Jedno z najważniejszych miejsc teatralnych w Europie: historia, idee i współczesność Piccolo Teatro di Milano – instytucji, która od 1947 roku konsekwentnie realizuje ideę teatru publicznego.
fot. Masiar Pasquali
Piccolo Teatro di Milano było pierwszym we Włoszech stałym teatrem repertuarowym finansowanym ze środków publicznych. Zostało założone 14 maja 1947 roku przez Giorgia Strehlera, Paola Grassiego oraz Ninę Vinchi z jasno sformułowanym celem: stworzenia teatru jako instytucji publicznej — artystycznej i kulturowej — odpowiadającej na zbiorową potrzebę wspólnoty i działającej na rzecz całego społeczeństwa.
Hasło, które towarzyszy Piccolo Teatro od samego początku — „Teatr sztuki dla wszystkich” — było programem działania. Teatr miał łączyć najwyższą jakość artystyczną z dostępnością, komunikatywnością i odpowiedzialnością społeczną. Miał być miejscem formowania widowni, a nie jedynie prezentowania dzieł.
Dzięki wsparciu państwa oraz władz lokalnych — przede wszystkim Miasta Mediolanu i Regionu Lombardia — Piccolo Teatro prowadzi dziś trzy sceny.
Teatro Grassi przy Via Rovello, mieszczący się w Palazzo Carmagnola, to historyczna siedziba teatru. Od 2009 roku kompleks obejmuje również renesansowy krużganek nazwany imieniem Niny Vinchi, przywrócony miastu po gruntownej renowacji.
Teatro Strehler, główna scena Piccolo zaprojektowana przez Marca Zanusa, została otwarta w styczniu 1998 roku. Inauguracji towarzyszyło „Così fan tutte” Wolfganga Amadeusza Mozarta — ostatnie przedstawienie wyreżyserowane przez Giorgia Strehlera.
Teatro Studio Melato to przestrzeń eksperymentalna, poświęcona badaniom teatralnym i edukacji. Mieści się w budynku dawnego Teatro Fossati, ponownie otwartym w 1986 roku, a od 2014 roku nosi imię Mariangeli Melato. W tym samym budynku działa Akademia Teatralna im. Luki Ronconiego, założona przez Strehlera w 1987 roku.
W ciągu ponad siedemdziesięciu lat działalności Piccolo Teatro wyprodukowało ponad 400 spektakli. Wiele z nich przeszło do historii światowego teatru. Szczególne miejsce zajmują inscenizacje Giorgia Strehlera, który sięgał zarówno po klasykę, jak i dramaturgię nowoczesną.
Wśród jego najważniejszych realizacji znalazły się m.in.:
– William Shakespeare: „Król Lear”, „Burza”
– Carlo Goldoni: „Arlekin, sługa dwóch panów”, „Awantura w Chioggi”, „Mały plac”
– Antoni Czechow: „Wiśniowy sad”
– Bertolt Brecht: „Opera za trzy grosze”, „Życie Galileusza”, „Dobry człowiek z Seczuanu”
– Samuel Beckett: „Szczęśliwe dni”
Od 1991 roku Piccolo Teatro posiada status Teatru Europy, formalnie potwierdzony włoskim dekretem ministerialnym w 2017 roku. Od początku była to instytucja nastawiona na dialog międzynarodowy.
Po śmierci Strehlera filozofię tę kontynuowali m.in. Sergio Escobar, dyrektor Fundacji w latach 1998–2020, oraz Luca Ronconi — jeden z najwybitniejszych europejskich reżyserów, związany z Piccolo jako konsultant artystyczny i dyrektor Akademii Teatralnej.
Ronconi stworzył w Mediolanie jedne ze swoich najważniejszych dzieł początku XXI wieku, m.in. „Infinities” Johna D. Barrowa, realizowane w dawnych warsztatach La Scali, oraz „Lehman Trilogy” Stefano Massiniego — monumentalną opowieść o historii i upadku zachodniego kapitalizmu.
Historia Piccolo Teatro di Milano obejmuje również istotne polskie wątki.
W 1972 roku Kazimierz Dejmek zrealizował tu spektakl „La Passione”, odpowiadając zarówno za scenariusz, jak i reżyserię. Już w trakcie prób otrzymał propozycję objęcia dyrekcji artystycznej Piccolo Teatro. Oferty o takim znaczeniu nie złożono żadnemu innemu polskiemu reżyserowi teatralnemu. Dejmek odmówił — mimo znajomości języka włoskiego — jak wynika z książki Magdaleny Raszewskiej „Dejmek”, wydanej przez Teatr Narodowy w Warszawie. Decyzję uzasadniał słowami: „Miałem na głowie nie tyle swoją karierę, co miałem na głowie całą Polskę…, o którą zabiegałem, starałem się, chciałem poprawiać, zmieniać”.
Drugim kluczowym momentem była realizacja „Peryklesa” („Pericles, Principe di Tiro”) Williama Shakespeare’a w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego, którego premiera odbyła się 27 stycznia 1998 roku. Przedstawienie powstało w ramach programu Young European Directors.
„Perykles” w Piccolo Teatro jest jednym z momentów, w których polski reżyser wchodzi w obieg europejskich instytucji repertuarowych najwyższej rangi. Warlikowski został zaproszony osobiście przez Giorgia Strehlera — twórcę i symbol Piccolo Teatro — i zrealizował spektakl na scenie, która od 1947 roku buduje ideę teatru publicznego jako instytucji kulturowej o wymiarze obywatelskim.
Była to niezwykle ważna realizacja Warlikowskiego w zagranicznym teatrze repertuarowym, pracującym ze stałym zespołem aktorskim. Spektakl został zarejestrowany w filmie dokumentalnym „Polski reżyser w Mediolanie” w reżyserii Kazimierza Bardzika. O swojej pracy opowiadają w nim twórcy: Krzysztof Warlikowski (reżyseria), Małgorzata Szczęsniak (scenografia) oraz Paweł Mykietyn (muzyka).
Warlikowski mówił o tym przedstawieniu:
„Historia Peryklesa nie jest opowieścią o jednym królu. To raczej dzieje ludzkiego losu: narodzin, utraty, śmierci, starzenia się. Dlatego nie interesował mnie Perykles jako władca, lecz jako figura uniwersalna. Ta podróż zaczyna się w teatrze konwencji, a kończy na ulicy współczesnego Mediolanu. Zrozumiałem, że na końcu tej opowieści Perykles jest starym aktorem, który nie nadąża już za światem, ale rozumie życie wtedy, gdy jest na scenie”.
Zachowane informacje obsadowe są fragmentaryczne. Wiadomo, że występowali aktorzy zespołu Piccolo Teatro, m.in.: Giorgio Bongiovanni (Pescatore / Il Ruffiano) oraz Margherita Di Rauso (Licorida / La Ruffiana).
Od grudnia 2020 roku dyrektorem Piccolo Teatro jest Claudio Longhi. Pod jego kierownictwem teatr rozwija program wspierania współczesnej dramaturgii, młodych twórców, międzynarodowych koprodukcji oraz europejskich sieci współpracy. Od sezonu 2021/2022 Piccolo stało się stałym miejscem pracy dla grona artystów stowarzyszonych z teatrem.
Teatr organizuje również duże festiwale międzynarodowe, m.in. Presente Indicativo oraz Milano Porta Europa, podejmujące refleksję nad współczesną Europą.
Już wkrótce Szymon Spichalski, współpracujący z naszą redakcją recenzent teatralny, odwiedzi Piccolo Teatro — jedno z najważniejszych miejsc teatralnych w Europie..
