Tegoroczny Kielecki Międzynarodowy Festiwal Teatralny staje się miejscem spotkania trzech wyjątkowych języków scenicznych.
fot. Laurent Schneegans
Na scenie Teatru im. Stefana Żeromskiego zagoszczą: rumuńska „Mary Stuart” Andreia Şerbana, francuskie „Cavalières” Isabelle Lafon i litewskie „Consider the Lobster” w reżyserii Yany Ross. Każdy z tych spektakli przywozi do Kielc inny rodzaj wrażliwości – od monumentalnego teatru politycznego, przez kobiecy teatr relacji, po egzystencjalne studium współczesnej empatii.
Rumuńska „Mary Stuart” – teatr o władzy i sumieniu
Andrei Şerban, klasyk światowego teatru, twórca związany z La MaMa w Nowym Jorku, przywozi do Polski inscenizację, w której spotykają się elżbietański dramat i współczesna refleksja o mechanizmach władzy. W jego „Mary Stuart” (Teatr Narodowy w Bukareszcie) królewskie dylematy stają się zwierciadłem współczesnych napięć między racją stanu a emocjami, między odpowiedzialnością a pragnieniem wolności.
Krytycy podkreślają mistyczną intensywność spektaklu – jak pisała Alexandra Ares, to spotkanie tradycji i nowoczesności, które stawia pytanie: jak daleko można posunąć się w imię władzy? To teatr, który przywraca powagę słowu i gestowi – i w tym sensie wciąż jest „narodowy”, choć mówi językiem nowoczesnej dramaturgii.
Isabelle Lafon, znakomita aktorka i reżyserka Théâtre de la Colline, tworzy teatr subtelny, oszczędny, a zarazem nasycony emocją. Jej „Cavalières” to historia czterech kobiet opiekujących się dziewczynką z niepełnosprawnością – ale pod tą prostą fabułą kryje się opowieść o trosce, kruchości i sile kobiecej wspólnoty.
Lafon buduje narrację z drobnych gestów, półcieni, intonacji. To teatr, w którym każde spojrzenie ma wagę słowa.
Francuscy krytycy mówią o spektaklu, który wymyka się kategoriom: „figlarny, a zarazem głęboko humanistyczny” (Joëlle Gayot, Le Monde). W świecie, gdzie teatr coraz częściej staje się miejscem konfrontacji, Lafon proponuje przestrzeń współodczuwania.
Najbardziej wyczekiwanym wydarzeniem kieleckiego festiwalu będzie pokaz spektaklu „Consider the Lobster” Yany Ross, zrealizowany w Litewskim Narodowym Teatrze Dramatycznym w Wilnie. Ross, reżyserka o międzynarodowej renomie, tworzy z eseju Davida Fostera Wallace’a przejmujący traktat o wrażliwości i współczesnym okrucieństwie.
W centrum jej zainteresowania znajduje się pytanie o granice empatii – zarówno wobec zwierząt, jak i wobec drugiego człowieka. W jej teatrze „lobster”, czyli homar wrzucany do wrzątku, staje się metaforą naszej cywilizacji: społeczeństwa, które przygląda się cierpieniu, nie potrafiąc odwrócić wzroku.
Ross nie moralizuje, raczej prowokuje – tworzy widowisko z pogranicza eseju i performansu, które rozbija narrację, zawiesza znaczenia, zmusza do myślenia. Alma Braškytė pisała, że obrazy Ross „rozbijają narrację i zmuszają widza do spojrzenia z nowej perspektywy”, a Jūratė Visockaitė podkreślała: „jej teatr jest lustrzanym odbiciem naszej niecierpliwej epoki”.
Yana Ross to jedna z najbardziej przenikliwych reżyserek współczesnej Europy. Urodzona w Moskwie, wychowana w Stanach Zjednoczonych, pracująca między Wilnem, Berlinem i Zurychem – jest artystką bez narodowości, ale z wyraźnym kompasem etycznym.
W 2008 roku jako pierwsza kobieta wyreżyserowała spektakl na głównej scenie berlińskiej Volksbühne. Jej prace były pokazywane na Biennale w Wenecji, Festiwalu w Salzburgu i BITEF.
W 2016 roku zasłynęła w świecie niemieckiego teatru „Koncertem życzeń” Franza Xavera Kroetza z Danutą Stenką – 80 minut ciszy i obecności, które przeszły do historii współczesnego teatru europejskiego.
Ross w swoich inscenizacjach rozbiera klasykę z iluzji. W „Trzech siostrach”, „Wiśniowym sadzie” czy „Norze” Ibsena pokazuje nie tyle tekst, ile społeczne rytuały, które z niego wyrosły. Uważa, że teatr musi mówić językiem czasu, w którym powstaje. Nie rekonstruuje klasyki – przepuszcza ją przez filtr doświadczeń aktorów, miejsca i publiczności.
Jest reżyserką, która nie boi się ryzyka, a jej spektakle, nawet gdy budzą kontrowersje, zawsze stają się ważnym głosem w europejskiej debacie o sztuce i społeczeństwie.
„Consider the Lobster” to jedno z tych przedstawień, które trudno opowiedzieć – trzeba je przeżyć. Ross proponuje widzowi nie tyle fabułę, co doświadczenie współobecności, w którym teatr staje się testem na naszą wrażliwość.
Program zagraniczny 7. Kieleckiego Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego potwierdza, że teatr w Kielcach wchodzi w europejski obieg artystyczny. Zderzenie trzech tak różnych wizji – klasycznej, intymnej i performatywnej – pokazuje panoramę współczesnego teatru.
