W sobotę 5 września odbędzie się finał piętnastej edycji Narodowego Czytania.
infografika: Kancelaria Prezydenta RP
Centralne wydarzenie rozpocznie się o godz. 12.00 na Skwerze Adama Mickiewicza przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. W tegorocznej wspólnej lekturze „Dziadów” wezmą udział Prezydent RP Karol Nawrocki i Pierwsza Dama Marta Nawrocka.
Jutro, 5 września, Polska ponownie będzie czytać razem. Tegoroczną lekturą Narodowego Czytania są „Dziady” Adama Mickiewicza – jeden z najważniejszych dramatów polskiego romantyzmu, a zarazem utwór, którego kolejne inscenizacje zapisywały się nie tylko w historii teatru, lecz także w historii kraju.
Główny finał piętnastej edycji Narodowego Czytania odbędzie się na Skwerze Adama Mickiewicza przy Krakowskim Przedmieściu 52/54 w Warszawie. Wydarzenie rozpocznie się o godz. 12.00 i potrwa do godz. 16.00. Wezmą w nim udział Prezydent RP Karol Nawrocki i jego małżonka Marta Nawrocka. Zaplanowano również wystąpienie Pary Prezydenckiej.
W tym samym czasie „Dziady” będą czytane w wielu miejscach w Polsce i za granicą. Do akcji dołączyły szkoły, biblioteki, instytucje kultury, parafie i lokalne społeczności. Organizatorzy przygotowali tradycyjne spotkania z książką, czytania performatywne, przedstawienia, koncerty oraz wydarzenia plenerowe. Wiele z nich odbędzie się w miejscach związanych z Adamem Mickiewiczem i pamięcią o jego twórczości.
Tegorocznej edycji towarzyszy wystawa „Dziady na polskiej scenie”, przygotowana przez Narodowe Centrum Kultury. Ekspozycję można oglądać przed Kordegardą przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, niedaleko miejsca, w którym odbędzie się centralny finał Narodowego Czytania.
Wystawa przedstawia niemal dwieście lat obecności dramatu Mickiewicza w polskim teatrze. Prowadzi od XIX-wiecznych prezentacji jego fragmentów, przez inscenizację Stanisława Wyspiańskiego z 1901 roku, monumentalne widowiska Leona Schillera, „Dziady” Kazimierza Dejmka z Gustawem Holoubkiem w roli Gustawa-Konrada i przedstawienie Konrada Swinarskiego, aż po najnowsze realizacje.
Na planszach znalazły się fotografie ze spektakli, projekty scenografii, afisze, plakaty i materiały archiwalne pochodzące z polskich instytucji oraz kolekcji teatralnych. Autorką scenariusza wystawy jest dr hab. Dorota Jarząbek-Wasyl z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ekspozycja będzie dostępna do 22 września, a jej materiały można pobrać ze strony Narodowego Centrum Kultury i wykorzystać w szkołach, bibliotekach oraz domach kultury.
Po raz pierwszy specjalnie na Narodowe Czytanie przygotowano również audiobook „Dziadów”. Jego fragmenty publikowane są na oficjalnym kanale akcji w serwisie YouTube. Dzięki temu w tegorocznej odsłonie można uczestniczyć także poza miejscami organizowanych spotkań – słuchając dramatu Mickiewicza w wersji dźwiękowej.
Z okazji tegorocznej edycji Prezydent RP Karol Nawrocki i Pierwsza Dama Marta Nawrocka skierowali do uczestników Narodowego Czytania okolicznościowy list. Podkreślili w nim szczególne miejsce dramatu Mickiewicza w polskiej kulturze:
„Dziady to fundament polskiej kultury i swoista «lektura lektur». To narodowe misterium, w którym przeszłość wiąże się z przyszłością”.
Para Prezydencka zwróciła uwagę, że w „Dziadach” łączność z dawnymi dziejami została wpisana w historię Polski, a sam utwór przypomina o wartościach kształtujących narodową wspólnotę. Adam Mickiewicz scala w swoim dramacie przeszłe i przyszłe pokolenia, dlatego jego dzieło pozostaje ważnym elementem polskiej tożsamości.
Prezydent i Pierwsza Dama zachęcili, aby „Dziady” czytano w szkołach, bibliotekach, instytucjach kultury i parafiach, ale również na placach, skwerach, ulicach oraz przy pomnikach Mickiewicza – wszędzie tam, gdzie żywa pozostaje pamięć o poecie i jego twórczości.
„Niech Narodowe Czytanie znów nas wszystkich połączy” – napisali na zakończenie, przypominając, że Polska jest trwale zapisana na kartach swoich najważniejszych dzieł literackich, które nadal mogą inspirować kolejne pokolenia. Pełna treść listu Pary Prezydenckiej dostępna jest na stronie Prezydenta RP.
