Teatr Collegium Nobilium przechodzi modernizację, która łączy renowację zabytku z gruntowną zmianą sposobu myślenia o teatrze publicznym.
fot. Zuzanna Mazurek
Akademia Teatralna w Warszawie uruchamia projekt o wartości 23 866 240,81 zł (z czego 19 589 767,22 zł to dofinansowanie), realizowany w horyzoncie maj 2025 – wrzesień 2028, w ramach programu FEnIKS 2021–2027 i przy współfinansowaniu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja otwierająca odbyła się 7 października 2025 w TCN, a partnerem projektu jest Fundacja Teatr 21.
Pamięć miejsca i modernizacja
Na otwarciu konferencji Rektor Akademii Teatralnej, prof. dr hab. Wiesław Czołpiński, opisał wyjątkową naturę sceny TCN — miejsca „pomiędzy”: publiczną sceną i pracownią zawodu. Jego słowa wyznaczają ramę całego przedsięwzięcia:
„Teatr Collegium Nobilum to miejsce pod wieloma względami nietypowe, niby teatr, ale nie instytucja kultury, grają w nim aktorzy, ale dopiero w procesie certyfikacji, prezentują się młodzi reżyserzy i reżyserki, ale czasami trudno zdecydować, czy to, co widzimy, to już ukształtowany język artysty, czy może dopiero droga do niego. Mamy stały repertuar i wierną publiczność, ale wciąż borykamy się z wkładką teatru szkolnego, czyli takiego nie do końca profesjonalnego, a jednak coraz częściej nasze dyplomy znajdują swoje miejsce w rankingach najlepszych prezentacji w kraju, nazwiska dyplomantów szybko wskakują na czołówki pism branżowych i ogólnopolskich. To miejsce jest cały czas w napięciu pomiędzy akademicką ociążałością, konserwatyzmem i tradycją, a artystyczną niepokorą i wyznaczeniem trendów. Jako instytucja mamy zadyszkę, bo pogodzić te dwa sprzeczne nurty wydaje się niemożnością, ale walczymy. Projekt, o którym chcemy dzisiaj państwu opowiedzieć, to dobry przykład opowieści o tej walce.”
Zaraz potem Kanclerka AT, Beata Szczucińska, dopełniła ten obraz pamięcią miejsca i sensownością inwestycji:
„Akademia Teatralna to 200 lat doświadczenia w uczeniu teatru, a Teatr Collegium Nobilium został otwarty we wrześniu 1999 roku. Wtedy pięciu artystów — Jan Englert, Gustaw Holoubek, Michał Żebrowski, Grzegorz Małecki i Zbigniew Zapasiewicz — stanęło tutaj i wyrecytowało Wielką Improwizację. (…) Aby pozostać w peletonie, musimy poprawić stan infrastruktury — w naszym przypadku będącej również częścią dziedzictwa. Ta infrastruktura, nawet wsparta nowoczesną technologią, pozostanie bezużyteczna, jeśli nie podniesiemy kompetencji naszych kadr.”
Te dwa głosy spina wspólna teza: to nie jest „ładny remont”, tylko formatowanie instytucji — ochrona dziedzictwa połączona z realną jakością odbioru (akustyka, dostępność) i profesjonalizacją ludzi, którzy tymi narzędziami będą pracować. Stąd projekt od początku łączy komponent „twardy” (akustyka, multimedia, architektura) z „miękkim” (szkolenia, standardy dostępności, współpraca z partnerami).
W tym duchu Rektor przypomniał też, że w transformacji „kultura nadaje sens innowacjom i kierunkuje je ku dobru wspólnemu” — technologia ma więc służyć czytelności słowa, komfortowi widza i równości dostępu, nie świecić dla samego efektu.
Fundacja Teatr 21 działa tu jak sprawdzony partner: przesuwa akcent na procedury jakości — projektowanie przestrzeni i komunikacji „od strony widza”, audyt dostępności i trwałe wdrożenia. To sojusz 200-letniej tradycji AT z praktyką pracy z osobami z niepełnosprawnościami, w perspektywie społecznej i ekologicznej.
„Akademia Teatralna ma 200 lat tradycji. Nasza historia jest krótsza: Teatr 21 zaczął się 20 lat temu od zdania aktorów: chcemy robić teatr, chcemy, by teatr był treścią naszego życia. Kilka lat później stanęli na scenie teatru i powiedzieli: chcemy tu zostać, grać swoje spektakle. To był przełom. Od tej pory — idąc za aktorkami i aktorami — pracujemy nad profesjonalizacją i tworzeniem najlepszych możliwych warunków pracy. Akademia Teatralna jest dla nas niezmiernie ważnym partnerem: nie tylko dzieli się przestrzenią, wyobraźnią i zaufaniem, ale także wierzy w jakość artystyczną, którą wytwarzamy i rozwijamy. Trzy lata temu wspólnie z AT zrealizowaliśmy projekt międzynarodowy Pokaż Język. Jako dwie społeczności zdążyliśmy się poznać: spotykaliśmy się, rozmawialiśmy ze studentami i kadrą, współtworzyliśmy warsztaty i zorganizowaliśmy konferencję.” – powiedziała Justyna Lipko-Konieczna, członkini zarządu Fundacji Teatr 21
Teatr Collegium Nobilum już w 2018 roku zmodernizował park oświetleniowy, co uczyniło go jedną z najlepiej wyposażonych scen w kraju. Nowy etap projektu obejmuje udoskonalenie akustyki sali, aby dźwięk był czystszy, pozbawiony zakłóceń i opóźnień. W planie modernizacji: zrozumiałość mowy, izolacja sali i foyer, równomierne pokrycie dźwiękiem, głośniki efektowe (praca obiektowa), system nagłośnienia foyer, a także stałe assisted listening (ALS) i audiodeskrypcja.
