ocenia realizację programu artystycznego przedstawionego przez Krzysztofa Rzączyńskiego na okres jego kadencji.
„Organizator analizuje sprawozdania merytoryczne składane przez dyrektora instytucji. Sprawozdania te przedstawiają działalność teatru w danym okresie sprawozdawczym i obejmują między innymi informacje o liczbie zrealizowanych premier i przedstawień, frekwencji widzów, realizowanych projektach artystycznych i edukacyjnych oraz innych działaniach statutowych instytucji. Dyrektor instytucji, zgodnie z umową o warunkach organizacyjno-finansowych działalności instytucji kultury, zobowiązany jest również do złożenia organizatorowi na dwa miesiące przed końcem okresu powołania sprawozdania z realizacji programu działalności” – poinformowało Biuro Prasowe Urzędu Miasta Lublin.
Odpowiedź ta rodzi pytania o sposób sprawowania przez organizatora nadzoru nad działalnością artystyczną teatru. Sprawozdania roczne pozwalają podsumować liczbę premier, przedstawień czy frekwencję, ale dotyczą działalności już zrealizowanej. Tymczasem ocena instytucji kultury powinna obejmować również bieżącą realizację programu dyrektora, zmiany repertuarowe i sposób wykorzystania przyznawanych środków.
Z przekazanych informacji nie wynika, jak często miasto dokonuje takiej oceny ani czy poza analizą sprawozdań prowadzi regularne rozmowy z dyrekcją dotyczące realizacji programu artystycznego. Trudno więc ustalić, na ile nadzór organizatora ma charakter bieżący, a na ile sprowadza się do okresowego podsumowania działalności instytucji.
Problem ten ma znaczenie wykraczające poza sytuację Teatru Andersena. Dotyczy sposobu, w jaki samorządy oceniają działalność podległych im instytucji kultury. Jeżeli podstawowym narzędziem pozostaje sprawozdanie przygotowane przez samego dyrektora, warto zastanowić się, w jaki sposób organizator weryfikuje realizację deklarowanego programu i reaguje na zmiany w jego założeniach.
Przy ul. Kunickiego 35 trwa budowa Centrum Sztuki Dzieci i Młodzieży, w którym Teatr Andersena otrzyma własną, odpowiednio wyposażoną siedzibę.
Inwestycję realizuje Miasto Lublin przy wsparciu środków europejskich przyznanych w ramach programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021–2027, zarządzanego przez samorząd województwa lubelskiego.
Umowę o dofinansowanie podpisano 14 października 2026 roku w siedzibie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego. W uroczystości uczestniczyli marszałek województwa lubelskiego Jarosław Stawiarski, wicemarszałek Piotr Breś oraz prezydent Lublina Krzysztof Żuk.
Całkowita wartość inwestycji przekracza 78 mln zł, z czego ponad 31,7 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej.
Centrum powstaje w miejscu dawnego Domu Kultury Kolejarza. Nowy obiekt będzie miał powierzchnię niemal 4,5 tys. m kw. Zaplanowano w nim dwie sale teatralne: dużą, z widownią na 300 miejsc, oraz kameralną, mogącą pomieścić około 100 widzów.
Teatr otrzyma również sale prób, pracownie artystyczne, garderoby, charakteryzatornie i zaplecze techniczne. W budynku znajdą się ponadto filia Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz przestrzenie przeznaczone na działalność edukacyjną i warsztatową.
Zgodnie z harmonogramem prace budowlane mają zakończyć się w maju 2028 roku. Cały projekt, obejmujący również pozostałe etapy inwestycji, powinien zostać rozliczony do końca maja 2029 roku.
Dla Teatru Andersena przeprowadzka oznacza zakończenie wieloletniego okresu funkcjonowania w wynajmowanych przestrzeniach. Nowa infrastruktura umożliwi prowadzenie prób i przygotowywanie przedstawień w warunkach dostosowanych do potrzeb zespołu.
Zapytaliśmy Biuro Prasowe Urzędu Miasta Lublin, czy wraz z budową nowej siedziby przygotowano już założenia dotyczące przyszłego funkcjonowania teatru, w tym zwiększenia liczby premier, przedstawień, zatrudnienia oraz finansowania.
Z odpowiedzi wynika, że szczegółowe decyzje w tych sprawach jeszcze nie zapadły.
„Szczegółowe założenia dotyczące funkcjonowania Teatru po przeprowadzce, w tym liczby premier i przedstawień, ewentualnego zwiększenia zatrudnienia oraz wysokości dotacji podmiotowej, zostaną określone na dalszym etapie realizacji inwestycji, z uwzględnieniem możliwości finansowych Miasta Lublin” – poinformowało Biuro Prasowe Urzędu Miasta Lublin.
Władze miasta nie przewidują również zwiększenia finansowania teatru w 2027 roku związanego z przygotowaniami do przeprowadzki. Uzasadniają to odległym terminem zakończenia inwestycji.
Otwarta pozostaje zatem kwestia przyszłego modelu działalności instytucji. Dwie profesjonalnie wyposażone sceny stworzą możliwości prezentowania większej liczby przedstawień, organizowania wydarzeń i rozwijania programu artystycznego. Ich wykorzystanie będzie jednak wymagało odpowiednich środków na produkcję spektakli, obsługę techniczną i utrzymanie budynku.
Istotne będzie również to, czy zakończenie korzystania z wynajmowanych przestrzeni Centrum Spotkania Kultur pozwoli przeznaczyć większe środki na produkcję przedstawień. Na obecnym etapie trudno to ocenić, ponieważ nie znamy przyszłych kosztów utrzymania nowej siedziby ani zasad finansowania działalności instytucji po przeprowadzce.
Teatr Andersena stoi przed istotną zmianą organizacyjną. Po wielu latach oczekiwania otrzyma budynek zaprojektowany z myślą o prowadzeniu działalności teatralnej, z odpowiednim zapleczem i dwiema scenami.
Obecnie instytucja potwierdza dwie premiery w sezonie 2026/2027, a trzy kolejne pozostają uzależnione od możliwości finansowych. Miasto uznaje dotychczasową skalę działalności za odpowiadającą warunkom, w jakich funkcjonuje teatr.
Przy rosnącym budżecie liczba nowych produkcji pozostaje jednak niewielka. Dwie premiery w sezonie to skromna oferta dla instytucji, która odpowiada za rozwijanie zainteresowania teatrem wśród dzieci i młodzieży całego regionu.
Budowa nowej siedziby daje szansę na zmianę tej sytuacji. W perspektywie Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029 szczególnie ważne będzie przygotowanie programu artystycznego odpowiadającego możliwościom nowego obiektu i oczekiwaniom młodej publiczności.
