W świecie pełnym nieustającego szumu medialnego i błyskawicznie zmieniających się trendów warto na chwilę się zatrzymać i posłuchać tych, którzy wciąż próbują mówić prawdę – o nas samych, o rzeczywistości, o kondycji człowieka we współczesnym świecie.
Teatr nie zawsze krzyczy, ale nigdy nie milczy całkowicie. Choć często pozostaje na marginesie głównego nurtu, to właśnie tam toczy się jeden z najważniejszych dialogów – o wartościach, wolności, empatii, wspólnocie i niezgodzie na bylejakość.
Inspirując się słynnym kwestionariuszem Marcela Prousta, przygotowaliśmy autorską ankietę, która pozwala zajrzeć głębiej – nie tylko w artystyczne motywacje twórców, lecz także w ich spojrzenie na współczesny teatr, jego problemy i wartości.
Na pytania Malwiny Kiepiel i Wiesława Kowalskiego odpowiada dziś Jacek Gębura – tancerz, choreograf, kierownik baletu Sceny Tańca Capitol przy Teatrze Muzycznym Capitol we Wrocławiu.
1. Jakie były Twoje pierwsze emocje związane z teatrem – jako widza, dziecka, ucznia? Co w teatrze poruszyło Cię po raz pierwszy?
Bywałem w teatrach od dziecka. Pamiętam jednak dobrze ten pierwszy, pełny i świadomy kontakt: Teatr Stary – „Płatonow”. Opera Wrocławska – „Flamenco, miłość i śmierć”. Fascynowała mnie metafizyka, inscenizacja, role, konwencja, choreografia. Od tamtego czasu…
2. Czym jest dla Ciebie teatr dzisiaj? Sztuką, misją, zawodem, ucieczką, oporem wobec świata? A może wszystkim naraz?
Sztuką. Zawodem. Nie pamiętam już siebie bez teatru. Czuję i wiem, że wciąż potrzebuję tej rzeczywistości. Refleksja, która mnie teraz dopada, jest taka: spektakli – teatru – oglądać nie muszę. Bez tworzenia teatru – już sobie siebie nie wyobrażam.
3. Co sprawia, że wciąż chcesz tworzyć, grać, reżyserować – mimo trudności, jakie niesie dzisiejsza rzeczywistość artystyczna w Polsce?
Chcę. Zawsze chciałem tworzyć – pomimo wszelkich trudności.
4. Jakie zmiany są dziś najbardziej potrzebne w instytucjonalnym życiu teatralnym? Co powinno zostać zreformowane – i dlaczego?
Trudno powiedzieć. To złożony temat, wymagający przemyśleń i głębokiej dyskusji.
5. Jak oceniasz pozycję artysty teatru w Polsce w 2025 roku – zarówno w wymiarze społecznym, jak i materialnym?
Oceniając artystów, zawsze mam na uwadze ich osobowość, klasę i profesjonalizm – mało oryginalne, choć wciąż istotne dla mnie kryteria. Chciałbym, aby w wymiarze społecznym ich pozycja była tak ważna i wartościowa jak „kiedyś”. A w wymiarze materialnym – na coraz wyższym poziomie, jak nigdy dotąd.
6. Z czym w teatrze się dziś nie zgadzasz? Co budzi Twój sprzeciw lub poczucie niesmaku?
Z ograniczaniem wolności wypowiedzi i tematów na rzecz rzekomej poprawności – politycznej czy obyczajowej. Twórcy powinni mieć możliwość podejmowania tematów, które są dla nich ważne i odpowiednie do inscenizowania – nawet za cenę dużego ryzyka. To publiczność decyduje: na co, gdzie, czy warto.
7. Co Cię w polskim teatrze ostatnich lat zachwyciło, dało nadzieję, zapadło w pamięć?
Odwaga reżyserów i choreografów w podejmowaniu decyzji o realizacji spektakli nieoczywistych, oryginalnych, niebanalnych. Coraz więcej instytucji daje szansę twórcom niezależnym. Dużo tej otwartości dotyczy sztuki tańca i artystów teatru tańca – wspaniale! Coraz więcej w polskim teatrze choreografii, która nie zamyka się w obrębie radosnych układów liczonych do czterech. Powstają mądre koncepcje, ciekawe kompozycje choreograficzne. Choreografki i choreografowie w swojej sprawczości stają się bezpośrednio odpowiedzialni za spójność dzieła – i jego wartości.
8. Jakie znaczenie mają dla Ciebie nowe technologie i media społecznościowe w kontekście twórczości teatralnej? Czy według Ciebie ułatwiają one przekaz, czy go spłycają?
Uzasadnione, profesjonalne posługiwanie się nowymi technologiami w spektaklach to istotne, często kluczowe narzędzie – spajające, nadające sens dziełu. Media społecznościowe pomagają promować spektakle i komunikować się z widzami – to funkcja nie do przecenienia. Jednak treści tam publikowane nierzadko nie oddają tego, czego naprawdę można doświadczyć podczas oglądania spektaklu na żywo.
9. Czy uważasz, że teatr powinien zabierać głos w sprawach społecznych i politycznych? Gdzie, Twoim zdaniem, przebiega granica między sztuką a manifestem?
Jestem bacznym obserwatorem życia społecznego i politycznego. Chcę i potrafię interpretować oraz rozumieć świat. Nie mam jednak potrzeby nadmiernej obecności publicystyki, polityki i dosłownej interpretacji rzeczywistości w teatrze. Teatr mógłby – dla mnie – pozostać przestrzenią „masowania dusz”, odkrywania nowych konwencji i podejmowania niebanalnych tematów.
10. Jakie wartości są dla Ciebie dzisiaj najważniejsze jako artysty i człowieka? Czy zmieniły się one w ostatnich latach?
Uczciwość.
11. W jaki sposób radzisz sobie z kryzysami twórczymi i zawodowymi? Czy masz swoje metody na odzyskiwanie siły do działania?
Pozwolę sobie zacytować:
„czasem trzeba cofnąć się o krok albo i dwa
wycofać
wziąć miesiąc wolnego
nic nie rób
nic nie chciej robić
grunt to spokój
grunt to własne tempo
nic z tego co chcesz osiągnąć nie uda ci się
jeżeli zanadto będziesz się starał.
weź dziesięć lat wolnego.
to cię wzmocni
weź dwadzieścia lat wolnego.
to cię bardzo wzmocni (…)”
Rzecze Budda Chinaski – Charles Bukowski
12. Na koniec: co chciałbyś/chciałabyś, żeby widzowie czuli po wyjściu z Twojego spektaklu? Czego mają szukać – i co zabrać ze sobą?
Chciałbym, aby nie dawali się prześcignąć rozumowi w intuicyjnym, duchowym odbiorze. Można podążać za nowymi trendami, czynić wysiłki, by przekonywać o wyższości i potędze formy. Ale ważne jest, aby dać z siebie to, co szczere – przekonanie do wypowiadanych językiem teatru prawd i wartości. Widzowie powinni mieć pewność, że uczestniczą w wydarzeniu, które oferuje im niepowtarzalną rzeczywistość teatralną – wykreowaną specjalnie na spotkanie z nimi.
fot. Teatr Muzyczny Capitol
absolwent Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku oraz Studia Wokalno-Aktorskiego Danuty Baduszkowej przy Teatrze Muzycznym w Gdyni. Współpracował z wieloma teatrami w Polsce, m.in. Teatrem Polskim w Bydgoszczy. Ma na swoim koncie ponad 60 ról teatralnych. Od roku 2001 zajmuje się krytyką teatralną.