Zmiany nastapią także w zakresie multimediów i wirtualnej produkcji. Zostaną zainstalowane ekrany LED, które będą pracowały w czasie rzeczywistym (naturalne odbicia światła, docelowy kadr widoczny na planie). Efekt: oszczędność logistyki (mniej plenerów), nowa organizacja pracy i nowe języki dydaktyczne — ćwiczenia aktorskie w zmiennych przestrzeniach, warsztaty operatorskie, symulacje niedostępnych lokacji. To przygotowanie do rzeczywistej praktyki branżowej.
W ramach projektu budynek Teatru Collegium Nobilum zostanie dostosowany do obowiązujących przepisów ochrony przeciwpożarowej. Zainstalowane zostaną nowoczesne systemy sygnalizacji pożaru, oświetlenie awaryjne, mechanizmy ułatwiające ewakuację – m.in. oddymianie klatek schodowych i automatyczne sterowanie drzwiami przeciwpożarowymi.
Przestrzeń foyer teatru – dotąd trudna architektonicznie i wymagająca funkcjonalnie – zostanie przebudowana i lepiej wykorzystana. Planowane są zielone otoczenie zewnętrzne (zieleń, ławki, stoliki) i bardziej otwarta i przyjazna przestrzeń publiczna, dostępna także poza godzinami spektakli. Nowe rozwiązania mają otworzyć teatr na społeczność i życie uczelni, czyniąc go miejscem spotkań, a nie tylko pokazów dyplomowych.
Modernizacji zostanie poddana także elewacja budynku – nie tylko w celach estetycznych, ale również w celu poprawy właściwości izolacyjnych. Zwiększy to efektywność energetyczną obiektu i wpłynie na jego trwałość oraz komfort użytkowania.
„Chcemy skorzystać z doświadczeń Mozarteum w budowaniu scenariuszy i praktyk artystycznych w kierunku teatru partycypacyjnego. Funkcjonują różne nazwy — teatr partycypacyjny, obywatelski, interwencji, teatr i społeczność — a każda z nich niesie własne inklinacje i wskazuje obszary działania. Zamierzamy zwiększać przenoszenie praktyk teatralnych na społeczne pola działania. W tym celu planujemy zajęcia łączone dla studiujących Akademii Teatralnej i Mozarteum — przede wszystkim kierunków reżyserii, z możliwością udziału osób z innych kierunków.”
— Beata Szczucińska, Kanclerka AT
To partnerstwo porządkuje transfer metody: od wspólnych zajęć i prezentacji praktyk po opracowanie sylabusa — z myślą o realnym „przesunięciu teatru” na pola społeczne.
„A to wszystko stanowi kapitał dla realizacji naszej oferty kulturalnej po zakończeniu działań w Teatrze Collegium Nobilium — w tzw. okresie trwałości projektu. (…) Akademia posiada tytuł Mistrza Mowy Polskiej; powstanie cykl wydarzeń online »Bez wymówek« — odcinkowy kurs poprawnej wymowy.
Dalej »Teatr Collegium Nobilium 2.0« — cykl spotkań dla szerokiej publiczności (szczególnie seniorów) o kanonie kultury i tradycji Akademii (Konarski, Zelwerowicz, Wielka Improwizacja, oraz spektakle: »Złe wychowanie«, »Ecce Homo«, »Przybysz«).
Do tego »Bon mot« (opowieści o lokalnych wątkach kulturowych), »BHP na co dzień« (bezpieczeństwo psychiczne, relacje uzależniające, kryzysy) oraz »Inne wrażliwości« — działania pod hasłem inkluzywność.” — Beata Szczucińska, Kanclerka AT
Listę spinają partnerzy (m.in. Białostocki Teatr Lalek, Fundacja Teatr 21, POCZTÓWKA, Tropinka, Siedlisko Kultury, Fundacja EDM), co stanowi bezpiecznik ciągłości — program nie kończy się z ostatnią fakturą.
Modernizacja Teatru Collegium Nobilium to projekt gruntownej przemiany instytucji. Jego celem jest stworzenie przestrzeni, w której każde słowo aktora będzie wyraźne, każda osoba – niezależnie od ograniczeń – będzie mogła uczestniczyć w spektaklu, a studenci i wykładowcy będą pracować z nowoczesnymi narzędziami. Dokumentacja jest gotowa: cele, budżet, partnerzy, harmonogram. Najtrudniejszy etap dopiero nadchodzi – konsekwentna realizacja, która przesądzi, czy TCN stanie się rzeczywiście teatrem XXI wieku. Bo Teatr Collegium Nobilium wkracza w XXI wiek nie tylko dzięki modernizacji budynku, ale też dzięki współpracy z Teatrem 21 – symbolicznie i dosłownie potwierdzając, że liczby w tej nazwie nie są przypadkiem.
