Miasto Łódź jak ziemia obiecana

W ubiegłym roku minęło pół wieku od premiery „Ziemi obiecanej” Andrzeja Wajdy, filmu powszechnie uznawanego za jedno z największych osiągnięć kinematografii polskiej.

Tytuł był nominowany do Oscara za najlepszy obraz nieanglojęzyczny (przegrał z radziecko- japońskim dziełem Akiry Kurosawy „Dersu Uzała”). Kulisom powstawania „Ziemi obiecanej” jest poświęcone czteroczęściowe słuchowisko Krzysztofa Tubilewicza „Pewnego razu… w Łodzi”, które zdobyło jurorskie wyróżnienie Anny Wieczur w konkursie na najlepsze słuchowisko Fundacji Fonorama.

Pierwsza część słuchowiska zatytułowana „Tu i teraz” przedstawia genezę realizacji filmu. Mówi o tym, jak Andrzej Wajda pogrążony w kryzysie po „Weselu” według dramatu Wyspiańskiego nosi się z zamiarem porzucenia twórczości reżyserskiej. I niewykluczone, że istotnie by to zrobił, gdyby nie Andrzej Żuławski, który podsunął mu książkę Władysława Reymonta, której akcja rozgrywa się w Łodzi, mieście, gdzie Wajda ukończył reżyserię w słynnej Filmówce i rozpoczął swoją karierę.

W przypadku słuchowiska „Pewnego razu… w Łodzi” (zapis tytułu nawiązuje do filmu Quentina Tarantino, którego jednym z bohaterów jest inny wychowanek łódzkiej szkoły filmowej, Roman Polański) trudno mówić o jakichś szczególnych walorach artystycznych (w tej kategorii można niewątpliwie rozpatrywać jedynie kompozycję Andrzeja Żylisa „Opadający widnokrąg” w wykonaniu słynnej orkiestry Henryka Debicha, wykorzystaną przez autora słuchowiska jako soundtruck audycji). Natomiast jego niezaprzeczalnym wartością jest dokumentalna opowieść nie tylko o kulisach powstawania superprodukcji czasów PRL-u, ale także o historii miasta, jego micie funkcjonującym do dziś, a stworzonym przez Reymonta oraz mieszkańców Łodzi w czasach, gdy tenże film powstawał, notabene: w rekordowym tempie trzech miesięcy z niewielkim okładem).

Krzysztof Tubilewicz w swoim słuchowisku obficie wykorzystał archiwalne nagrania Historii Mówionej Muzeum Kinematografii w Łodzi, zapiski Andrzeja Wajdy z „Notesów”, wypowiedzi aktorów: Wojciecha Pszoniaka, Daniela Olbrychskiego i Andrzeja Seweryna. O dziele Wajdy wypowiadają się filmoznawcy: Bartosz Michalak, Katarzyna Wajda i prof. Krzysztof Kornacki; po historii miasta „oprowadzają” słuchaczy przewodnicy: Justyna Tomaszewska i Krzysztof Olkusz. Tubilewicz oddaje też głos Marcie Madejskiej, autorce książki „Aleja włókniarek” o ciężkich warunkach pracy robotnic, niewiele różniących się w latach 70. XX wieku od tych panujących za czasów Reymonta. Wypowiadają się też same włókniarki, także te statystujące w filmie Wajdy, który mógł nie wiedzieć, że zaledwie trzy lata wcześniej łódzkie kobiety strajkowały przeciwko tym warunkom i pogarszającym się warunkom życia w Polsce. Ta konfrontacja filmowej i realnej rzeczywistości wypada niezwykle ciekawie.

Kolejne części historii o „Ziemi obiecanej” autor opatrzył tytułami: „Survival i zupa z wkładką”, „Oskarżenie i transformacja”, „Opioidy i implanty”.

Radio 357