O wyborze „Dziadów” na lekturę tegorocznej edycji pisaliśmy już na łamach Teatru dla Wszystkich.
„Dziady” są jednym z najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu. Łączą uniwersalne pytania o dobro, zło, winę, karę i odpowiedzialność z tematyką narodowowyzwoleńczą oraz opowieścią o walce Polaków o wolność.
Dramat Mickiewicza wielokrotnie trafiał na scenę i stawał się punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń polskich twórców. Do najważniejszych realizacji należy inscenizacja Stanisława Wyspiańskiego wystawiona w 1901 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie. Szczególne miejsce w historii polskiego teatru zajęły „Dziady” Kazimierza Dejmka, których premiera odbyła się w 1967 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie. Zdjęcie przedstawienia z afisza stało się jednym z impulsów prowadzących do protestów studenckich i wydarzeń Marca 1968 roku.
O wyborze „Dziadów” na lekturę tegorocznej edycji pisaliśmy już na łamach Teatru dla Wszystkich.
Do Narodowego Czytania dołączają biblioteki, szkoły, samorządy, domy kultury oraz teatry. Poszczególne instytucje przygotowują nie tylko tradycyjne spotkania z literaturą, lecz także czytania performatywne, koncerty, wystawy i wydarzenia plenerowe.
W Radziejowicach Narodowemu Czytaniu będzie towarzyszyć premiera książki Leny Kuran „Od Wilna do Radziejowic. Wędrujący pomnik”. O wydarzeniu w Domu Pracy Twórczej w Radziejowicach również informowaliśmy w naszym portalu.
W Lublinie wspólna lektura została rozbudowana w dwudniowy cykl „Dziady. Od-czytywanie”, łączący teatr, muzykę, spotkania naukowe oraz prezentację przechowywanego w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL rękopisu II części dramatu. Więcej o tym przedsięwzięciu można przeczytać w naszym artykule „Dziady” od-czytane na nowo.
W Warszawie, przy pomniku Adama Mickiewicza na Krakowskim Przedmieściu, z Monodią Polską wystąpi Adam Strug. Jego wrześniowym spotkaniom z twórczością poety poświęciliśmy tekst Adam Strug z „Dziadami” i Mickiewiczem. W Narodowe Czytanie włączy się również toruński Teatr Baj Pomorski, gdzie fragmenty wszystkich części dramatu przedstawią aktorki i aktorzy teatru oraz zaproszeni goście.
Jedną z najbardziej nietypowych i interesujących odsłon tegorocznej akcji przygotował Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi. W sobotę 5 września o godz. 12 aktorki i aktorzy teatru zaprezentują fragmenty III części „Dziadów” za pośrednictwem radiowęzła działającego na terenie Aresztu Śledczego przy ulicy Smutnej.
W czytaniu wezmą udział Łukasz Stawowczyk, Dorota Kiełkowicz, Sara Lityńska, Mariusz Witkowski, Radosław Osypiuk, Karol Puciaty, Paweł Paczesny i Mateusz Czwartosz. Gościnnie dołączy do nich Monika Czerska, dziennikarka i dyrektorka programowa Radia Łódź.
Scenariusz przygotowany przez Pawła Sztarbowskiego obejmuje sceny rozgrywające się w celi Konrada, opowieść Adolfa o losach Cichowskiego ze sceny VII oraz lament pani Rollison ze sceny VIII. Czytanie wyreżyseruje dyrektor Teatru Jaracza Paweł Łysak, a za oprawę muzyczną odpowiada Krzysztof Kaliski.
Miejsce prezentacji nadaje wybranym fragmentom szczególny kontekst. Opowieść o uwięzieniu, przemocy, upokorzeniu i obronie ludzkiej godności zabrzmi bowiem do osób, dla których doświadczenie odosobnienia nie jest literacką abstrakcją.
– Narodowe czytanie zorganizowane w areszcie to dla nas prosty sygnał, że dobra literatura powinna docierać wszędzie – podkreśla Paweł Łysak.
Wydarzenie jest kontynuacją współpracy Teatru Jaracza z łódzką jednostką penitencjarną. W maju aktorki i aktorzy czytali tam fragmenty „Kartoteki” Tadeusza Różewicza, rozpoczynając cykl spotkań z literaturą skierowany do osób pozbawionych wolności.
Czytanie „Dziadów” zostanie zarejestrowane. Radio Łódź wyemituje je dzień później – w niedzielę 6 września o godz. 16.
Tegoroczna edycja Narodowego Czytania pokazuje, że dramat Mickiewicza może zabrzmieć nie tylko w reprezentacyjnych salach, bibliotekach i teatrach. Dotarcie z nim za mury aresztu przypomina zarazem, że literatura nie powinna kończyć się tam, gdzie kończy się dostęp do tradycyjnego życia kulturalnego.
