Sylvia broni się sama

Wydaje się, że kobieta, która łaknie przeżywać w pełni, ma możliwość osiągnięcia ideału jedynie poprzez spotkanie ze śmiercią. Taką kobietą niewątpliwie była Sylvia Plath – poetką nie ogarniętą pychą, zachłannością czy arogancją, a raczej tęsknotą za pełnią człowieczeństwa, którego okruchy próbowała zbierać dopóki depresja nie doprowadziła jej do piekarnika wypełnionego gazem. Jak sama pisała: „chciałabym być każdym, kaleką, umierającym, dziwką, a potem wrócić do siebie, żeby napisać o swoich myślach, emocjach jako ta osoba. Ale nie mam wszechwiedzy. Muszę przeżyć własne życie, to jedyne, jakie mi dano. Ale przecież nie można wciąż patrzeć na własne życie z obiektywną ciekawością…”.

Spektakl Katarzyny Kalwat wydawał mi się być obietnicą obiektywnej ciekawości nie sobą a właśnie Sylvią Plath. Niestety, mimo licznych zalet przedstawienia, muszę stwierdzić, że cierpi ono na brak ciekawości okraszony pretensjonalnym pędem ku funkcjonalizacji.

Pozornie reżyserka przedstawia sytuacje z życia Plath, w praktyce wykorzystuje poetkę do próby opowiedzenia o problemach współczesnych kobiet czy sensie sztuki. I nie ukrywam, budzi to mój wewnętrzny sprzeciw. Oczywiście nie można bronić twórczyni sięgania do własnej interpretacji tekstu, jednak można czuć niesmak kiedy głos Sylvii Plath zanika w gąszczu wyświetlanych na telewizorach świadectw z castingu czy cynicznego monologu jednego z bohaterów. Niewątpliwie przeżycia aktorów czy sam proces twórczy są tematami niezwykle istotnymi, jednak czy nie wynikają one już z samych tekstów Plath? Czy warto oddawać głos cynizmowi i pretensjonalności, kiedy na wyciągnięcie ręki ma się niepowtarzalny autentyzm? Czy warto krzyczeć o nierównościach i społecznej presji, kiedy ma się na wyciągnięcie ręki świadectwa ofiary zarówno nierówności, jak i społecznej presji? Czy naprawdę 2024 rok to już za późno? W którym momencie literatura konfesyjna stała się archaiczna?

Język reżyserki zabija lirykę Brytyjki. Plath jest przedstawieniem, w którym „macierzysty raj” spotyka się z „odklejeniem”. To samo dotyczy kostiumów i rekwizytów – otoczenie nie jest stylizowane na lata życia poetki, ale nie można też mówić o jego pełnej umowności. Maszyny do pisania i płaszcze spotykają się z cekinami, tatuażami czy legginsami, przez co całość wydaje się niespójna. Muzyka sugeruje, że przestrzeń miała być przefiltrowana przez perspektywę osoby z depresją, jednak groteskowe kostiumy nie dodały jej aktualności a raczej wytworzyły coś w rodzaju estetycznego zgrzytu.

Szkoda, tym bardziej że w całości widać dobre intencje twórczyni, chęć dania kobietom siły w późno kapitalistycznym świecie, który niewątpliwie wymaga od nich za wiele. Chwilami to się udaje. Są to jednak momenty, kiedy aktorzy odgrywają po prostu sceny z życia pisarki, czego najlepszym przykładem jest scena rozmowy Sylvii i jej męża o zbombardowaniu Hiroszimy. Szczególnie docenić trzeba występ Haliny Rasiakówny, która w jednej scenie musiała wcielić się w dwie skrajnie różne role – zrozpaczonej matki i stanowczego psychiatry.

Pozostaje pytanie, jak wypadają role samej Plath? Tak, role, bowiem reżyserka zdecydowała się na dwie kontrastujące osobowości, które będą ścierać się ze sobą na oczach widzów, i jedną stonowaną, stanowiącą symbol kobiety „idealnej”. Z jednej strony można śmiało uznać, że zarówno Dominika Biernat jak i  Ewelina Żak sprostały wyzwaniu, tak samo Natalia Szczypka, mimo dość skromnej roli, zagrała dobrze. Wątpliwości budzi jednak sam zabieg — ograniczający skomplikowaną osobowość człowieka do kilku przerysowanych archetypów, które nieustannie toczą walkę w głowie człowieka. Nie oznacza to, że sam zabieg jest jednoznacznie zły, pozostawia jednak spory niedosyt.

“Plath” wydaje się więc być spektaklem pełnym potencjału, a nawet emocjonalnego impactu, wypływającego z samych tekstów autorki “Szklanego klosza”. Nie zmienia to faktu, że dominującym odczuciem po wyjściu z teatru jest niesmak wynikający z niezdarnie wykreowanej warstwy estetycznej i twórczej pychy, która przyćmiła tytułową poetkę. W lesie posadzonym przez Katarzynę Kalwat doprawdy jest wiele drzew, niestety to figowe jest najzwyczajniej w świecie niedojrzałe.

Udostępnij:

Link skopiowany!

Szymon Białobrzeski

szymon.bialobrzeski@teatrdlawszystkich.pl

w teatrze zasiadam nie tyle jako krytyk, ile jako empiryk. Twórcy nieustannie próbują przybliżyć prawdę, ja nieustannie próbuję jej dotknąć. Jeżeli prawdy dosięgam, to się cieszę, jeżeli jest za daleko, to marudzę. Tylko tyle i aż tyle.